ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ತೇನೈವ ವಯಸಾ ಸದ್ಯೋ ದುಹಿತೃತ್ವಂ ಪ್ರಯಾತು ಮೇ । ಜಾತಿಸ್ಮರಾ ಯಥಾ ಪೂರ್ವಂ ತದ್ವತ್ಕಾನ್ತಿಸಮನ್ವಿತಾ । ಯೋಗಿನೀ ಯೋಗಮಾತಾ ಚ ಮದ್ಗೇಹೇ ಜಾಯತಾಂ ಭವ ॥ ೨೩.

'ಅವಳೇ ಆಗಲೇ, ಹಿಂದಿನ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅದೇ ರೂಪದೊಂದಿಗೆ, ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಯೋಗಿನಿಯಾಗಿ, ಯೋಗಿಗಳ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಲಿ.'

ಮಹಾದೇವ ಉವಾಚ ಯಥೋಕ್ತಂ ಪನ್ನಗಶ್ರೇಷ್ಠ ! ಸರ್ವೇಮೇತದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಮತ್ಪ್ರಸಾದಾದಸನ್ದಿಗ್ಧಂ ಶ್ರುಣು ಚೇದಂ ಭುಜಙ್ಗಮ ॥ ೨೩.

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ನಾಗಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈಗ ಇದು ಕೇಳು, ನಾಗನೇ.'

ಶ್ರಾದ್ಧೇ ತು ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಮಧ್ಯಮಂ ಪಿಣ್ಡಮಾತ್ಮನಾ । ಭಕ್ಷಯೇಥಾಃ ಫಣಿಶ್ರೇಷ್ಠ ! ಶುಚಿಃ ಪ್ರಯತಮಾನಸಃ ॥ ೨೩.

'ಶ್ರಾದ್ಧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯದ ಪಿಂಡವನ್ನು ನೀನು ಸ್ವತಃ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೇವಿಸು, ನಾಗಶ್ರೇಷ್ಠನೆ.'

ಭಕ್ಷಿತೇ ತು ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಭವತೋ ಮಧ್ಯಮಾತ್ಫಣಾತ್ । ಸಮುತ್ಪತ್ಸ್ಯತಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ತಥಾರೂಪಾ ಯಥಾಮೃತಾ ॥ ೨೩.

'ನೀನು ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರ, ನಿನ್ನ ಮಧ್ಯದ ಫಣದಿಂದ, ಪುನಃ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಶುಭರೂಪವಳಾದಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾಳೆ.'

ಕಾಮಞ್ಚೇಮಮಭಿಧ್ಯಾಯ ಕುರು ತ್ವಂ ಪಿತೃತರ್ಪಣಮ್ । ತತ್ಕ್ಷಣಾದೇವ ಸಾ ಸುಭ್ರೂಃ ಶ್ವಸತೋ ಮಧ್ಯಮಾತ್ಫಣಾತ್ ॥ ೨೩.

'ಅವಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ಪಿತೃತರ್ಪಣವನ್ನು ಮಾಡು; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸುಂದರ ಭ್ರೂಗಳವಳಾದಳು ನಿನ್ನ ಮಧ್ಯದ ಫಣದಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಹೊರಬರುತ್ತಾಳೆ.'

ಸಮುತ್ಪತ್ಸ್ಯತಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ತಥಾರೂಪಾ ಯಥಾಮೃತಾ । ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತತಸ್ತೌ ತು ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ॥ ೨೩.

ಅಮೃತದಂತೆ ಸುಂದರವಾದ ಒಬ್ಬ ಸಜ್ಜನ ಮಹಿಳೆ ಹುಟ್ಟಿಬರುವಳು ಎಂದು ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂದಿಸಿದರು.

ರಸಾತಲಂ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಪರಿತೋಷಸಮನ್ವಿತೌ । ತಥಾ ಚ ಕೃತವಾನ್ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಸ ನಾಗಃ ಕಮ್ಬಲಾನುಜಃ ॥ ೨೩.

ಅವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಪಾತಾಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಆ ನಂತರ ಕಂಬಲನ ತಮಗಾದ ನಾಗನು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

ಪಿಣ್ಡಞ್ಚ ಮಧ್ಯಮಂ ತದ್ವದ್ಯಥಾವದುಪಭುಕ್ತವಾನ್ । ತಞ್ಚಾಪಿ ಧ್ಯಾಯಃ ಕಾಮಂ ತತಃ ಸಾ ತನುಮಧ್ಯಮಾ ॥ ೨೩.

ಅವನು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪಿಂಡವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸಿ, ಆ ಸೌಂದರ್ಯವತಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.

ಜಜ್ಞೇ ನಿಶ್ವಸತಃ ಸದ್ಯಸ್ತದ್ರೂಪಾ ಮಧ್ಯಮಾತ್ಫಣಾತ್ । ನ ಚಾಪಿ ಕಥಯಾಮಾಸ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಸ ಭುಜಙ್ಗಮಃ ॥ ೨೩.

ಅವನು ಉಸಿರೆಳೆದಾಗ, ಆ ಮಹಿಳೆ ಅವನ ಮಧ್ಯಫಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಬಂದಳು. ಆ ನಾಗನು ಅವಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.

ಅನ್ತರ್ಗೃಹೇ ತಾಂ ಸುದತೀಂ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಗುಪ್ತಾಮಧಾರಯತ್ । ತೌ ಚಾನುದಿನಮಾಗಮ್ಯ ಪುತ್ರೌ ನಾಗಪತೇಃ ಸುಖಮ್ ॥ ೨೩.

ಆ ಸುಂದರ ಹಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಒಳಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು. ನಾಗಪತಿಯ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಋತಧ್ವಜೇನ ಸಹಿತೌ ಚಿಕ್ರೀಡಾತೇಽಮರಾವಿವ । ಏಕದಾ ತು ಸುತೌ ಪ್ರಾಹ ನಾಗರಾಜೋ ಮುದಾನ್ವಿತಃ ॥ ೨೩.

ಅವರು ಋತಧ್ವಜನೊಂದಿಗೆ ಅಮರರು ಆಟವಾಡಿದಂತೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ನಾಗರಾಜನು ಆನಂದದಿಂದ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ಯನ್ಮಯಾ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತನ್ತು ಕ್ರಿಯತೇ ಕಿಂ ನ ತತ್ತಥಾ । ಸ ರಾಜಪುತ್ರೋ ಯುವಯೋರುಪಕಾರೀ ಮಮಾನ್ತಿಕಮ್ ॥ ೨೩.

"ನಾನು ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ್ದು ಏಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ? ಆ ರಾಜಕುಮಾರನು ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವನು, ಅವನನ್ನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ತಂದುಕೊಡಬೇಕು."

ಕಸ್ಮಾನ್ನಾನೀಯತೇ ವತ್ಸಾವುಪಕಾರಾಯ ಮಾನದಃ । ಏವಮುಕ್ತೌ ತತಸ್ತೇನ ಪಿತ್ರಾ ಸ್ನೇಹವತಾ ತು ತೌ ॥ ೨೩.

"ಮಕ್ಕಳೆ, ನಿಮಗೆ ಉಪಕಾರಿಯಾಗಬೇಕಾದ ಮಾನ್ಯನಾದ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಏಕೆ ಇಲ್ಲಿ ತರುವುದಿಲ್ಲ?" ಎಂದು ತಂದೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದನು.

ಗತ್ವಾ ತಸ್ಯ ಪುರಂ ಸಖ್ಯೂ ರೇಮಾತೇ ತೇನ ಧೀಮತಾ । ತತಃ ಕುವಲಯಾಶ್ವಂ ತೌ ಕೃತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಥಾನ್ತರಮ್ ॥ ೨೩.

ಅವರು ಆ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಆ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಕುವಲಯಾಶ್ವನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು.

ಅಬ್ರೂತಾಂ ಪ್ರಣಯೋಪೇತಂ ಸ್ವಗೇಹಗಮನಂ ಪ್ರತಿ । ತಾವಾಹ ನೃಪಪುತ್ರೋಽಸೌ ನನ್ವಿದಂ ಭವತೋರ್ಗೃಹಮ್ ॥ ೨೩.

