ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಮತ್ಪ್ರಸಾದಪರೌ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಶಾಪಿತೌ ಹೃದಯೇನ ಮೇ । ತತಃ ಸ್ನೇಹಾರ್ದ್ರವದನೌ ತಾವುಭೌ ನಾಗನನ್ದನೌ ॥ ೨೩.

"ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದೀರಿ." ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ನಾಗನಂದನರು ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದ ಮುಖದಿಂದ—

ಊಚತುರ್ನೃಪತೇಃ ಪುತ್ರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪ್ರಣಯಕೋಪಿತೌ । ಋತಧ್ವಜ ! ನ ಸನ್ದೇಹೋ ಯಥೈವಾಹ ಭವಾನಿದಮ್ ॥ ೨೩.

ಅವರು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಗರಹದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಋತಧ್ವಜ, ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ—"

ತಥೈವ ಚಾಸ್ಮನ್ಮನಸಿ ನಾತ್ರ ಚಿನ್ತ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ । ಕಿನ್ತ್ವಾವಯೋಃ ಸ್ವಯಂ ಪಿತ್ರಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮೇತನ್ಮಹಾತ್ಮನಾ ॥ ೨೩.

"ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಇದೆ, ಬೇರೆ ಯೋಚನೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ತಂದೆಯಾದ ಮಹಾತ್ಮನು ನಮಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನು."

ದ್ರಷ್ಟುಂ ಕುವಲಯಾಶ್ವಂ ತಮಿಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ । ತತಃ ಕುವಲಯಾಶ್ವೋಽಸೌ ಸಮುತ್ಥಾಯ ವರಾಸನಾತ್ । ಯಥಾಹ ತಾತೇತಿ ವದನ್ ಪ್ರಣಾಮಮಕರೋದ್ಭುವಿ ॥ ೨೩.

ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ 'ನಾನು ಕುವಲಯಾಶ್ವನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಆಗ ಕುವಲಯಾಶ್ವನು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು, 'ಹೆಳಿದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ತಂದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಭೂಮಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

ಕುವಲಯಾಶ್ವ ಉವಾಚ ಧನ್ಯೋಽಹಮತಿಪುಣ್ಯೋಽಹಂ ಕೋಽನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಸದೃಶೋ ಮಯಾ । ಯತ್ತಾತೋ ಮಾಮಭಿದ್ರಷ್ಟುಂ ಕರೋತಿ ಪ್ರವಣಂ ಮನಃ ॥ ೨೩.

ಕುವಲಯಾಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ಧನ್ಯನು, ನಾನು ಬಹಳ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ. ನನ್ನ ತಂದೆ ನನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುವಾಗ, ನನ್ನ ಸಮಾನ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ?'

ತದುತ್ತಿಷ್ಠತ ಗಚ್ಛಾಮಸ್ತಾತಾಜ್ಞಾಂ ಕ್ಷಣಮಪ್ಯಹಮ್ । ನಾತಿಕ್ರಾನ್ತುಮಿಹೇಚ್ಛಾಮಿ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ತಸ್ಯ ಶಪಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ ೨೩.

'ನಾವು ಎದ್ದು ಹೋಗೋಣ. ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ನಾನು ಕ್ಷಣವೂ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ನನ್ನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.'

ಜಡ ಉವಾಚ ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಯಯೌ ಸೋಽಥ ಸಹ ತಾಭ್ಯಾಂ ನೃಪಾತ್ಮಜಃ । ಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚ ಗೋಮತೀಂ ಪುಣ್ಯಾಂ ನಿರ್ಗಮ್ಯ ನಗರಾದ್ಬಹಿಃ ॥ ೨೩.

ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿ, ಆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಅವರಿಬ್ಬರ ಜೊತೆ ಹೊರಟನು. ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಗೋಮತಿ ನದಿಗೆ ತಲುಪಿದರು.

ತನ್ಮಧ್ಯೇನ ಯಯುಸ್ತೇ ವೇ ನಾಗೇನ್ದ್ರನೃಪನನ್ದನಾಃ । ಮೇನೇ ಚ ರಾಜಪುತ್ರೋಽಸೌ ಪಾರೇ ತಸ್ಯಾಸ್ತಯೋರ್ಗೃಹಮ್ ॥ ೨೩.

