ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಯಮ್ಭೂರ್ಭಗವಾನ್ ಹಸ್ತಸಿದ್ಧಿಞ್ಚ ಕರ್ಮಜಾಮ್ । ತತಃ ಪ್ರಭೃತ್ಯಥೌಷಧ್ಯಃ ಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯಾಸ್ತು ಜಜ್ಞಿರೇ॥೪೯.

ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಗವಂತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೈಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆಗಿನಿಂದ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.

ಸಂಸಿದ್ಧಾಯಾನ್ತು ವಾರ್ತಾಯಾಂ ತತಸ್ತಾಸಾಂ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭುಃ । ಮರ್ಯಾದಾಂ ಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾಗುಣಮ್॥೪೯.

ಕೃಷಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ, ಪ್ರಭು ತಾನೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು, ನ್ಯಾಯಕ್ಕೂ ಗುಣಕ್ಕೂ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ವರ್ಣಾನಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಞ್ಚ ಧರ್ಮಾನ್ ಧರ್ಮಭೃತಾಂವರ । ಲೋಕಾನಾಂ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಪಾಲಿನಾಮ್॥೪೯.

ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಿಗೂ, ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೂ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಲ್ಲಿ ನೀನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಸ್ಮೃತಂ ಸ್ಥಾನಂ ಕ್ರಿಯಾವತಾಮ್ । ಸ್ಥಾನಮೈನ್ದ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸಂಗ್ರಾಮೇಷ್ವಪಲಾಯಿನಾಮ್॥೪೯.

ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಓಡಿಹೋಗದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ವೈಶ್ಯಾನಾಂ ಮಾರುತಂ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ವಧರ್ಮಮನುವರ್ತತಾಮ್ । ಗಾನ್ಧರ್ವಂ ಶೂದ್ರಜಾತೀನಾಂ ಪರಿಚರ್ಯಾನುವರ್ತತಾಮ್॥೪೯.

ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಮಾರುತನ ಸ್ಥಾನ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಶೂದ್ರ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಗಾಂಧರ್ವನ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಾಮೃಷೀಣಾಮೂರ್ಧ್ವರೇತಸಾಮ್ । ಸ್ಮೃತಂ ತೇಷಾನ್ತು ಯತ್ ಸ್ಥಾನಂ ತದೇವ ಗುರುವಾಸಿನಾಮ್॥೪೯.

ಎಂಬತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರ ಉರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಸುಳ್ಳ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಾನ, ಗುರುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಕೂಡ ಅದೇ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷೋಣಾನ್ತು ಯತ್ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಮೃತಂ ತದ್ವೈ ವನೌಕಸಾಮ್ । ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಗೃಹಸ್ಥಾನಾಂ ನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷಯಮ್ । ಯೋಗಿನಾಮಮೃತಂ ಸ್ಥಾನಮಿತಿ ವೈ ಸ್ಥಾನಕಲ್ಪನಾ॥೪೯.

ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಾನ, ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದೆ. ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿವಾಸ, ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅಮೃತ ಸ್ಥಾನ — ಹೀಗೆ ಸ್ಥಾನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.

46(43) ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಕ್ರೌಷ್ಟುಕಿರುವಾಚ ಭಗವಂಸ್ತ್ವಣ್ಡಸಮ್ಭೂತಿರ್ಯಥಾವತ್ ಕಥಿತಾ ಮಮ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಜನ್ಮ ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ॥೪೬.

ಕ್ರೌಷ್ಟುಕಿಯು ಕೇಳಿದನು: ಭಗವನೇ, ಅಂಡದ ಉದ್ಭವವನ್ನು ನೀನು ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೀಯ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾತ್ಮನ ಜನನವನ್ನು ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯ.

ಏತದಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ತ್ವತ್ತೋ ಭೃಗುಕುಲೋದ್ಭವ । ಯದಾನ ಸೃಷ್ಟಿರ್ಭೂತಾನಾಮಸ್ತಿ ಕಿನ್ನು ನ ಚಾಸ್ತಿ ವಾ । ಕಾಲೇ ವೈ ಪ್ರಲಯಸ್ಯಾನ್ತೇ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನುಪಸಂಹೃತೇ॥೪೬.

ಭೃಗುಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನೇ, ಪ್ರಳಯದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಭೂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿನ್ನಿಂದ ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯ ಉವಾಚ ಯದಾ ತು ಪ್ರಕೃತೌ ಯಾತಿ ಲಯಂ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಜಗತ್ । ತದೋಚ್ಯತೇ ಪ್ರಾಕೃತೋಽಯಂ ವಿದ್ವದ್ಭಿಃ ಪ್ರತಿಸಞ್ಚರಃ॥೪೬.

