ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಯಾಃ ಶಾಖಾಃ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಪೂರ್ವಮಾಸನ್ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ । ತಾ ಏವ ಶಾಖಾ ಗೇಹಾನಾಂ ಶಾಲಾತ್ವಂ ತೇನ ತಾಸು ತತ್॥೪೯.

ಹೆಚ್ಚು ಪವಿತ್ರನಾದ ದ್ವಿಜನೇ, ಮೊದಲು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳ ಕೊಂಬೆಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅವೇ ಮನೆಗಳ ಮರಗಳಾಗಿ ಬದಲಾದವು, ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ಮರದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದವು.

ಕೃತ್ವಾ ದ್ವನ್ದ್ವೋಪಘಾತನ್ತೇ ವಾರ್ತೋಪಾಯಮಚಿನ್ತಯನ್ । ನಷ್ಟೇಷು ಮಧುನಾ ಸಾರ್ಧಂ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷೇಷ್ವಶೇಷತಃ॥೪೯.

ಒಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬರು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ನಂತರ, ಬದುಕು ಸಾಗಿಸಲು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದರು; ಏಕೆಂದರೆ, ಮಧು ನಾಶವಾದಾಗ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದವು.

ವಿಷಾದವ್ಯಾಕುಲಾಸ್ತಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಸ್ತೃಷ್ಣಾಕ್ಷುಧಾರ್ದಿತಾಃ । ತತಃ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೌ ತಾಸಾಂ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತ್ರೇತಾಮುಖೇ ತದಾ॥೪೯.

ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ತೀವ್ರವಾದ ತಹತಹಿಯಿಂದ ಜನರು ಬಾಧಿತರಾದರು; ಆಗ ತ್ರೇತಾ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಶುಭಫಲ ದೊರೆಯಿತು.

ವಾರ್ತಾಸ್ವಸಾಧಿತಾ ಹ್ಯನ್ಯಾ ವೃಷ್ಟಿಸ್ತಾಸಾಂ ನಿಕಾಮತಃ । ತಾಸಾಂ ವೃಷ್ಟ್ಯುದಕಾನೀಹ ಯಾನಿ ನಿಮ್ನಗತಾನಿ ವೈ॥೪೯.

ಬೇರೆ ಬದುಕು ಸಾಗಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧ ಮಳೆ ಬಂತು; ಆ ಮಳೆಯಿಂದ ಕೆಳಭಾಗಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹರಿದು ಸೇರಿತು.

ವೃಷ್ಟ್ಯಾವರುದ್ಧೈರಭವತ್ ಸ್ತ್ರೋತಃ ಖಾತಾನಿ ನಿಮ್ನಗಾಃ । ಯೇ ಪುರಸ್ತಾದಪಾಂ ಸ್ತೋಕಾ ಆಪನ್ನಾಃ ಪೃಥಿವೀತಲೇ॥೪೯.

ಮಳೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಹರಿವಿನ ದಾರಿಗಳು ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಕೆಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಗಳು ರೂಪಗೊಂಡವು; ಹಿಂದೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರಿತು.

ತತೋ ಭೂಮೇಶ್ಚ ಸಂಯೋಗಾದೋಷಧ್ಯಸ್ತಾಸ್ತದಾ ಭವನ್ । ಅಫಾಲಕೃಷ್ಟಾಶ್ಚಾನುಪ್ತಾ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ದಶ॥೪೯.

ಆಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಸ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಬೆಳೆದ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಸಸ್ಯಗಳು ಬಿತ್ತದೆ, ಹದಗೊಳ್ಳದೆ ಬೆಳೆದವು.

ಋತುಪುಷ್ಪಫಲಾಶ್ಚೈವ ವೃಕ್ಷಾ ಗುಲ್ಮಾಶ್ಚ ಜಜ್ಞಿರೇ । ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಸ್ತು ತ್ರೇತಾಯಾಮಾದ್ಯೋಽಯಮೌಷಧಸ್ಯ ತು॥೪೯.

ಋತುಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗಿತ್ತು.

ತೇನೌಷಧೇನ ವರ್ತನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಮುನೇ । ರಾಗಲೋಭೌ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಜಾಶ್ಚಾಕಸ್ಮಿಕೌ ತದಾ॥೪೯.

ಆ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಹರ್ಷಿಯೇ; ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಚಾನಕ್ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಲೋಭ ಜನರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.

ತತಸ್ತಾಃ ಪರ್ಯಗ್ವಹ್ಣನ್ತ ನದೀಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಪರ್ವತಾನ್ । ವೃಕ್ಷಗುಲ್ಮೌಷಧೀಶ್ಚೈವಮಾತ್ಮನ್ಯಾಯಾದ್ಯಥಾಬಲಮ್॥೪೯.

ಆ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವರು ನದಿಗಳು, ಹೊಲಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮರಗಳು, ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಾವು ಬಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

ತೇನ ದೋಷೇಣ ತಾ ನೇಶುರೌಷಧ್ಯೋ ಮಿಷತಾಂ ದ್ವಿಜ । ಅಗ್ರಸದ್ ಭೂರ್ಯುಗಪತ್ತಾಸ್ತದೌಷಧ್ಯೋ ಮಹಾಮತೇ॥೪೯.