ಆ ನಾಗರಾಜನ ಪುತ್ರರು ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರು. ರಾಜಕುಮಾರನು ಅವರ ಮನೆ ಆ ನದಿಯ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

ತತಶ್ಚಾಕೃಷ್ಯ ಪಾತಾಲಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ನೀತೋ ನೃಪಾತ್ಮಜಃ । ಪಾತಾಲೇ ದದೃಶೇ ಚೋಭೌ ಸ ಪನ್ನಗಕುಮಾರಕೌ ॥ ೨೩.

ಆ ಇಬ್ಬರು ಅವನನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜಕುಮಾರನು ಇಬ್ಬರು ನಾಗಕುಮಾರರನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಫಣಾಮಣಿಕೃತೋದ್ಯೋತೌ ವ್ಯಕ್ತಸ್ವಸ್ತಿಕಲಕ್ಷಣೌ । ವಿಲೋಕ್ಯ ತೌ ಸುರೂಪಾಙ್ಗೌ ವಿಸ್ಮಯೋತ್ಫುಲ್ಲಲೋಚನಃ ॥ ೨೩.

ಅವರ ಫಣಗಳು ಮಣಿಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಅವರ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾದವು.

ವಿಹಸ್ಯ ಚಾಬ್ರವೀತ್ಪ್ರೇಮ್ಣಾ ಸಾಧು ಭೋ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮೌ । ಕಥಯಾಮಾಸತುಸ್ತೌ ಚ ಪಿತರಂ ಪನ್ನಗೇಶ್ವರಮ್ ॥ ೨೩.

ಅವನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಗುತ್ತಾ, 'ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ!' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆ ಇಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ನಾಗರಾಜನ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಶಾನ್ತಮಶ್ವತರಂ ನಾಮ ಮಾನನೀಯಂ ದಿವೌಕಸಾಮ್ । ರಮಣೀಯಂ ತತೋಽಪಸ್ಯತ್ಪಾತಾಲಂ ಸ ನೃಪಾತ್ಮಜಃ ॥ ೨೩.

ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಗೌರವಪಾತ್ರನಾದ ಆಶ್ವತರಣಾಮಕ ನಾಗನನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ನಂತರ ರಾಜಕುಮಾರನು ಸುಂದರವಾದ ಪಾತಾಳ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಕುಮಾರೈಸ್ತರುಣೈರ್ವೃದ್ಧೈರುರಗೈರುಪಶೋಭಿತಮ್ । ತಥೈವ ನಾಗಕನ್ಯಾಭಿಃ ಕ್ರೀಡನ್ತೀಭಿರಿತಸ್ತತಃ ॥ ೨೩.

ಅದು ಯುವ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧ ನಾಗಪುತ್ರರಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನಾಗಕನ್ಯಾರೂ ಇದ್ದರು.

ಚಾರುಕುಣ್ಡಲಹಾರಾಭಿಸ್ತಾರಾಭಿರ್ಗಗನಂ ಯಥಾ । ಗೀತಶಬ್ದೈಸ್ತಥಾನ್ಯತ್ರ ವೀಣಾವೇಣುಸ್ವನಾನುಗೈಃ ॥ ೨೩.

ಅವರು ಸುಂದರ ಕುಂಡಲ ಹಾಗೂ ಹಾರಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಗಾನಗಳೂ, ವೀಣೆ ಹಾಗೂ ಬಾಸುರಿಗಳ ಧ್ವನಿಯೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.

ಮೃದಙ್ಗಪಣವಾತೋದ್ಯಂ ಹಾರಿವೇಶ್ಮಶತಾಕುಲಮ್ । ವೀಕ್ಷಮಾಣಃ ಸ ಪಾತಾಲಂ ಯಯೌ ಶತ್ರುಜಿತಃ ಸುತಃ ॥ ೨೩.

