ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಯೋಜನಾರ್ಧಾರ್ಧವಿಷ್ಕಮ್ಭಮಷ್ಟಭಾಗಾಯತಂ ಪುರಮ್ । ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣಂ ಶಸ್ತಂ ಶುದ್ಧವಂಶಬಹಿರ್ಗಮಮ್॥೪೯.

ನಗರವು ಅರ್ಧ ಯೋಜನ ಅಗಲವಿರಬೇಕು, ಅದರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಎಂಟನೆಯ ಭಾಗ ಅಗಲ, ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರದತ್ತ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರಬೇಕು, ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧವಾದ ಬಿದಿರಿನ ದ್ವಾರಗಳಿರಬೇಕು.

ತದರ್ಧೇನ ತಥಾ ಖೇಟಂ ತತ್ಪಾದೇನ ಚ ಕರ್ವಟಮ್ । ನ್ಯೂನಂ ದ್ರೋಣೀಮುಖಂ ತಸ್ಮಾದನ್ತಭಾಗೇನ ಚೋಚ್ಯತೇ॥೪೯.

ಅದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಣ್ಣದು ಸಣ್ಣ ದುರ್ಗ, ಅದರ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ, ಉಂಡೆಯಾಕಾರದ ವಸತಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಕಾರಪರಿಖಾಹೀನಾಂ ಪುರಂ ಖರ್ವಟಮುಚ್ಯತೇ । ಶಾಖಾನಗರಕಞ್ಚಾನ್ಯನ್ಮನ್ತ್ರಿಸಾಮನ್ತಭುಕ್ತಿಮತ್॥೪೯.

ಗೋಡೆ ಅಥವಾ ಕಾಲುವೆ ಇಲ್ಲದ ನಗರ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕರವಟ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶಾಖಾನಗರವೆಂದರೆ ಸಚಿವರು, ಸಾಮಂತರು ಮತ್ತು ಭೂಸ್ವಾಮಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕಾರ.

ತಥಾ ಶೂದ್ರಜನಪ್ರಾಯಾಃ ಸ್ವಸಮೃದ್ಧಿಕೃಷೀಬಲಾಃ । ಕ್ಷೇತ್ರೋಪಭೋಗ್ಯಭೂಮಧ್ಯೇ ವಸತಿರ್ಗ್ರಾಮಸಂಜ್ಞಿತಾ॥೪೯.

ಹಾಗೆಯೇ, ಶೂದ್ರರು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ವಾಸಿಸುವ, ಸ್ವಂತ ಶ್ರಮದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾಗಿರುವ, ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿರುವ, ಮತ್ತು ಬೆಳೆಹಾಕುವ ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಳ್ಳಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ಯಸ್ಮಾನ್ನಗರಾದೇರ್ಯಾ ಕಾರ್ಯಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಮಾನವೈಃ । ಕ್ರಿಯತೇ ವಸತಿಃ ಸಾ ವೈ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ವಸತಿರ್ನರೈಃ॥೪೯.

ನಗರ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಮಾನವರು ಯಾವುದಾದರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬೇರೆ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ದುಷ್ಟಪ್ರಾಯೋ ವಿನಾ ಕ್ಷೇತ್ರೈಃ ಪರಭೂಮಿಚರೋ ಬಲೀ । ಗ್ರಾಮ ಏವ ದ್ರಮೀಸಂಜ್ಞೋ ರಾಜವಲ್ಲಭಸಂಶ್ರಯಃ॥೪೯.

ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುಷ್ಟರು ಇರುವ, ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಇಲ್ಲದ, ಪರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠರು ವಾಸಿಸುವ ವಸತಿಯನ್ನು ಹಳ್ಳಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದು ರಾಜನ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶಕಟಾರೂಢಭಾಣ್ಡೈಶ್ಚ ಗೋಪಾಲೈರ್ವಿಪಣಂ ವಿನಾ । ಗೋಸಮೂಹೈಸ್ತಥಾ ಘೋಷೋ ಯತ್ರೇಚ್ಛಾಭೂಮಿಕೇತನಃ॥೪೯.

ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನು ಹೂದು, ಗೋವಳರು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಹಸುಗಳ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲೆಂದೇ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಘೋಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತ ಏವಂ ನಗರಾದೀಂಸ್ತು ಕೃತ್ವಾ ವಾಸಾರ್ಥಮಾತ್ಮನಃ । ನಿಕೇತನಾನಿ ದ್ವನ್ದ್ವಾನಾಂ ಚಕ್ರುರಾವಸಥಾಯ ವೈ॥೪೯.

ಈ ರೀತಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ನಗರಗಳನ್ನೂ ಇತರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸಲು ಅನುವಾದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

ಗೃಹಾಕಾರಾ ಯಥಾ ಪೂರ್ವಂ ತೇಷಾಮಾಸನ್ನಹೀರುಹಾಃ । ತಥಾ ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ ತತ್ಸರ್ವಂ ಚಕ್ರುರ್ವೇಶ್ಮಾನಿ ತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ॥೪೯.

ಹಿಂದಿನಂತೆ, ಅವರ ಮನೆಗಳು ಮರಗಳ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದವು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಆ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಕಟ್ಟಿದರು.

ವೃಕ್ಷಸ್ಯೈವಙ್ಗತಾಃ ಶಾಖಾಸ್ತಥೈವಞ್ಚಾಪರೀ ಗತಾಃ । ನತಾಶ್ಚೈವೋನ್ನತಾಶ್ಚೈವ ತದ್ವಚ್ಛಾಖಾಃ ಪ್ರಚಕ್ರಿರೇ॥೪೯.

ಒಂದು ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳು ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಕೆಲವು ಕೆಳಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಆ ಕೊಂಬೆಗಳೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ಯಾಃ ಶಾಖಾಃ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಪೂರ್ವಮಾಸನ್ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ । ತಾ ಏವ ಶಾಖಾ ಗೇಹಾನಾಂ ಶಾಲಾತ್ವಂ ತೇನ ತಾಸು ತತ್॥೪೯.

ಹೆಚ್ಚು ಪವಿತ್ರನಾದ ದ್ವಿಜನೇ, ಮೊದಲು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳ ಕೊಂಬೆಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅವೇ ಮನೆಗಳ ಮರಗಳಾಗಿ ಬದಲಾದವು, ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ಮರದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದವು.

ಕೃತ್ವಾ ದ್ವನ್ದ್ವೋಪಘಾತನ್ತೇ ವಾರ್ತೋಪಾಯಮಚಿನ್ತಯನ್ । ನಷ್ಟೇಷು ಮಧುನಾ ಸಾರ್ಧಂ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷೇಷ್ವಶೇಷತಃ॥೪೯.

ಒಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬರು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ನಂತರ, ಬದುಕು ಸಾಗಿಸಲು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದರು; ಏಕೆಂದರೆ, ಮಧು ನಾಶವಾದಾಗ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದವು.

ವಿಷಾದವ್ಯಾಕುಲಾಸ್ತಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಸ್ತೃಷ್ಣಾಕ್ಷುಧಾರ್ದಿತಾಃ । ತತಃ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೌ ತಾಸಾಂ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತ್ರೇತಾಮುಖೇ ತದಾ॥೪೯.

ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ತೀವ್ರವಾದ ತಹತಹಿಯಿಂದ ಜನರು ಬಾಧಿತರಾದರು; ಆಗ ತ್ರೇತಾ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಶುಭಫಲ ದೊರೆಯಿತು.

ವಾರ್ತಾಸ್ವಸಾಧಿತಾ ಹ್ಯನ್ಯಾ ವೃಷ್ಟಿಸ್ತಾಸಾಂ ನಿಕಾಮತಃ । ತಾಸಾಂ ವೃಷ್ಟ್ಯುದಕಾನೀಹ ಯಾನಿ ನಿಮ್ನಗತಾನಿ ವೈ॥೪೯.

ಬೇರೆ ಬದುಕು ಸಾಗಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧ ಮಳೆ ಬಂತು; ಆ ಮಳೆಯಿಂದ ಕೆಳಭಾಗಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹರಿದು ಸೇರಿತು.

