ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಸುಖಾಸುಖಂ ಮಹಾಸೌಖ್ಯರೂಪಂ ತ್ವಯಿ ವಿಭಾವ್ಯತೇ । ಏವಂ ದೇವಿ ! ತ್ವಯಾ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಸಕಲಂ ನಿಷ್ಕಲಞ್ಚ ಯತ್ । ಅದ್ವೈತಾವಸ್ಥಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಯಚ್ಚ ದ್ವೈತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ ॥ ೨೩.

ಸಂತೋಷವೂ ದುಃಖವೂ, ಮಹಾಸೌಖ್ಯರೂಪವೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ದೇವಿಗೆ, ಎಲ್ಲವೂ, ರೂಪವಿರುವದೂ ರೂಪವಿಲ್ಲದುದೂ ನಿನ್ನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಅದೆಂದು ಬೇರೆಯಿಲ್ಲದ ಬ್ರಹ್ಮವೂ, ಬೇರೆಯಿರುವದೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಯೇಽರ್ಥಾ ನಿತ್ಯಾ ಯೇ ವಿನಶ್ಯನ್ತಿ ಚಾನ್ಯೇ ಯೇ ವಾ ಸ್ಥೂಲಾ ಯೇ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ । ಯೇ ವಾ ಭೂಮೌ ಯೇಽನ್ತರೀಕ್ಷೇಽನ್ಯತೋ ವಾ ತೇಷಾಂ ತೇಷಾಂ ತ್ವತ್ತ ಏವೋಪಲಬ್ಧಿಃ ॥ ೨೩.

ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತವಾದ ವಸ್ತುಗಳು, ನಾಶವಾಗುವವುಗಳು, ಸ್ಥೂಲವಾದವುಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದವುಗಳು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೂ ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ.

ಯಚ್ಚಾಮೂರ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಮೂರ್ತಂ ಸಮಸ್ತಂ ಯದ್ವಾ ಭೂತೇಷ್ವೇಕಮೇಕಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿತ್ । ಯದ್ದಿವ್ಯಸ್ತಿ ಕ್ಷ್ಮಾತಲೇ ಖೇಽನ್ಯತೋ ವಾ ತ್ವತ್ಸಮ್ಬದ್ಧಂ ತ್ವತ್ಸ್ವರೈರ್ವ್ಯಞ್ಜನೈಶ್ಚ ॥ ೨೩.

ರೂಪವಿಲ್ಲದದ್ದೂ ರೂಪವಿರುವದ್ದೂ, ಏಕವಾಗಿರಬಹುದೂ ಬಹುವಾಗಿರಬಹುದೂ, ದೇವಮಯವಾಗಿರಬಹುದೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೂ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿವೆ, ನಿನ್ನ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಜಡ ಉವಾಚ ಏವಂ ಸ್ತುತಾ ತದಾ ದೇವೀ ವಿಷ್ಣೋರ್ಜಿಹ್ವಾ ಸರಸ್ವತೀ । ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ನಾಗಮಶ್ವತರಂ ತತಃ ॥ ೨೩.

ಜಡನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಲಿಗೆಯಾದ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನಾಗ ಅಶ್ವತರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು.

ಸರಸ್ವತ್ಯುವಾಚ ವರಂ ತೇ ಕಮ್ಬಲಭ್ರಾತಃ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮ್ಯುರಗಾಧಿಪ ! । ತದುಚ್ಯತಾಂ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ಯತ್ತೇ ಮನಸಿ ವರ್ತತೇ ॥ ೨೩.

ಸರಸ್ವತಿ ಹೇಳಿದರು: ಕಂಬಲನ ಸಹೋದರನೇ, ನಾಗಾಧಿಪತಿಯಾದ ನೀನು ಕೇಳು, ನಾನು ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಹೇಳು, ನಾನು ಅದನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ.

ಅಶ್ವತರ ಉವಾಚ ಸಹಾಯಂ ದೇಹಿ ದೇವಿ ! ತ್ವಂ ಪೂರ್ವಂ ಕಮ್ಬಲಮೇವ ಮೇ । ಸಮಸ್ತಸ್ವರಸಮ್ಬನ್ಧಮುಭಯೋಃ ಸಂಪ್ರಯಚ್ಛ ಚ ॥ ೨೩.

ಅಶ್ವತರನು ಹೇಳಿದರು: ದೇವಿಗೆ, ಮೊದಲು ನನಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕಂಬಲನನ್ನು ಕೊಡು. ನಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೀಡು.