ಅವರು ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ರಾಜಕುಮಾರನು, "ಇದು ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಅಲ್ಲವೇ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.

ಧನವಾಹನವಸ್ತ್ರಾದಿ ಯನ್ಮದೀಯಂ ತದೇವ ವಾಮ್ । ಯತ್ತು ವಾಂ ವಾಞ್ಛಿತಂ ದಾತುಂ ಧನಂ ರತ್ನಮಥಾಪಿ ವಾ ॥ ೨೩.

"ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಧನ, ವಾಹನ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು ನಿಮಗೇ ಸೇರಿವೆ. ನೀವು ಯಾವುದು ಬೇಕೆಂದರೂ, ಧನವಾಗಲಿ, ರತ್ನವಾಗಲಿ, ಕೇಳಬಹುದು."

ತದ್ದೀಯತಾಂ ದ್ವಿಜಸುತೌ ಯದಿ ವಾಂ ಪ್ರಣಯೋ ಮಯಿ । ಏತಾವತಾಹಂ ದೈವೇನ ವಞ್ಚಿತೋಽಸ್ಮಿ ದುರಾತ್ಮನಾ ॥ ೨೩.

"ನೀವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಕ್ಕಳೇ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ದುರ್ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ನಾನು ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಸಹೋಗಿದ್ದೇನೆ."

ಯದ್ಭವದ್ಭ್ಯಾಂ ಮಮತ್ವಂ ನೋ ಮದೀಯೇ ಕ್ರಿಯತೇ ಗೃಹೇ । ಯದಿ ವಾಂ ಮತ್ಪ್ರಿಯಂ ಕಾರ್ಯಮನುಗ್ರಾಹ್ಯೋಽಸ್ಮಿ ವಾಂ ಯದಿ ॥ ೨೩.

"ನೀವು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ನಿಮ್ಮದೇ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದರೆ—"

ತದ್ಧನೇ ಮಮ ಗೇಹೇ ಚ ಮಮತ್ವಮನುಕಲ್ಪ್ಯತಾಮ್ । ಯುವಯೋರ್ಯನ್ಮದೀಯಂ ತನ್ಮಾಮಕಂ ಯುವಯೋಃ ಸ್ವಕಮ್ ॥ ೨೩.

"ನನ್ನ ಮನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಧನವನ್ನು ನಿಮ್ಮದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ನನ್ನದು ನಿಮ್ಮದು, ನಿಮ್ಮದು ನನ್ನದು ಎಂಬಂತೆ ಇರಲಿ."

ಏತತ್ಸತ್ಯಂ ವಿಜಾನೀತಂ ಯುವಾಂ ಪ್ರಾಣಾ ಬಹಿಶ್ಚರಾಃ । ಪುನರ್ನೈವಂ ವಿಭಿನ್ನಾರ್ಥಂ ವಕ್ತವ್ಯಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮೌ ॥ ೨೩.

"ಇದು ನಿಜ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ, ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನಗೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯರು. ಮತ್ತೆಂದಿಗೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಈ ರೀತಿ ಬೇರ್ಪಡಬೇಕೆಂದು ಮಾತಾಡಬಾರದು."

ಮತ್ಪ್ರಸಾದಪರೌ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಶಾಪಿತೌ ಹೃದಯೇನ ಮೇ । ತತಃ ಸ್ನೇಹಾರ್ದ್ರವದನೌ ತಾವುಭೌ ನಾಗನನ್ದನೌ ॥ ೨೩.

"ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದೀರಿ." ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ನಾಗನಂದನರು ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದ ಮುಖದಿಂದ—

ಊಚತುರ್ನೃಪತೇಃ ಪುತ್ರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪ್ರಣಯಕೋಪಿತೌ । ಋತಧ್ವಜ ! ನ ಸನ್ದೇಹೋ ಯಥೈವಾಹ ಭವಾನಿದಮ್ ॥ ೨೩.

