ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇ ಸ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತತಃ ಸತ್ತ್ವಾತಿರೇಕವಾನ್ । ವಿಷ್ಣುತ್ವಮೇತ್ಯ ಧರ್ಮೇಣ ಕುರುತೇ ಪರಿಪಾಲನಮ್॥೪೬.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ನಂತರ ಸತ್ವಗುಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತಮೋಗುಣೋದ್ರಿಕ್ತೋ ರುದ್ರತ್ವೇ ಚಾಖಿಲಂ ಜಗತ್ । ಉಪಸಂಹೃತ್ಯ ವೈ ಶೇತೇ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ತ್ರಿಗುಣೋಽಗುಣಃ॥೪೬.

ನಂತರ ತಮೋಗುಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ರುದ್ರನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ಹಿಂತೆಗೆದು, ಮೂರು ಗುಣಗಳಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅವನು ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾ ಪ್ರಾಗ್ವ್ಯಾಪಕಃ ಕ್ಷೇತ್ರೀ ಪಾಲಕೋ ಲಾವಕಸ್ತಥಾ । ಯಥಾ ಸ ಸಂಜ್ಞಾಮಾಯಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವೀಶಕಾರಿಣೀಮ್॥೪೬.

ಹಾಗೆಯೇ, ಹೊಲವನ್ನು ಆವರಿಸುವವ, ಕಾಯುವವ, ಅಥವಾ ಕೊಯ್ಯುವವನು ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಈಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇ ಸೃಜತೇ ಲೋಕಾನ್ ರುದ್ರತ್ವೇ ಸಂಹರತ್ಯಪಿ । ವಿಷ್ಣುತ್ವೇ ಚಾಪ್ಯುದಾಸೀನಸ್ತಿಸ್ತ್ರೋಽವಸ್ಥಾಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ॥೪೬.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ರುದ್ರನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ—ಇವು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳು.

ರಜೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಮೋ ರುದ್ರೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಸತ್ತ್ವಂ ಜಗತ್ಪತಿಃ । ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ದೇವಾ ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ಗುಣಾಃ॥೪೬.

ರಜೋಗುಣವೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ತಮೋಗುಣವೇ ರುದ್ರ, ಸತ್ವಗುಣವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ವಿಷ್ಣು; ಈ ಮೂವರು ದೇವರುಗಳು, ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು.

ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಿಥುನಾ ಹ್ಯೇತೇ ಅನ್ಯೋನ್ಯಾಶ್ರಯಿಣಸ್ತಥಾ । ಕ್ಷಣಂ ವಿಯೋಗೋ ನಹ್ಯೇಷಾಂ ನ ತ್ಯಜನ್ತಿ ಪರಸ್ಪರಮ್॥೪೬.

ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಯಾಗಿ, ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಇವು ಬೇರ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಜಗತ್ಪೂರ್ವೋ ದೇವದೇವಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ । ರಜೋಗುಣಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸ್ತ್ರಷ್ಟ್ಟತ್ವೇ ಸ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ॥೪೬.

ಹೀಗಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲನೆಯವನು, ದೇವತೆಗಳ ದೇವತೆ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನು, ರಜೋಗುಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋ ದೇವಾದಿರನಾದಿರುಪಚಾರತಃ । ಭೂಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾಸಂಸ್ಥೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ರೇ ಸಮಜಾಯತ॥೪೬.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನು, ದೇವತೆಗಳ ಮೊದಲವನು, ರೂಪಕವಾಗಿ ಆದಿಯಿಲ್ಲದವನು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಕಮಲದ ದಂಡದ ಮೇಲೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತಸ್ಯ ವರ್ಷಶತಂ ತ್ವೇಕಂ ಪರಮಾಯುರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಬ್ರಹ್ಮ್ಯೇಣೈವ ಹಿ ಮಾನೇನ ತಸ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ॥೪೬.

ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಸ್ಸು ಇದೆ; ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.

ನಿಮೇಷೈರ್ದಶಭಿಃ ಕಾಷ್ಠಾ ತಥಾ ಪಞ್ಚಭಿರುಚ್ಯತೇ । ಕಲಾಸ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ವೈ ಕಾಷ್ಠಾ ಮುಹೂರ್ತಂ ತ್ರಿಂಶತ್ತಾಃ ಕಲಾಃ॥೪೬.

ಹತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳು ಒಂದು ಕಷ್ಟ, ಐದು ಕಷ್ಟಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ, ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ, ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ.

ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಮುಹೂರ್ತಾನಾಂ ನೃಣಾಂ ತ್ರಿಂಶತ್ತು ವೈ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಅಹೋರಾತ್ರೈಶ್ಚ ತ್ರಿಂಶದ್ಭಿಃ ಪಕ್ಷೌ ದ್ವೌ ಮಾಸ ಉಚ್ಯತೇ॥೪೬.

ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳ ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು, ಅದು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತೈಃ ಷಡ್ಭಿರಯನಂ ವರ್ಷಂ ದ್ವೇಽಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ । ತದ್ದೇವಾನಾಮಹೋರಾತ್ರಂ ದಿನಂ ತತ್ರೋತ್ತರಾಯಣಮ್॥೪೬.

ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷ, ಅದು ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯನ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗ; ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೆ, ಉತ್ತರಾಯನವೇ ಅವರ ಹಗಲು.

ದಿವ್ಯೈರ್ವರ್ಷಸಹಸ್ರೈಸ್ತು ಕೃತತ್ರೇತಾದಿಸಂಜ್ಞಿತಮ್ । ಚತುರ್ಯುಗಂ ದ್ವಾದಶಭಿಸ್ತದ್ವಿಭಾಗಂ ಶೃಣುಷ್ವ ಮೇ॥೪೬.

ದೇವತೆಗಳ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಯುಗಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಚತುರ್ಯುಗ; ಅದರ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.

ಚತ್ವಾರಿ ತು ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಕೃತಮುಚ್ಯತೇ । ಶತಾನಿ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಚತ್ವಾರಿ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಃ॥೪೬.

ಕೃತಯುಗದ ಅವಧಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಂಧ್ಯೆ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ವರ್ಷಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಭಾತವೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ.

ತ್ರೇತಾ ತ್ರೀಣಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಿವ್ಯಾಬ್ದಾನಾಂ ಶತತ್ರಯಮ್ । ತತ್ಸನ್ಧ್ಯಾ ತತ್ಸಮಾ ಚೈವ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಃ॥೪೬.

ತ್ರೇತಾಯುಗ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯದು, ಅದರ ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾತ ತಲಾ ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ.

ದ್ವಾಪರಂ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ತು ವರ್ಷಾಣಾಂ ದ್ವೇ ಶತೇ ತಥಾ । ತಸ್ಯ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ದ್ವೇ ಶತಾಬ್ದೇ ತದಂಶಕಃ॥೪೬.

ದ್ವಾಪರಯುಗ ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳದು, ಅದರ ಸಂಧ್ಯೆ ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಭಾತವೂ ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಕಲಿಃ ಸಹಸ್ರಂ ದಿವ್ಯಾನಾಮಬ್ದಾನಾಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ । ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಕಶ್ಚೈವ ಶತಕೌ ಸಮುದಾಹೃತೌ॥೪೬.

ಕಲಿಯುಗ ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳದು, ಅದರ ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾತ ತಲಾ ನೂರು ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏಷಾ ದ್ವಾಧಶಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಯುಗಾಖ್ಯಾ ಕವಿಭಿಃ ಕೃತಾ । ಏತತ್ ಸಹಸ್ರಗುಣಿತಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಮುದಾಹೃತಮ್॥೪೬.

ಈ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಒಟ್ಟು ಅವಧಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಕವಿಗಳು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದಿವಸೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಮನವಃ ಸ್ಯುಶ್ಚತುರ್ದಶ । ಭವನ್ತಿ ಭಾಗಶಸ್ತೇಷಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ತದ್ವಿಭಜ್ಯತೇ॥೪೬.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುವುಗಳು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅವಧಿಗಳು ಆ ಸಾವಿರದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.

ದೇವಾಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸೇನ್ದ್ರಾ ಮನುಸ್ತತ್ಸೂನವೋ ನೃಪಾಃ । ಮನುನಾ ಸಹ ಸೃಜ್ಯನ್ತೇ ಸಂಹ್ರಿಯನ್ತೇ ಚ ಪೂರ್ವವತ್॥೪೬.