ವೃಷ್ಟ್ಯಾವರುದ್ಧೈರಭವತ್ ಸ್ತ್ರೋತಃ ಖಾತಾನಿ ನಿಮ್ನಗಾಃ । ಯೇ ಪುರಸ್ತಾದಪಾಂ ಸ್ತೋಕಾ ಆಪನ್ನಾಃ ಪೃಥಿವೀತಲೇ॥೪೯.

ಮಳೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಹರಿವಿನ ದಾರಿಗಳು ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಕೆಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಗಳು ರೂಪಗೊಂಡವು; ಹಿಂದೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರಿತು.

ತತೋ ಭೂಮೇಶ್ಚ ಸಂಯೋಗಾದೋಷಧ್ಯಸ್ತಾಸ್ತದಾ ಭವನ್ । ಅಫಾಲಕೃಷ್ಟಾಶ್ಚಾನುಪ್ತಾ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ದಶ॥೪೯.

ಆಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಸ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಬೆಳೆದ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಸಸ್ಯಗಳು ಬಿತ್ತದೆ, ಹದಗೊಳ್ಳದೆ ಬೆಳೆದವು.

ಋತುಪುಷ್ಪಫಲಾಶ್ಚೈವ ವೃಕ್ಷಾ ಗುಲ್ಮಾಶ್ಚ ಜಜ್ಞಿರೇ । ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಸ್ತು ತ್ರೇತಾಯಾಮಾದ್ಯೋಽಯಮೌಷಧಸ್ಯ ತು॥೪೯.

ಋತುಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗಿತ್ತು.

ತೇನೌಷಧೇನ ವರ್ತನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಮುನೇ । ರಾಗಲೋಭೌ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಜಾಶ್ಚಾಕಸ್ಮಿಕೌ ತದಾ॥೪೯.

ಆ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಹರ್ಷಿಯೇ; ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಚಾನಕ್ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಲೋಭ ಜನರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.

ತತಸ್ತಾಃ ಪರ್ಯಗ್ವಹ್ಣನ್ತ ನದೀಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಪರ್ವತಾನ್ । ವೃಕ್ಷಗುಲ್ಮೌಷಧೀಶ್ಚೈವಮಾತ್ಮನ್ಯಾಯಾದ್ಯಥಾಬಲಮ್॥೪೯.

ಆ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವರು ನದಿಗಳು, ಹೊಲಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮರಗಳು, ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಾವು ಬಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

ತೇನ ದೋಷೇಣ ತಾ ನೇಶುರೌಷಧ್ಯೋ ಮಿಷತಾಂ ದ್ವಿಜ । ಅಗ್ರಸದ್ ಭೂರ್ಯುಗಪತ್ತಾಸ್ತದೌಷಧ್ಯೋ ಮಹಾಮತೇ॥೪೯.

ಆ ದೋಷದಿಂದ, ದ್ವಿಜನೇ, ಆ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ; ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದವು, ಮಹಾಮತಿವಂತನೇ.

ಪುನಸ್ತಾಸು ಪ್ರಣಷ್ಟಾಸು ವಿಭ್ರಾನ್ತಾಸ್ತಾಃ ಪುನಃ ಪ್ರಜಾಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಶರಣಂ ಜಗ್ಮುಃ ಕ್ಷುಧಾರ್ತಾಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಮ್॥೪೯.

ಮತ್ತೆ ಆ ಸಸ್ಯಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ, ಜನರು ಗೊಂದಲದಿಂದ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.

ಸ ಚಾಪಿ ತತ್ತ್ವತೋ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತದಾ ಗ್ರಸ್ತಾಂ ವಸುನ್ಧರಾಮ್ । ವತ್ಸಂ ಕೃತ್ವಾ ಸುಮೇರುನ್ತು ದುದೋಹ ಭಗವಾನ್ ವಿಭುಃ॥೪೯.

