ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

; ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ಏತತ್ ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ । ಅತಃ ಪರಂ ಕಥಾಶೇಷಃ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಮುನಿಸತ್ತಮ॥೮.

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಉಳಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು.

ವಿಪಾಕೋ ರಾಜಸೂಯಸ್ಯ ಪೃಥಿವೀಕ್ಷಯಕಾರಣಮ್ । ತದ್ವಿಪಾಕನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಯುದ್ಧಮಾಡಿಬಕಂ ಮಹತ್॥೮.

ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞದ ಫಲ, ಭೂಮಿಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದುದು, ಮತ್ತು ಆಡಿಬಕ ಎಂಬ ಮಹಾಯುದ್ಧ — ಇವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳು.

ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ರಾಜ್ಯಚ್ಯುತೇ ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರೇ ಗತೇ ಚ ತ್ರಿದಶಾಲಯಮ್ । ನಿಶ್ಚಕ್ರಾಮ ಮಹಾತೇಜಾ ಜಲವಾಸಾತ್ ಪುರೋಹಿತಃ॥೯.

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದೇವತೆಗಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಪುರೋಹಿತನು ನೀರಿನ ವಾಸಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು.

ವಶಿಷ್ಠೋ ದ್ವಾದಶಾಬ್ದಾನ್ತೇ ಗಙ್ಗಾಪರ್ಯುಷಿತೋ ಮುನಿಃ । ಶುಶ್ರಾವ ಚ ಸಮಸ್ತನ್ತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್॥೯.

ವಸಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿ, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗಂಗೆಯ ಬಳಿ ವಾಸಿಸಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿದನು.

ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರಸ್ಯ ನಾಶಞ್ಚ ರಾಜ್ಞಶ್ಚೋದಾರಕರ್ಮಣಃ । ಚಣ್ಡಾಲಸಮ್ಪ್ರಯೋಗಞ್ಚ ಭಾರ್ಯಾತನಯವಿಕ್ರಯಮ್॥೯.

ಅವನು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ನಾಶವನ್ನು, ಆ ಉದಾರ ರಾಜನು ಚಂಡಾಳರ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು, ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಗನನ್ನು ಮಾರಿದ ವಿಷಯವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು.

ಸ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸುಮಾಹಭಾಗಃ ಪ್ರೀತಿಮಾನವನೀಪತೌ । ಚಕಾರ ಕೋಪಂ ತೇಜಸ್ವೀ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಮೃಷಿಂ ಪ್ರತಿ॥೯.

ಇದು ಕೇಳಿದ ರಾಜನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು, ಆದರೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಶಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮೇಲೆ ಕೋಪವು ಬಂತು.

ವಶಿಷ್ಠ ಉವಾಚ ಮಮ ಪುತ್ರಶತಂ ತೇನ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಣ ಘಾತಿತಮ್ । ತತ್ರಾಪಿ ನಾಭವತ್ ಕ್ರೋಧಸ್ತಾದೃಶೋ ಯಾದೃಶೋಽದ್ಯ ಮೇ॥೯.

ವಶಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು: ನನ್ನ ನೂರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರನು ಕೊಂದರೂ ನನಗೆ ಇವತ್ತಿನಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾದ ಕೋಪ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಶ್ರುತ್ವಾ ನರಾಧಿಪಮಿಮಂ ಸ್ವರಾಜ್ಯಾದವರೋಪಿತಮ್ । ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಮಹಾಭಾಗಂ ದೇವಬ್ರಾಹ್ಮಣಪೂಜಕಮ್॥೯.

ಈ ಮಹಾತ್ಮ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಭಕ್ತನಾದ ಧೈರ್ಯವಂತ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ,

ಯಸ್ಮಾತ್ ಸ ಸತ್ಯವಾಕ್ ಶಾನ್ತಃ ಶತ್ರಾವಪಿ ವಿಮತ್ಸರಃ । ಅನಾಗಾಶ್ಚೈವ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅಪ್ರಮತ್ತೋ ಮದಾಶ್ರಯಃ॥೯.

ಅವನು ಸದಾ ಸತ್ಯವಂತ, ಶಾಂತ, ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಈರ್ಷೆ ಇಲ್ಲದವನು, ಪಾಪವಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನು, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುವವನು, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಹೊಂದಿದ್ದವನು.

