ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯವಸ್ಥಿತೇವ್ಯಕ್ತೇ ವಿಕಾರೇ ಪ್ರತಿಸಂಹೃತೇ । ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪುರುಷಶ್ಚೈವ ಸಾಧರ್ಮ್ಯೇಣಾವತಿಷ್ಠತಃ॥೪೬.

ಪ್ರಪಂಚ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ತಾವು ತಮಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಲೀನವಾದಾಗ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ತದಾ ತಮಶ್ಚ ಸತ್ತ್ವಞ್ಚ ಸಮತ್ವೇನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ । ಅನುದ್ರಿಕ್ತಾವನೂನೌ ಚ ತತ್ಪ್ರೋತೌ ಚ ಪರಸ್ಪರಮ್॥೪೬.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವ ಎರಡೂ ಸಮಬಲದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆತು ಇರುತ್ತವೆ.

ತಿಲೇಷು ವಾ ಯಥಾ ತೈಲಂ ಘೃತಂ ಪಯಸಿ ವಾ ಸ್ಥಿತಮ್ । ತಥಾ ತಮಸಿ ಸತ್ತ್ವೇ ಚ ರಜೋಽಪ್ಯನುಸೃತಂ ಸ್ಥಿತಮ್॥೪೬.

ಎಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಇದ್ದಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಸು ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇರುತ್ತದೆ.

ಉತ್ಪತ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯಾವದಾಯುಷೋ ದ್ವಿಪರಾರ್ಧಿಕಮ್ । ತಾವದ್ದಿನಂ ಪರೇಶಸ್ಯ ತತ್ಸಮಾ ಸಂಯಮೇ ನಿಶಾ॥೪೬.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಯುಷ್ಯ ಎರಡು ಪರಾರ್ಧಗಳಷ್ಟು ಇರುವವರೆಗೆ, ಅದು ಪರಮಾತ್ಮನ ಒಂದು ಹಗಲು; ಅದೇ ಅವಧಿಯು ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅಹರ್ಮುಖೇ ಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ತು ಜಗದಾದಿರನಾದಿಮಾನ್ । ಸರ್ವಹೇತುರಚಿನ್ತ್ಯಾತ್ಮಾ ಪರಃ ಕೋಽಪ್ಯಪರಕ್ರಿಯಃ॥೪೬.

ಹಗಲಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವು ಎದ್ದೇಳುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲದರ ಕಾರಣ, ಯಾರು ಅಚಿಂತ್ಯಸ್ವರೂಪ, ಪರಮ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಲ್ಲದವನು.

ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪುರುಷಞ್ಚೈವ ಪ್ರಾವಿಶ್ಯಾಶು ಜಗತ್ಪತಿಃ । ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಯೋಗೇನ ಪರೇಣ ಪರಮೇಶ್ವರಃ॥೪೬.

ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನು, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ ಪುರುಷನನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪರಮ ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕದಲಿಸಿದನು.

ಯಥಾ ಮದೋ ನವಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯಥಾ ವಾ ಮಾಧವಾನಿಲಃ । ಅನುಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಕ್ಷೋಭಾಯ ತಥಾಸೌ ಯೋಗಮೂರ್ತಿಮಾನ್॥೪೬.

ಹೆಮ್ಮೆಯ ಯುವತಿಯರಲ್ಲಿ ಮದವು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಚಂಚಲತೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೋ, ಅಥವಾ ವಸಂತದ ಗಾಳಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕದಲಿಸುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗರೂಪಿಯಾದ ಅವನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕದಲಿಸಿದನು.

ಪ್ರಧಾನೇ ಕ್ಷೋಭ್ಯಮಾನೇ ತು ಸ ದೇವೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಃ । ಸಮುತ್ಪನ್ನೋಽಣ್ಡಕೋಷಸ್ಥೋ ಯಥಾ ತೇ ಕಥಿತಂ ಮಯಾ॥೪೬.

ಆ ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಹೀಗೆ ಕದಲಿದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಆ ದೇವರು, ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅಂಡದೊಳಗೆ ಉದಯಿಸಿದನು.

ಸ ಏವ ಕ್ಷೋಭಕಃ ಪೂರ್ವಂ ಸ ಕ್ಷೋಭ್ಯಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪತಿಃ । ಸ ಸಙ್ಕೋಚವಿಕಾಶಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಧಾನತ್ವೇಽಪಿ ಚ ಸ್ಥಿತಃ॥೪೬.