ನಾಗರಹಳ್ಳಿಗಳು ಮೃದಂಗ ಹಾಗೂ ಪಣವಗಳ ಸಂಗೀತದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು. ಪಾತಾಳವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಶತ್ರುಜಿತನ ಮಗನು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು.

ಸಹ ತಾಭ್ಯಾಮಭೀಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ಪನ್ನಗಾಭ್ಯಾಮರಿನ್ದಮಃ । ತತಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತೇ ಸರ್ವೇ ನಾಗರಾಜನಿವೇಶನಮ್ ॥ ೨೩.

ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಿಯ ನಾಗರೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು ಅಲ್ಲಿನ ನಾಗರಾಜನ ಅರಮನೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿದರು.

ದದೃಶುಸ್ತೇ ಮಹಾತ್ಮಾನಮುರಗಾಧಿಪತಿಂ ಸ್ಥಿತಮ್ । ದಿವ್ಯಮಾಲ್ಯಾಮ್ಬರಧರಂ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಭೂಷಣಮ್ ॥ ೨೩.

ಅವರು ಅಲ್ಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ನಾಗಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅವನು ದಿವ್ಯ ಹಾರ ಹಾಗೂ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮಣಿಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿದ್ದನು.

ಸ್ವಚ್ಛಮುಕ್ತಾಫಲಲತಾಹಾರಿಹಾರೋಪಶೋಭಿತಮ್ । ಕೇಯೂರಿಣಂ ಮಹಾಭಾಗಮಾಸನೇ ಸರ್ವಕಾಞ್ಚನೇ ॥ ೨೩.

ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳು, ಕೈಗೆ ಕಂಗಣಗಳು, ಮಹೋನ್ನತ ರೂಪ, ಸರ್ವಸ್ವರ್ಣದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು.

ಮಣಿವಿದ್ರುಮವೈದೂರ್ಯಜಾಲಾನ್ತರಿತರೂಪಕೇ । ಸ ತಾಭ್ಯಾಂ ದರ್ಶಿತಸ್ತಸ್ಯ ತಾತೋಽಸ್ಮಾಕಮಸಾವಿತಿ ॥ ೨೩.

ಅವನ ರೂಪವು ಮಣಿ, ಪಗಡು, ವೈದುರ್ಯಗಳಿಂದ ಜಾಲವನ್ನಂತೆ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಇಬ್ಬರು, 'ಇವನು ನಮ್ಮ ತಂದೆ' ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ತೋರಿಸಿದರು.

ವೀರಃ ಕುವಲಯಾಶ್ವೋಽಯಂ ಪಿತ್ರೇ ಚಾಸೌ ನಿವೇದಿತಃ । ತತೋ ನನಾಮ ಚರಣೌ ನಾಗೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಋತಧ್ವಜಃ ॥ ೨೩.

ಈ ವೀರನು ಕುವಲಯಾಶ್ವ. ಅವನನ್ನು ಅವರ ತಂದೆಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ಋತಧ್ವಜನು ನಾಗರಾಜನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

ತಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ಬಲಾದ್ಗಾಢಂ ನಾಗೇನ್ದ್ರಃ ಪರಿಷಸ್ವಜೇ । ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚೈನಮುಪಾಘ್ರಾಯ ಚಿರಂ ಜೀವೇತ್ಯುವಾಚ ಸಃ ॥ ೨೩.

ನಾಗರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ ಬಲವಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಮುಗಿದು, 'ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವಾಗಿರು' ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು.

ನಿಹತಾಮಿತ್ರವರ್ಗಶ್ಚ ಪಿತ್ರೋಃ ಸುಶ್ರೂಷಣಂ ಕುರು । ವತ್ಸ ! ಧನ್ಯಸ್ಯ ಕಥ್ಯನ್ತೇ ಪರೋಕ್ಷಸ್ಯಾಪಿ ತೇ ಗುಣಾಃ ॥ ೨೩.

ನೀನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡು ಮಗನೇ! ಧನ್ಯರು ಎಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಅವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ.