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ಜಗತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವಾಗ, ಅದನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಪ್ರಕೃತಿಕ ಪ್ರಲಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯವಸ್ಥಿತೇವ್ಯಕ್ತೇ ವಿಕಾರೇ ಪ್ರತಿಸಂಹೃತೇ । ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪುರುಷಶ್ಚೈವ ಸಾಧರ್ಮ್ಯೇಣಾವತಿಷ್ಠತಃ॥೪೬.

ಪ್ರಪಂಚ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ತಾವು ತಮಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಲೀನವಾದಾಗ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ತದಾ ತಮಶ್ಚ ಸತ್ತ್ವಞ್ಚ ಸಮತ್ವೇನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ । ಅನುದ್ರಿಕ್ತಾವನೂನೌ ಚ ತತ್ಪ್ರೋತೌ ಚ ಪರಸ್ಪರಮ್॥೪೬.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವ ಎರಡೂ ಸಮಬಲದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆತು ಇರುತ್ತವೆ.

ತಿಲೇಷು ವಾ ಯಥಾ ತೈಲಂ ಘೃತಂ ಪಯಸಿ ವಾ ಸ್ಥಿತಮ್ । ತಥಾ ತಮಸಿ ಸತ್ತ್ವೇ ಚ ರಜೋಽಪ್ಯನುಸೃತಂ ಸ್ಥಿತಮ್॥೪೬.

ಎಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಇದ್ದಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಸು ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇರುತ್ತದೆ.

ಉತ್ಪತ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯಾವದಾಯುಷೋ ದ್ವಿಪರಾರ್ಧಿಕಮ್ । ತಾವದ್ದಿನಂ ಪರೇಶಸ್ಯ ತತ್ಸಮಾ ಸಂಯಮೇ ನಿಶಾ॥೪೬.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಯುಷ್ಯ ಎರಡು ಪರಾರ್ಧಗಳಷ್ಟು ಇರುವವರೆಗೆ, ಅದು ಪರಮಾತ್ಮನ ಒಂದು ಹಗಲು; ಅದೇ ಅವಧಿಯು ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅಹರ್ಮುಖೇ ಪ್ರಬುದ್ಧಸ್ತು ಜಗದಾದಿರನಾದಿಮಾನ್ । ಸರ್ವಹೇತುರಚಿನ್ತ್ಯಾತ್ಮಾ ಪರಃ ಕೋಽಪ್ಯಪರಕ್ರಿಯಃ॥೪೬.

ಹಗಲಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವು ಎದ್ದೇಳುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲದರ ಕಾರಣ, ಯಾರು ಅಚಿಂತ್ಯಸ್ವರೂಪ, ಪರಮ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಲ್ಲದವನು.

ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪುರುಷಞ್ಚೈವ ಪ್ರಾವಿಶ್ಯಾಶು ಜಗತ್ಪತಿಃ । ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಯೋಗೇನ ಪರೇಣ ಪರಮೇಶ್ವರಃ॥೪೬.

ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನು, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ ಪುರುಷನನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪರಮ ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕದಲಿಸಿದನು.

ಯಥಾ ಮದೋ ನವಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯಥಾ ವಾ ಮಾಧವಾನಿಲಃ । ಅನುಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಕ್ಷೋಭಾಯ ತಥಾಸೌ ಯೋಗಮೂರ್ತಿಮಾನ್॥೪೬.

ಹೆಮ್ಮೆಯ ಯುವತಿಯರಲ್ಲಿ ಮದವು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಚಂಚಲತೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೋ, ಅಥವಾ ವಸಂತದ ಗಾಳಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕದಲಿಸುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗರೂಪಿಯಾದ ಅವನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕದಲಿಸಿದನು.

ಪ್ರಧಾನೇ ಕ್ಷೋಭ್ಯಮಾನೇ ತು ಸ ದೇವೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಃ । ಸಮುತ್ಪನ್ನೋಽಣ್ಡಕೋಷಸ್ಥೋ ಯಥಾ ತೇ ಕಥಿತಂ ಮಯಾ॥೪೬.

ಆ ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಹೀಗೆ ಕದಲಿದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಆ ದೇವರು, ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅಂಡದೊಳಗೆ ಉದಯಿಸಿದನು.

ಸ ಏವ ಕ್ಷೋಭಕಃ ಪೂರ್ವಂ ಸ ಕ್ಷೋಭ್ಯಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪತಿಃ । ಸ ಸಙ್ಕೋಚವಿಕಾಶಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಧಾನತ್ವೇಽಪಿ ಚ ಸ್ಥಿತಃ॥೪೬.