ಸರಸ್ವತ್ಯುವಾಚ ಸಪ್ತ ಸ್ವರಾ ಗ್ರಾಮರಾಗಾಃ ಸಪ್ತ ಪನ್ನಗಸತ್ತಮ ! । ಗೀತಕಾನಿ ಚ ಸಪ್ತೈವ ತಾವತೀಶ್ಚಾಪಿ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾಃ ॥ ೨೩.

ಸರಸ್ವತಿ ಹೇಳಿದರು: ಪನ್ನಗಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಏಳು ಸ್ವರಗಳು, ಗ್ರಾಮರಾಗಗಳು, ಏಳು ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂರ್ಚನೆಗಳು ಕೂಡ ನಿಮಗೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ತಾಲಾಶ್ಚೈಕೋನಪಞ್ಚಾಶತ್ತಥಾ ಗ್ರಾಮತ್ರಯಞ್ಚ ಯತ್ । ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಭವಾನ್ ಗಾತಾ ಕಮ್ಬಲಶ್ಚ ತಥಾನಘ ! ॥ ೨೩.

ಐವತ್ತೊಂದು ತಾಳಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳು — ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀನು ಮತ್ತು ಕಂಬಲನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಿ, ಪಾಪರಹಿತನೇ.

ಜ್ಞಾಸ್ಯಸೇ ಮತ್ಪ್ರಸಾದೇನ ಭುಜಗೇನ್ದ್ರಾಪರಂ ತಥಾ । ಚತುರ್ವಿಧಂ ಪದಂ ತಾಲಂ ತ್ರಿಃ ಪ್ರಕಾರಂ ಲಯತ್ರಯಮ್ ॥ ೨೩.

ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ನೀನು ಮಹಾ ನಾಗಸಂಗೀತವನ್ನು, ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಪಾದಗಳನ್ನು, ತಾಳವನ್ನು, ಮೂರು ವಿಧದ ವೇಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂರು ವಿಧದ ಲಯಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವೆ.

ಗತಿತ್ರಯಂ ತಥಾ ತಾಲಂ ಮಯಾ ದತ್ತಂ ಚತುರ್ವಿಧಮ್ । ಏತದ್ಭವಾನ್ಮತ್ಪ್ರಸಾದಾತ್ಪನ್ನಗೇನ್ದ್ರಾಪರಞ್ಚ ಯತ್ ॥ ೨೩.

ಮೂರು ವಿಧದ ನಡಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ತಾಳಗಳನ್ನು ನಾನು ನೀಡಿದ್ದೇನೆ; ಈ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಮಹಾ ನಾಗಸಂಗೀತದೊಡನೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪಡೆಯುವೆ.

ಅಸ್ಯಾನ್ತರ್ಗತಮಾಯತ್ತಂ ಸ್ವರವ್ಯಞ್ಜನಸಂಮಿತಮ್ । ತದಶೇಷಂ ಮಯಾ ದತ್ತಂ ಭವತಃ ಕಮ್ಬಲಸ್ಯ ಚ ॥ ೨೩.

ಇದರಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಇದಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಗುರುತುಗಳಿರುವ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೂ ಕಂಬಲನಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ.

ತಥಾ ನಾನ್ಯಸ್ಯ ಭೂರ್ಲೋಕೇ ಪಾತಾಲೇ ಚಾಪಿ ಪನ್ನಗ । ಪ್ರಣೇತಾರೌ ಭವನ್ತೌ ಚ ಸರ್ವಸ್ಯಾಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಃ । ಪಾತಾಲೇ ದೇವಲೋಕೇ ಚ ಭೂರ್ಲೋಕೇ ಚೈವ ಪನ್ನಗೌ ॥ ೨೩.

ನಾಗನೇ, ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ, ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಮತ್ತು ಕಂಬಲನೇ ಈ ಎಲ್ಲದ ಮೇಲಿನ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿರುತ್ತೀರಿ.

ಜಡ ಉವಾಚ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಾ ತದಾ ದೇವೀ ಸರ್ವಜಿಹ್ವಾ ಸರಸ್ವತೀ । ಜಗಾಮಾದರ್ಶನಂ ಸದ್ಯೋ ನಾಗಸ್ಯ ಕಮಲೇಕ್ಷಣಾ ॥ ೨೩.

ಜಡನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ, ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವಳು, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಾಗನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು.