ದೇವತೆಗಳು, ಏಳು ಋಷಿಗಳು, ಇಂದ್ರ, ಮನುವು ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗರಾದ ರಾಜರು, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮನುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಲಯವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಚತುರ್ಯುಗಾನಾಂ ಸಂಖ್ಯಾತಾ ಸಾಧಿಕಾ ಹ್ಯೇ ಕಸಪ್ತತಿಃ । ಮನ್ವನ್ತರಂ ತಸ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾಂ ಮಾನುಷಾಬ್ದೈರ್ನಿಬೋಧ ಮೇ॥೪೬.

ಒಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.

ತ್ರಿಂಶತ್ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣಾಃ ಸಂಖ್ಯಾತಾಃ ಸಂಖ್ಯಯಾ ದ್ವಿಜ । ಸತ್ಪಷಷ್ಟಿಸ್ತಥಾನ್ಯಾನಿ ನಿಯುತಾನಿ ಚ ಸಂಖ್ಯಯಾ॥೪೬.

ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತಾರು ನಿಯುತಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ವಿಂಶತಿಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಾಲೋಽಯಂ ಸಾಧಿಕಂ ವಿನಾ । ಏತನ್ಮನ್ವನ್ತರಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ದಿವ್ಯೈರ್ವರ್ಷೈರ್ನಿಬೋಧ ಮೇ॥೪೬.

ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇದರಿಂದ ಅವಧಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮನ್ವಂತರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಅಷ್ಟೌ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಿವ್ಯಯಾ ಸಂಖ್ಯಯಾ ಯುತಮ್ । ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶತ್ತಥಾನ್ಯಾನಿ ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಧಿಕಾನಿ ತು॥೪೬.

ಎಂಟು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಐವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಬೇಕು.

ಚತುರ್ದಶಗುಣೋ ಹ್ಯೇಷ ಕಾಲೋ ಬ್ರಹ್ಮ್ಯಮಹಃ ಸ್ಮೃತಮ್ । ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಪ್ರಲಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ನೈಮಿತ್ತಿಕೋ ಬುಧೈಃ॥೪೬.

ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 'ನೈಮಿತ್ತಿಕ' ಎಂಬ ಲಯವು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಭೂರ್ಲೋಕೋಽಥ ಭುವರ್ಲೋಕಃ ಸ್ವರ್ಲೋಕಶ್ಚ ವಿನಾಶಿನಃ । ತಥಾ ವಿನಾಶಮಾಯಾನ್ತಿ ಮಹರ್ಲೋಕಶ್ಚ ತಿಷ್ಠತಿ॥೪೬.

ಭೂಲೋಕ, ಭುವರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಲೋಕ—all destruction-prone; ಅವು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಮಹರ್ಲೋಕ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ತದ್ವಾಸಿನೋಽಪಿ ತಾಪೇನ ಜನಲೋಕಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ವೈ । ಏಕಾರ್ಣವೇ ಚ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಪಿತಿ ವೈ ನಿಶಿ॥೪೬.

ಅಲ್ಲಿರುವವರು ಕೂಡ ಆ ಉಷ್ಣದಿಂದ ಜನಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಒಬ್ಬೇ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಬ್ರಹ್ಮನು ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತತ್ಪ್ರಮಾಣೈವ ಸಾ ರಾತ್ರಿಸ್ತದನ್ತೇ ಸೃಜ್ಯತೇ ಪುನಃ । ಏವನ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವರ್ಷಮೇಕಂ ವರ್ಷಶತನ್ತು ತತ್॥೪೬.

ಆ ರಾತ್ರಿ ಅವನ ದಿನದಷ್ಟೇ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಬ್ರಹ್ಮನ ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳೂ ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ.

ಶತಂ ಹಿ ತಸ್ಯ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಪರಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ । ಪಞ್ಚಾಶದ್ಭಿಸ್ತಥಾ ವರ್ಷೈಃ ಪರಾರ್ಧಮಿತಿ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ॥೪೬.

ಅವನ ಶತ ವರ್ಷಗಳು ಪರಮಾವಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪರಾರ್ಧ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.