ಹಿಂದೆ ಕದಲಿಸುವವನು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಡೆಯನು, ಅವನು ಸಂಕುಚನ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಪ್ರಧಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ.

ಅತ್ಪನ್ನಃ ಸ ಜಗದ್ಯೋನಿರಗುಣೋಽಪಿ ರಜೋಗುಣಮ್ । ಭುಞ್ಜನ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸರ್ಗೇ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ಸಮುಪಾಶ್ರಿತಃ॥೪೬.

ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವಾದ ಅವನು, ರಜೋಗುಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇ ಸ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತತಃ ಸತ್ತ್ವಾತಿರೇಕವಾನ್ । ವಿಷ್ಣುತ್ವಮೇತ್ಯ ಧರ್ಮೇಣ ಕುರುತೇ ಪರಿಪಾಲನಮ್॥೪೬.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ನಂತರ ಸತ್ವಗುಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತಮೋಗುಣೋದ್ರಿಕ್ತೋ ರುದ್ರತ್ವೇ ಚಾಖಿಲಂ ಜಗತ್ । ಉಪಸಂಹೃತ್ಯ ವೈ ಶೇತೇ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ತ್ರಿಗುಣೋಽಗುಣಃ॥೪೬.

ನಂತರ ತಮೋಗುಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ರುದ್ರನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ಹಿಂತೆಗೆದು, ಮೂರು ಗುಣಗಳಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅವನು ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾ ಪ್ರಾಗ್ವ್ಯಾಪಕಃ ಕ್ಷೇತ್ರೀ ಪಾಲಕೋ ಲಾವಕಸ್ತಥಾ । ಯಥಾ ಸ ಸಂಜ್ಞಾಮಾಯಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವೀಶಕಾರಿಣೀಮ್॥೪೬.

ಹಾಗೆಯೇ, ಹೊಲವನ್ನು ಆವರಿಸುವವ, ಕಾಯುವವ, ಅಥವಾ ಕೊಯ್ಯುವವನು ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಈಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇ ಸೃಜತೇ ಲೋಕಾನ್ ರುದ್ರತ್ವೇ ಸಂಹರತ್ಯಪಿ । ವಿಷ್ಣುತ್ವೇ ಚಾಪ್ಯುದಾಸೀನಸ್ತಿಸ್ತ್ರೋಽವಸ್ಥಾಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ॥೪೬.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ರುದ್ರನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ—ಇವು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳು.

ರಜೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಮೋ ರುದ್ರೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಸತ್ತ್ವಂ ಜಗತ್ಪತಿಃ । ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ದೇವಾ ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ಗುಣಾಃ॥೪೬.

ರಜೋಗುಣವೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ತಮೋಗುಣವೇ ರುದ್ರ, ಸತ್ವಗುಣವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ವಿಷ್ಣು; ಈ ಮೂವರು ದೇವರುಗಳು, ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು.

ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಿಥುನಾ ಹ್ಯೇತೇ ಅನ್ಯೋನ್ಯಾಶ್ರಯಿಣಸ್ತಥಾ । ಕ್ಷಣಂ ವಿಯೋಗೋ ನಹ್ಯೇಷಾಂ ನ ತ್ಯಜನ್ತಿ ಪರಸ್ಪರಮ್॥೪೬.

ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಯಾಗಿ, ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಇವು ಬೇರ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಜಗತ್ಪೂರ್ವೋ ದೇವದೇವಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ । ರಜೋಗುಣಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸ್ತ್ರಷ್ಟ್ಟತ್ವೇ ಸ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ॥೪೬.

ಹೀಗಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲನೆಯವನು, ದೇವತೆಗಳ ದೇವತೆ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನು, ರಜೋಗುಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋ ದೇವಾದಿರನಾದಿರುಪಚಾರತಃ । ಭೂಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾಸಂಸ್ಥೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ರೇ ಸಮಜಾಯತ॥೪೬.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನು, ದೇವತೆಗಳ ಮೊದಲವನು, ರೂಪಕವಾಗಿ ಆದಿಯಿಲ್ಲದವನು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಕಮಲದ ದಂಡದ ಮೇಲೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತಸ್ಯ ವರ್ಷಶತಂ ತ್ವೇಕಂ ಪರಮಾಯುರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಬ್ರಹ್ಮ್ಯೇಣೈವ ಹಿ ಮಾನೇನ ತಸ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ॥೪೬.

ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಸ್ಸು ಇದೆ; ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.

ನಿಮೇಷೈರ್ದಶಭಿಃ ಕಾಷ್ಠಾ ತಥಾ ಪಞ್ಚಭಿರುಚ್ಯತೇ । ಕಲಾಸ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ವೈ ಕಾಷ್ಠಾ ಮುಹೂರ್ತಂ ತ್ರಿಂಶತ್ತಾಃ ಕಲಾಃ॥೪೬.

ಹತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳು ಒಂದು ಕಷ್ಟ, ಐದು ಕಷ್ಟಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ, ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ, ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ.

ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಮುಹೂರ್ತಾನಾಂ ನೃಣಾಂ ತ್ರಿಂಶತ್ತು ವೈ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಅಹೋರಾತ್ರೈಶ್ಚ ತ್ರಿಂಶದ್ಭಿಃ ಪಕ್ಷೌ ದ್ವೌ ಮಾಸ ಉಚ್ಯತೇ॥೪೬.

ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳ ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು, ಅದು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತೈಃ ಷಡ್ಭಿರಯನಂ ವರ್ಷಂ ದ್ವೇಽಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ । ತದ್ದೇವಾನಾಮಹೋರಾತ್ರಂ ದಿನಂ ತತ್ರೋತ್ತರಾಯಣಮ್॥೪೬.

ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷ, ಅದು ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯನ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗ; ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೆ, ಉತ್ತರಾಯನವೇ ಅವರ ಹಗಲು.

ದಿವ್ಯೈರ್ವರ್ಷಸಹಸ್ರೈಸ್ತು ಕೃತತ್ರೇತಾದಿಸಂಜ್ಞಿತಮ್ । ಚತುರ್ಯುಗಂ ದ್ವಾದಶಭಿಸ್ತದ್ವಿಭಾಗಂ ಶೃಣುಷ್ವ ಮೇ॥೪೬.

ದೇವತೆಗಳ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಯುಗಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಚತುರ್ಯುಗ; ಅದರ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.

ಚತ್ವಾರಿ ತು ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಕೃತಮುಚ್ಯತೇ । ಶತಾನಿ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಚತ್ವಾರಿ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಃ॥೪೬.

ಕೃತಯುಗದ ಅವಧಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಂಧ್ಯೆ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ವರ್ಷಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಭಾತವೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ.

ತ್ರೇತಾ ತ್ರೀಣಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಿವ್ಯಾಬ್ದಾನಾಂ ಶತತ್ರಯಮ್ । ತತ್ಸನ್ಧ್ಯಾ ತತ್ಸಮಾ ಚೈವ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಃ॥೪೬.

ತ್ರೇತಾಯುಗ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯದು, ಅದರ ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾತ ತಲಾ ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ.

ದ್ವಾಪರಂ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ತು ವರ್ಷಾಣಾಂ ದ್ವೇ ಶತೇ ತಥಾ । ತಸ್ಯ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ದ್ವೇ ಶತಾಬ್ದೇ ತದಂಶಕಃ॥೪೬.

ದ್ವಾಪರಯುಗ ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳದು, ಅದರ ಸಂಧ್ಯೆ ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಭಾತವೂ ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಕಲಿಃ ಸಹಸ್ರಂ ದಿವ್ಯಾನಾಮಬ್ದಾನಾಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ । ಸನ್ಧ್ಯಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಂಶಕಶ್ಚೈವ ಶತಕೌ ಸಮುದಾಹೃತೌ॥೪೬.

ಕಲಿಯುಗ ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳದು, ಅದರ ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾತ ತಲಾ ನೂರು ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏಷಾ ದ್ವಾಧಶಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಯುಗಾಖ್ಯಾ ಕವಿಭಿಃ ಕೃತಾ । ಏತತ್ ಸಹಸ್ರಗುಣಿತಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಮುದಾಹೃತಮ್॥೪೬.

ಈ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಒಟ್ಟು ಅವಧಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಕವಿಗಳು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದಿವಸೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಮನವಃ ಸ್ಯುಶ್ಚತುರ್ದಶ । ಭವನ್ತಿ ಭಾಗಶಸ್ತೇಷಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ತದ್ವಿಭಜ್ಯತೇ॥೪೬.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುವುಗಳು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅವಧಿಗಳು ಆ ಸಾವಿರದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.