ತಯೋಶ್ಚ ತದ್ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಭ್ರಾತ್ರೋಃ ಸರ್ವಮಜಾಯತ । ವಿಜ್ಞಾನಮುಭಯೋರಗ್ರ್ಯಂ ಪದತಾಲಸ್ವರಾದಿಕಮ್ ॥ ೨೩.

ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಿಗೆ ಆಗಿದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಿತು; ಪಾದ, ತಾಳ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಗೀತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಞಾನ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಉದಯವಾಯಿತು.

ತತಃ ಕೈಲಾಸಶೈಲೇನ್ದ್ರಶಿಖರಸ್ಥಿತಮೀಶ್ವರಮ್ । ಗೀತಕೈಃ ಸಪ್ತಭಿರ್ನಾಗೌ ತನ್ತ್ರೀಲಯಸಮನ್ವಿತೌ ॥ ೨೩.

ನಂತರ, ಏಳು ವಿಧದ ಗಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ನಾಗರು, ತಂತಿ ಮತ್ತು ಲಯದ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿ, ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಹೊರಟರು.

ಆರಿರಾಧಯಿಷೂ ದೇವಮನಙ್ಗಾಙ್ಗಹರಂ ಹರಮ್ । ಪ್ರಚಕ್ರತುಃ ಪರಂ ಯತ್ನಮುಭೌ ಸಂಹತವಾಕ್ಕಲೌ ॥ ೨೩.

ಕಾಮದ ನಾಶಕನಾದ ದೇವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು, ಇಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಪರಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

ಪ್ರಾತರ್ನಿಶಾಯಾಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಸನ್ಧ್ಯಯೋಶ್ಚಾಪಿ ತತ್ಪರೌ । ತಯೋಃ ಕಾಲೇನ ಮಹತಾ ಸ್ತೂಯಮಾನೋ ವೃಷಧ್ವಜಃ ॥ ೨೩.

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ರಾತ್ರಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತೊಡಗಿದ್ದರು; ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಅವರ ಸ್ತುತಿಗೆ ವೃಷಧ್ವಜನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.

ತುತೋಷ ಗೀತಕೈಸ್ತೌ ಚ ಪ್ರಾಹೇಶೋ ಗೃಹ್ಯತಾಂ ವರಃ । ತತಃ ಪ್ರಣಮ್ಯಾಶ್ವತರಃ ಕಮ್ಬಲೇನ ಸಮಂ ತದಾ ॥ ೨೩.

ಅವರ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ದೇವರು ಹೇಳಿದನು: 'ಒಂದು ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ.' ಆಗ ಅಶ್ವತರ ಮತ್ತು ಕಂಬಲ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು.

ವ್ಯಜ್ಞಾಪಯನ್ಮಹಾದೇವಂ ಶಿತಿಕಣ್ಠಮುಮಾಪತಿಮ್ । ಯದಿ ನೌ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರೀತೋ ದೇವದೇವಸ್ತ್ರಿಲೋಚನಃ ॥ ೨೩.

ಅವರು ಮಹಾದೇವನಾದ ನೀಲಕಂಠ, ಉಮಾಪತಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಹೇಳಿದರು: 'ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳ ದೇವದೇವತೆ ನಮ್ಮಿಂದ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ—'

ತತೋ ಯಥಾಭಿಲಷಿತಂ ವರಮೇನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ ನೌ । ಮೃತಾ ಕುವಲಯಾಶ್ವಸ್ಯ ಪತ್ನೀ ದೇವ ! ಮದಾಲಸಾ ॥ ೨೩.

'ಆಗ ನಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಈ ವರವನ್ನು ದಯಮಾಡಿ: ದೇವಾ, ಮೃತನಾದ ಕುವಲಯಾಶ್ವನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಮದಾಲಸೆಯು—'

ತೇನೈವ ವಯಸಾ ಸದ್ಯೋ ದುಹಿತೃತ್ವಂ ಪ್ರಯಾತು ಮೇ । ಜಾತಿಸ್ಮರಾ ಯಥಾ ಪೂರ್ವಂ ತದ್ವತ್ಕಾನ್ತಿಸಮನ್ವಿತಾ । ಯೋಗಿನೀ ಯೋಗಮಾತಾ ಚ ಮದ್ಗೇಹೇ ಜಾಯತಾಂ ಭವ ॥ ೨೩.

'ಅವಳೇ ಆಗಲೇ, ಹಿಂದಿನ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅದೇ ರೂಪದೊಂದಿಗೆ, ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಯೋಗಿನಿಯಾಗಿ, ಯೋಗಿಗಳ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಲಿ.'