ಅವರು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಗರಹದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಋತಧ್ವಜ, ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ—"

ತಥೈವ ಚಾಸ್ಮನ್ಮನಸಿ ನಾತ್ರ ಚಿನ್ತ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ । ಕಿನ್ತ್ವಾವಯೋಃ ಸ್ವಯಂ ಪಿತ್ರಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮೇತನ್ಮಹಾತ್ಮನಾ ॥ ೨೩.

"ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಇದೆ, ಬೇರೆ ಯೋಚನೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ತಂದೆಯಾದ ಮಹಾತ್ಮನು ನಮಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನು."

ದ್ರಷ್ಟುಂ ಕುವಲಯಾಶ್ವಂ ತಮಿಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ । ತತಃ ಕುವಲಯಾಶ್ವೋಽಸೌ ಸಮುತ್ಥಾಯ ವರಾಸನಾತ್ । ಯಥಾಹ ತಾತೇತಿ ವದನ್ ಪ್ರಣಾಮಮಕರೋದ್ಭುವಿ ॥ ೨೩.

ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ 'ನಾನು ಕುವಲಯಾಶ್ವನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಆಗ ಕುವಲಯಾಶ್ವನು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು, 'ಹೆಳಿದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ತಂದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಭೂಮಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

ಕುವಲಯಾಶ್ವ ಉವಾಚ ಧನ್ಯೋಽಹಮತಿಪುಣ್ಯೋಽಹಂ ಕೋಽನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಸದೃಶೋ ಮಯಾ । ಯತ್ತಾತೋ ಮಾಮಭಿದ್ರಷ್ಟುಂ ಕರೋತಿ ಪ್ರವಣಂ ಮನಃ ॥ ೨೩.

ಕುವಲಯಾಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ಧನ್ಯನು, ನಾನು ಬಹಳ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ. ನನ್ನ ತಂದೆ ನನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುವಾಗ, ನನ್ನ ಸಮಾನ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ?'

ತದುತ್ತಿಷ್ಠತ ಗಚ್ಛಾಮಸ್ತಾತಾಜ್ಞಾಂ ಕ್ಷಣಮಪ್ಯಹಮ್ । ನಾತಿಕ್ರಾನ್ತುಮಿಹೇಚ್ಛಾಮಿ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ತಸ್ಯ ಶಪಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ ೨೩.

'ನಾವು ಎದ್ದು ಹೋಗೋಣ. ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ನಾನು ಕ್ಷಣವೂ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ನನ್ನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.'

ಜಡ ಉವಾಚ ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಯಯೌ ಸೋಽಥ ಸಹ ತಾಭ್ಯಾಂ ನೃಪಾತ್ಮಜಃ । ಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚ ಗೋಮತೀಂ ಪುಣ್ಯಾಂ ನಿರ್ಗಮ್ಯ ನಗರಾದ್ಬಹಿಃ ॥ ೨೩.

ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿ, ಆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಅವರಿಬ್ಬರ ಜೊತೆ ಹೊರಟನು. ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಗೋಮತಿ ನದಿಗೆ ತಲುಪಿದರು.

ತನ್ಮಧ್ಯೇನ ಯಯುಸ್ತೇ ವೇ ನಾಗೇನ್ದ್ರನೃಪನನ್ದನಾಃ । ಮೇನೇ ಚ ರಾಜಪುತ್ರೋಽಸೌ ಪಾರೇ ತಸ್ಯಾಸ್ತಯೋರ್ಗೃಹಮ್ ॥ ೨೩.

ಆ ನಾಗರಾಜನ ಪುತ್ರರು ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರು. ರಾಜಕುಮಾರನು ಅವರ ಮನೆ ಆ ನದಿಯ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

ತತಶ್ಚಾಕೃಷ್ಯ ಪಾತಾಲಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ನೀತೋ ನೃಪಾತ್ಮಜಃ । ಪಾತಾಲೇ ದದೃಶೇ ಚೋಭೌ ಸ ಪನ್ನಗಕುಮಾರಕೌ ॥ ೨೩.

ಆ ಇಬ್ಬರು ಅವನನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜಕುಮಾರನು ಇಬ್ಬರು ನಾಗಕುಮಾರರನ್ನು ನೋಡಿದನು.