ಆ ದೋಷದಿಂದ, ದ್ವಿಜನೇ, ಆ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ; ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದವು, ಮಹಾಮತಿವಂತನೇ.

ಪುನಸ್ತಾಸು ಪ್ರಣಷ್ಟಾಸು ವಿಭ್ರಾನ್ತಾಸ್ತಾಃ ಪುನಃ ಪ್ರಜಾಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಶರಣಂ ಜಗ್ಮುಃ ಕ್ಷುಧಾರ್ತಾಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಮ್॥೪೯.

ಮತ್ತೆ ಆ ಸಸ್ಯಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ, ಜನರು ಗೊಂದಲದಿಂದ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.

ಸ ಚಾಪಿ ತತ್ತ್ವತೋ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತದಾ ಗ್ರಸ್ತಾಂ ವಸುನ್ಧರಾಮ್ । ವತ್ಸಂ ಕೃತ್ವಾ ಸುಮೇರುನ್ತು ದುದೋಹ ಭಗವಾನ್ ವಿಭುಃ॥೪೯.

ಅವರು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದುದಾಗಿ ನೋಡಿ, ಸುಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ಹಸುವಿನ ಕಂದೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಭಗವಂತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾಲುಹರಿಸಿದರು.

ದುಗ್ಧೇಯಂ ಗೌಸ್ತದಾ ತೇನ ಶಸ್ಯಾನಿ ಪೃಥಿವೀತಲೇ । ಜಜ್ಞಿರೇ ತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಸ್ತು ತಾಃ ಪುನಃ॥೪೯.

ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾಲುಹರಿಸಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಆ ಬೀಜಗಳು, ಬೆಳೆದ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನವುಗಳು, ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದವು.

ಓಷಧ್ಯಃ ಫಲಪಾಕಾನ್ತಾ ಗಣಾಃ ಸಪ್ತದಶಾ ಸ್ಮೃತಾಃ । ವ್ರೀಹಯಶ್ಚ ಯವಾಶ್ಚೈವ ಗೋಧೂಮಾ ಅಣವಸ್ತಿಲಾಃ॥೪೯.

ಹಣ್ಣು ಬರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಸಿವಾಗುವ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹದಿನೇಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಸಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಪ್ರಿಯಙ್ಗವೋ ಹ್ಯುದಾರಾಶ್ಚ ಕೋರದೂಷಾಃ ಸಚೀನಕಾಃ । ಮಾಷಾ ಮುದ್ಗಾ ಮಸೂರಾಶ್ಚ ನಿಷ್ಪಾವಾಃ ಸಕುಲತ್ಥಕಾಃ॥೪೯.

ಪ್ರಿಯಂಗು, ಉದಾರ, ಕೊರಡುಷ, ಚೀನಕ, ಮಾಷ, ಹುರುಳಿಕ, ಮಸೂರ, ನಿಷ್ಪಾವ ಮತ್ತು ಕುಲತ್ತ—all ಇವುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ಆಢಕಾಶ್ಚಣಕಾಶ್ಚೈವ ಗಣಾಃ ಸಪ್ತದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಇತ್ಯೇತಾ ಓಷಧೀನಾನ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯಾಣಾಂ ಜಾತಯಃ ಪುರಾ॥೪೯.

ಆಢಕ ಮತ್ತು ಚಣ ಕೂಡ ಸೇರಿ ಹದಿನೇಳು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ; ಹೀಗೆ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಬೆಳೆದ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಜಾತಿಗಳು ಇವು.

ಓಷಧ್ಯೋ ಜಜ್ಞಿಯಾಶ್ಚೈವ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ದಶ । ವ್ರೀಹಯಶ್ಚ ಯವಾಶ್ಚೈವ ಗೋಧೂಮಾ ಅಣವಸ್ತಿಲಾಃ॥೪೯.

ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಬೆಳೆದ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಸಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಸಪ್ತಮಾ ಹ್ಯೇತೇ ಅಷ್ಟಮಾಸ್ತು ಕುಲತ್ಥಕಾಃ । ಶ್ಯಾಮಾಕಾಸ್ತ್ವಥ ನೀವಾರಾ ಯತ್ತಿಲಾ ಸಗವೇಧುಕಾಃ॥೪೯.

ಏಳನೇದು ಪ್ರಿಯಂಗು, ಎಂಟನೇದು ಕುಲತ್ತ, ನಂತರ ಶ್ಯಾಮಾಕ, ನೀವಾರ, ಯವ, ತಿಲ ಮತ್ತು ಗವೇಧುಕ ಎಂಬ ಧಾನ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಕುರುವಿನ್ದಾ ಮರ್ಕಟಕಾಸ್ತಥಾ ವೇಣುಯವಾಶ್ಚ ಯೇ । ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತಾ ಓಷಧ್ಯಶ್ಚ ಚತುರ್ದಶ॥೪೯.