ಮಹಾದೇವ ಉವಾಚ ಯಥೋಕ್ತಂ ಪನ್ನಗಶ್ರೇಷ್ಠ ! ಸರ್ವೇಮೇತದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಮತ್ಪ್ರಸಾದಾದಸನ್ದಿಗ್ಧಂ ಶ್ರುಣು ಚೇದಂ ಭುಜಙ್ಗಮ ॥ ೨೩.

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ನಾಗಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈಗ ಇದು ಕೇಳು, ನಾಗನೇ.'

ಶ್ರಾದ್ಧೇ ತು ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಮಧ್ಯಮಂ ಪಿಣ್ಡಮಾತ್ಮನಾ । ಭಕ್ಷಯೇಥಾಃ ಫಣಿಶ್ರೇಷ್ಠ ! ಶುಚಿಃ ಪ್ರಯತಮಾನಸಃ ॥ ೨೩.

'ಶ್ರಾದ್ಧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯದ ಪಿಂಡವನ್ನು ನೀನು ಸ್ವತಃ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೇವಿಸು, ನಾಗಶ್ರೇಷ್ಠನೆ.'

ಭಕ್ಷಿತೇ ತು ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಭವತೋ ಮಧ್ಯಮಾತ್ಫಣಾತ್ । ಸಮುತ್ಪತ್ಸ್ಯತಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ತಥಾರೂಪಾ ಯಥಾಮೃತಾ ॥ ೨೩.

'ನೀನು ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರ, ನಿನ್ನ ಮಧ್ಯದ ಫಣದಿಂದ, ಪುನಃ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಶುಭರೂಪವಳಾದಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾಳೆ.'

ಕಾಮಞ್ಚೇಮಮಭಿಧ್ಯಾಯ ಕುರು ತ್ವಂ ಪಿತೃತರ್ಪಣಮ್ । ತತ್ಕ್ಷಣಾದೇವ ಸಾ ಸುಭ್ರೂಃ ಶ್ವಸತೋ ಮಧ್ಯಮಾತ್ಫಣಾತ್ ॥ ೨೩.

'ಅವಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ಪಿತೃತರ್ಪಣವನ್ನು ಮಾಡು; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸುಂದರ ಭ್ರೂಗಳವಳಾದಳು ನಿನ್ನ ಮಧ್ಯದ ಫಣದಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಹೊರಬರುತ್ತಾಳೆ.'

ಸಮುತ್ಪತ್ಸ್ಯತಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ತಥಾರೂಪಾ ಯಥಾಮೃತಾ । ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತತಸ್ತೌ ತು ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ॥ ೨೩.

ಅಮೃತದಂತೆ ಸುಂದರವಾದ ಒಬ್ಬ ಸಜ್ಜನ ಮಹಿಳೆ ಹುಟ್ಟಿಬರುವಳು ಎಂದು ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂದಿಸಿದರು.

ರಸಾತಲಂ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಪರಿತೋಷಸಮನ್ವಿತೌ । ತಥಾ ಚ ಕೃತವಾನ್ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಸ ನಾಗಃ ಕಮ್ಬಲಾನುಜಃ ॥ ೨೩.

ಅವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಪಾತಾಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಆ ನಂತರ ಕಂಬಲನ ತಮಗಾದ ನಾಗನು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

ಪಿಣ್ಡಞ್ಚ ಮಧ್ಯಮಂ ತದ್ವದ್ಯಥಾವದುಪಭುಕ್ತವಾನ್ । ತಞ್ಚಾಪಿ ಧ್ಯಾಯಃ ಕಾಮಂ ತತಃ ಸಾ ತನುಮಧ್ಯಮಾ ॥ ೨೩.

ಅವನು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪಿಂಡವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸಿ, ಆ ಸೌಂದರ್ಯವತಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.

ಜಜ್ಞೇ ನಿಶ್ವಸತಃ ಸದ್ಯಸ್ತದ್ರೂಪಾ ಮಧ್ಯಮಾತ್ಫಣಾತ್ । ನ ಚಾಪಿ ಕಥಯಾಮಾಸ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಸ ಭುಜಙ್ಗಮಃ ॥ ೨೩.

ಅವನು ಉಸಿರೆಳೆದಾಗ, ಆ ಮಹಿಳೆ ಅವನ ಮಧ್ಯಫಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಬಂದಳು. ಆ ನಾಗನು ಅವಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.