ಹಿಂದೆ ಕದಲಿಸುವವನು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಡೆಯನು, ಅವನು ಸಂಕುಚನ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಪ್ರಧಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ.

ಅತ್ಪನ್ನಃ ಸ ಜಗದ್ಯೋನಿರಗುಣೋಽಪಿ ರಜೋಗುಣಮ್ । ಭುಞ್ಜನ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸರ್ಗೇ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ಸಮುಪಾಶ್ರಿತಃ॥೪೬.

ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವಾದ ಅವನು, ರಜೋಗುಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇ ಸ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತತಃ ಸತ್ತ್ವಾತಿರೇಕವಾನ್ । ವಿಷ್ಣುತ್ವಮೇತ್ಯ ಧರ್ಮೇಣ ಕುರುತೇ ಪರಿಪಾಲನಮ್॥೪೬.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ನಂತರ ಸತ್ವಗುಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತಮೋಗುಣೋದ್ರಿಕ್ತೋ ರುದ್ರತ್ವೇ ಚಾಖಿಲಂ ಜಗತ್ । ಉಪಸಂಹೃತ್ಯ ವೈ ಶೇತೇ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ತ್ರಿಗುಣೋಽಗುಣಃ॥೪೬.

ನಂತರ ತಮೋಗುಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ರುದ್ರನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ಹಿಂತೆಗೆದು, ಮೂರು ಗುಣಗಳಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅವನು ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾ ಪ್ರಾಗ್ವ್ಯಾಪಕಃ ಕ್ಷೇತ್ರೀ ಪಾಲಕೋ ಲಾವಕಸ್ತಥಾ । ಯಥಾ ಸ ಸಂಜ್ಞಾಮಾಯಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವೀಶಕಾರಿಣೀಮ್॥೪೬.

ಹಾಗೆಯೇ, ಹೊಲವನ್ನು ಆವರಿಸುವವ, ಕಾಯುವವ, ಅಥವಾ ಕೊಯ್ಯುವವನು ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಈಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇ ಸೃಜತೇ ಲೋಕಾನ್ ರುದ್ರತ್ವೇ ಸಂಹರತ್ಯಪಿ । ವಿಷ್ಣುತ್ವೇ ಚಾಪ್ಯುದಾಸೀನಸ್ತಿಸ್ತ್ರೋಽವಸ್ಥಾಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ॥೪೬.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ರುದ್ರನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ—ಇವು ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳು.

ರಜೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಮೋ ರುದ್ರೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಸತ್ತ್ವಂ ಜಗತ್ಪತಿಃ । ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ದೇವಾ ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ಗುಣಾಃ॥೪೬.

ರಜೋಗುಣವೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ತಮೋಗುಣವೇ ರುದ್ರ, ಸತ್ವಗುಣವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ವಿಷ್ಣು; ಈ ಮೂವರು ದೇವರುಗಳು, ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು.

ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಿಥುನಾ ಹ್ಯೇತೇ ಅನ್ಯೋನ್ಯಾಶ್ರಯಿಣಸ್ತಥಾ । ಕ್ಷಣಂ ವಿಯೋಗೋ ನಹ್ಯೇಷಾಂ ನ ತ್ಯಜನ್ತಿ ಪರಸ್ಪರಮ್॥೪೬.

ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಯಾಗಿ, ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಇವು ಬೇರ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಜಗತ್ಪೂರ್ವೋ ದೇವದೇವಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ । ರಜೋಗುಣಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸ್ತ್ರಷ್ಟ್ಟತ್ವೇ ಸ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ॥೪೬.

ಹೀಗಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲನೆಯವನು, ದೇವತೆಗಳ ದೇವತೆ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನು, ರಜೋಗುಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋ ದೇವಾದಿರನಾದಿರುಪಚಾರತಃ । ಭೂಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾಸಂಸ್ಥೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ರೇ ಸಮಜಾಯತ॥೪೬.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನು, ದೇವತೆಗಳ ಮೊದಲವನು, ರೂಪಕವಾಗಿ ಆದಿಯಿಲ್ಲದವನು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಕಮಲದ ದಂಡದ ಮೇಲೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತಸ್ಯ ವರ್ಷಶತಂ ತ್ವೇಕಂ ಪರಮಾಯುರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಬ್ರಹ್ಮ್ಯೇಣೈವ ಹಿ ಮಾನೇನ ತಸ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ॥೪೬.

ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಸ್ಸು ಇದೆ; ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.