ಕುರುವಿಂದ, ಮರ್ಕಟಕ ಮತ್ತು ವೇಣುಯವ ಎಂಬ ಧಾನ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿ, ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಹಣ್ಣುಗಳು ಹತ್ತಿರದ ಹಾಗೂ ಕಾಡಿನ ಸಸ್ಯಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯದಾ ಪ್ರಸೃಷ್ಟಾ ಓಷಧ್ಯೋ ನ ಪ್ರರೋಹನ್ತಿ ತಾಃ ಪುನಃ । ತತಃ ಸ ತಾಸಾಂ ವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ವಾರ್ತೋಪಾಯಞ್ಚಕಾರ ಹ॥೪೯.

ಈ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರೂ ಮತ್ತೆ ಮೊಳೆಯದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅವು ಬೆಳೆಯಲು ಕೃಷಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅವನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಯಮ್ಭೂರ್ಭಗವಾನ್ ಹಸ್ತಸಿದ್ಧಿಞ್ಚ ಕರ್ಮಜಾಮ್ । ತತಃ ಪ್ರಭೃತ್ಯಥೌಷಧ್ಯಃ ಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯಾಸ್ತು ಜಜ್ಞಿರೇ॥೪೯.

ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಗವಂತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೈಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆಗಿನಿಂದ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.

ಸಂಸಿದ್ಧಾಯಾನ್ತು ವಾರ್ತಾಯಾಂ ತತಸ್ತಾಸಾಂ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭುಃ । ಮರ್ಯಾದಾಂ ಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾಗುಣಮ್॥೪೯.

ಕೃಷಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ, ಪ್ರಭು ತಾನೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು, ನ್ಯಾಯಕ್ಕೂ ಗುಣಕ್ಕೂ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ವರ್ಣಾನಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಞ್ಚ ಧರ್ಮಾನ್ ಧರ್ಮಭೃತಾಂವರ । ಲೋಕಾನಾಂ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಪಾಲಿನಾಮ್॥೪೯.

ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಿಗೂ, ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೂ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಲ್ಲಿ ನೀನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಸ್ಮೃತಂ ಸ್ಥಾನಂ ಕ್ರಿಯಾವತಾಮ್ । ಸ್ಥಾನಮೈನ್ದ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸಂಗ್ರಾಮೇಷ್ವಪಲಾಯಿನಾಮ್॥೪೯.

ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಓಡಿಹೋಗದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ವೈಶ್ಯಾನಾಂ ಮಾರುತಂ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ವಧರ್ಮಮನುವರ್ತತಾಮ್ । ಗಾನ್ಧರ್ವಂ ಶೂದ್ರಜಾತೀನಾಂ ಪರಿಚರ್ಯಾನುವರ್ತತಾಮ್॥೪೯.

ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಮಾರುತನ ಸ್ಥಾನ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಶೂದ್ರ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಗಾಂಧರ್ವನ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಾಮೃಷೀಣಾಮೂರ್ಧ್ವರೇತಸಾಮ್ । ಸ್ಮೃತಂ ತೇಷಾನ್ತು ಯತ್ ಸ್ಥಾನಂ ತದೇವ ಗುರುವಾಸಿನಾಮ್॥೪೯.

ಎಂಬತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರ ಉರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಸುಳ್ಳ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಾನ, ಗುರುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಕೂಡ ಅದೇ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷೋಣಾನ್ತು ಯತ್ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಮೃತಂ ತದ್ವೈ ವನೌಕಸಾಮ್ । ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಗೃಹಸ್ಥಾನಾಂ ನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷಯಮ್ । ಯೋಗಿನಾಮಮೃತಂ ಸ್ಥಾನಮಿತಿ ವೈ ಸ್ಥಾನಕಲ್ಪನಾ॥೪೯.

ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಾನ, ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದೆ. ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿವಾಸ, ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅಮೃತ ಸ್ಥಾನ — ಹೀಗೆ ಸ್ಥಾನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.

46(43) ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಕ್ರೌಷ್ಟುಕಿರುವಾಚ ಭಗವಂಸ್ತ್ವಣ್ಡಸಮ್ಭೂತಿರ್ಯಥಾವತ್ ಕಥಿತಾ ಮಮ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಜನ್ಮ ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ॥೪೬.

ಕ್ರೌಷ್ಟುಕಿಯು ಕೇಳಿದನು: ಭಗವನೇ, ಅಂಡದ ಉದ್ಭವವನ್ನು ನೀನು ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೀಯ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾತ್ಮನ ಜನನವನ್ನು ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯ.

ಏತದಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ತ್ವತ್ತೋ ಭೃಗುಕುಲೋದ್ಭವ । ಯದಾನ ಸೃಷ್ಟಿರ್ಭೂತಾನಾಮಸ್ತಿ ಕಿನ್ನು ನ ಚಾಸ್ತಿ ವಾ । ಕಾಲೇ ವೈ ಪ್ರಲಯಸ್ಯಾನ್ತೇ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನುಪಸಂಹೃತೇ॥೪೬.

ಭೃಗುಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನೇ, ಪ್ರಳಯದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಭೂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿನ್ನಿಂದ ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.