ಭವತೋ ಮಮ ಪುತ್ರಾಭ್ಯಾಮಸಾಮಾನ್ಯಾ ನಿವೇದಿತಾಃ । ತ್ವಮೇವಾನೇನ ವರ್ಧೇಥಾ ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಚೇಷ್ಟಿತೈಃ ॥ ೨೩.

ನಿನ್ನಿಂದ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಅಪರೂಪದ ಗುಣಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ನೀನು ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳೆಸಲಿ.

ಜೀವಿತಂ ಗುಣಿನಃ ಶ್ಲಾಘ್ಯಂ ಜೀವನ್ನೇವ ಮೃತೋಽಗುಣಃ । ಗುಣವಾನ್ನಿರ್ವೃತಿಂ ಪಿತ್ರೋಃ ಶತ್ರುಣಾಂ ಹೃದಯಜ್ವರಮ್ ॥ ೨೩.

ಗುಣವಂತನ ಜೀವನ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ; ಗುಣವಿಲ್ಲದವನು ಬದುಕಿದ್ದರೂ ಮೃತನಂತೆಯೇ. ಗುಣವಂತನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು, ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಕರೋತ್ಯಾತ್ಮಹಿತಂ ಕುರ್ವನ್ ವಿಶ್ವಾಸಞ್ಚ ಮಹಾಜನೇ । ದೇವತಾಃ ಪಿತರೋ ವಿಪ್ರಾ ಮಿತ್ರಾರ್ಥಿವಿಕಲಾದಯಃ ॥ ೨೩.

ತಾನೇನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವನು ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಮತ್ತು ದುಃಖಿತರಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಬಾನ್ಧವಾಶ್ಚ ತಥೇಚ್ಛನ್ತಿ ಜೀವಿತಂ ಗುಣಿನಶ್ಚಿರಮ್ । ಪರಿವಾದನಿವೃತ್ತಾನಾಂ ದುರ್ಗತೇಷು ದಯಾವತಾಮ್ । ಗುಣಿನಾಂ ಸಫಲಂ ಜನ್ಮ ಸಂಶ್ರಿತಾನಾಂ ವಿಪದ್ಗತೈಃ ॥ ೨೩.

ಗುಣವಂತನು ಚಿರಂಜೀವಿಯಾಗಲಿ ಎಂದು ಬಂಧುಗಳೂ ಹಾರೈಸುತ್ತಾರೆ. ಅಪವಾದದಿಂದ ದೂರವಿರುವವರು, ದುಃಖಿತರಿಗೆ ದಯೆಯುಳ್ಳವರು—ಅಂತಹ ಗುಣವಂತನ ಜನ್ಮವು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದವರಿಗೂ ಫಲಪ್ರದವಾಗುತ್ತದೆ.

ಜಡ ಉವಾಚ ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ ತಂ ವೀರಂ ಪುತ್ರಾವಿದಮಥಾಬ್ರವೀತ್ । ಪೂಜಾಂ ಕುವಲಯಾಶ್ವಸ್ಯ ಕರ್ತುಕಾಮೋ ಭುಜಙ್ಗಮಃ ॥ ೨೩.

ಜಡನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮಗನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಆ ಸರ್ಪನು ಕುವಲಯಾಶ್ವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು.

ಸ್ನಾನಾದಿಕಕ್ರಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ವಮೇವ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ । ಮಧುಪಾನಾದಿಸಮ್ಭೋಗಮಾಹಾರಞ್ಚ ಯಥೇಪ್ಸಿತಮ್ ॥ ೨೩.

ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅವನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಮಾದು, ಮಧುಪಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೌಖ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು.

ತತಃ ಕುವಲಯಾಶ್ವೇನ ಹೃದಯೋತ್ಸವಭೂತಯಾ । ಕಥಯಾ ಸ್ವಲ್ಪಕಂ ಕಾಲಂ ಸ್ಥಾಸ್ಯಾಮೋ ಹೃಷ್ಟಚೇತಸಃ ॥ ೨೩.

ನಂತರ ಕುವಲಯಾಶ್ವನೊಂದಿಗೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ಹರ್ಷದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇದ್ದರು.