ಅವರು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದುದಾಗಿ ನೋಡಿ, ಸುಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ಹಸುವಿನ ಕಂದೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಭಗವಂತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾಲುಹರಿಸಿದರು.

ದುಗ್ಧೇಯಂ ಗೌಸ್ತದಾ ತೇನ ಶಸ್ಯಾನಿ ಪೃಥಿವೀತಲೇ । ಜಜ್ಞಿರೇ ತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಸ್ತು ತಾಃ ಪುನಃ॥೪೯.

ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾಲುಹರಿಸಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಆ ಬೀಜಗಳು, ಬೆಳೆದ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನವುಗಳು, ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದವು.

ಓಷಧ್ಯಃ ಫಲಪಾಕಾನ್ತಾ ಗಣಾಃ ಸಪ್ತದಶಾ ಸ್ಮೃತಾಃ । ವ್ರೀಹಯಶ್ಚ ಯವಾಶ್ಚೈವ ಗೋಧೂಮಾ ಅಣವಸ್ತಿಲಾಃ॥೪೯.

ಹಣ್ಣು ಬರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಸಿವಾಗುವ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹದಿನೇಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಸಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಪ್ರಿಯಙ್ಗವೋ ಹ್ಯುದಾರಾಶ್ಚ ಕೋರದೂಷಾಃ ಸಚೀನಕಾಃ । ಮಾಷಾ ಮುದ್ಗಾ ಮಸೂರಾಶ್ಚ ನಿಷ್ಪಾವಾಃ ಸಕುಲತ್ಥಕಾಃ॥೪೯.

ಪ್ರಿಯಂಗು, ಉದಾರ, ಕೊರಡುಷ, ಚೀನಕ, ಮಾಷ, ಹುರುಳಿಕ, ಮಸೂರ, ನಿಷ್ಪಾವ ಮತ್ತು ಕುಲತ್ತ—all ಇವುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ಆಢಕಾಶ್ಚಣಕಾಶ್ಚೈವ ಗಣಾಃ ಸಪ್ತದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಇತ್ಯೇತಾ ಓಷಧೀನಾನ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯಾಣಾಂ ಜಾತಯಃ ಪುರಾ॥೪೯.

ಆಢಕ ಮತ್ತು ಚಣ ಕೂಡ ಸೇರಿ ಹದಿನೇಳು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ; ಹೀಗೆ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಬೆಳೆದ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಜಾತಿಗಳು ಇವು.

ಓಷಧ್ಯೋ ಜಜ್ಞಿಯಾಶ್ಚೈವ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ದಶ । ವ್ರೀಹಯಶ್ಚ ಯವಾಶ್ಚೈವ ಗೋಧೂಮಾ ಅಣವಸ್ತಿಲಾಃ॥೪೯.

ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಬೆಳೆದ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಸಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಸಪ್ತಮಾ ಹ್ಯೇತೇ ಅಷ್ಟಮಾಸ್ತು ಕುಲತ್ಥಕಾಃ । ಶ್ಯಾಮಾಕಾಸ್ತ್ವಥ ನೀವಾರಾ ಯತ್ತಿಲಾ ಸಗವೇಧುಕಾಃ॥೪೯.

ಏಳನೇದು ಪ್ರಿಯಂಗು, ಎಂಟನೇದು ಕುಲತ್ತ, ನಂತರ ಶ್ಯಾಮಾಕ, ನೀವಾರ, ಯವ, ತಿಲ ಮತ್ತು ಗವೇಧುಕ ಎಂಬ ಧಾನ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಕುರುವಿನ್ದಾ ಮರ್ಕಟಕಾಸ್ತಥಾ ವೇಣುಯವಾಶ್ಚ ಯೇ । ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತಾ ಓಷಧ್ಯಶ್ಚ ಚತುರ್ದಶ॥೪೯.

ಕುರುವಿಂದ, ಮರ್ಕಟಕ ಮತ್ತು ವೇಣುಯವ ಎಂಬ ಧಾನ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿ, ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಹಣ್ಣುಗಳು ಹತ್ತಿರದ ಹಾಗೂ ಕಾಡಿನ ಸಸ್ಯಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.