ಸಪತ್ನೀಭೃತ್ಯಪುತ್ರಸ್ತು ಪ್ರಾಪಿತೋಽನ್ತ್ಯಾಂ ದಶಾಂ ನೃಪಃ । ಸ ರಾಜ್ಯಾಚ್ಚ್ಯಾವಿತೋಽನೇನ ಬಹುಶಶ್ಚ ಖಿಲೀಕೃತಃ॥೯.

ಅವನ ಹೆಂಡತಿಗಳು, ಸೇವಕರು, ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಆ ರಾಜನು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದನು; ಅವನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟು, ಪುನಃ ಪುನಃ ಅವಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

ತಸ್ಮಾದ್ ದುರಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮದ್ವಿಟ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಾನಾಮವರೋಪಿತಃ । ಮಚ್ಛಾಪೋಪಹತೋ ಮೂಢಃ ಸ ಬಕತ್ವಮವಾಪ್ಸ್ಯತಿ॥೯.

ಆದುದರಿಂದ, ದುಷ್ಟನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದ್ವೇಷಿಯು, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವನೂ, ನನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಬಾಧಿತನೂ ಆಗಿ, ಅವನು ಬಕಪಕ್ಷಿಯಾಗುವನು.

ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶಾಪಂ ಮಹಾತೇಜಾ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋಽಪಿ ಕೌಶಿಕಃ । ತ್ವಮಪ್ಯಾಡಿರ್ಭವಸ್ತೇವತಿ ಪ್ರತಿಶಾಪಮಯಚ್ಛತ॥೯.

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರನು ಆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ, 'ನೀನು ಕೂಡ ಆಡಿ ಪಕ್ಷಿಯಾಗು' ಎಂದು ಪ್ರತಿಶಾಪ ಕೊಟ್ಟನು.

ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಶಾಪಾತ್ ತೌ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ತಿರ್ಯಕ್ತ್ವಂ ಪರಮದ್ಯುತೀ । ವಶಿಷ್ಠಃ ಸ ಮಹಾತೇಜಾ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಶ್ಚ ಕೌಶಿಕಃ॥೯.

ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರು ಶಾಪಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಆ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಗಳು ವಶಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರರು, ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಅನ್ಯಜಾತಿಸಮಾಯೋಗಂ ಗತಾವಪ್ಯಮಿತೌಜಸೌ । ಯುಯುಧಾತೇಽತಿಸಂರಬ್ಧೌ ಮಹಾಬಲಪರಾಕ್ರಮೌ॥೯.

ಬೇರೆ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳಿದರೂ, ಆ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಇಬ್ಬರೂ ಭಾರಿಯಾದ ಕೋಪದಿಂದ, ಮಹಾ ಬಲ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು.

ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರೇ ದ್ವೇ ಪ್ರಮಾಣೇನಾಡಿರುಚ್ಛ್ರಿತಃ । ಯನ್ನವತ್ಯಧಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ! ಸಹಸ್ರತ್ರಿತಯಂ ಬಕಃ॥೯.

ಬಕನು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಆಡಿ ಮೂರು ಸಾವಿರ ತೊಂಬತ್ತು ಯೋಜನೆ ಉದ್ದವಿದ್ದನು.

ತೌ ತು ಪಕ್ಷಪ್ರಹಾರಾಭ್ಯಾಮನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯೋರುವಿಕ್ರಮೌ । ಪ್ರಹರನ್ತೌ ಭಯಂ ತೀವ್ರಂ ಪ್ರಜಾನಾಞ್ಚಕ್ರತುಸ್ತದಾ॥೯.

ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಪರಸ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿದರು.

ವಿಧೂಯ ಪಕ್ಷಾಣಿ ಬಕೋ ರಕ್ತೋದ್ವೃತ್ತಾಕ್ಷಿರಾಹನತ್ । ಆಡಿಂ ಸೋಽಪ್ಯುನ್ನತಗ್ರೀವೋ ಬಕಂ ಪದ್ಭ್ಯಾಮತಾಡಯತ್॥೯.

ಬಕನು ರಕ್ತವರ್ಣದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ಹೊಡೆದನು; ಆಡಿ ಎತ್ತಿದ ಕತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಕಾಲಿನಿಂದ ಬಕನನ್ನು ಬಡಿದನು.

ತಯೋಃ ಪಕ್ಷಾನಿಲಾಪಾಸ್ತಾಃ ಪ್ರಪೇತುರ್ಗಿರಯೋ ಭುವಿ । ಗಿರಿಪ್ರಪಾತಾಭಿಹತಾ ಚಕಮ್ಪೇ ಚ ವಸುನ್ಧರಾ॥೯.

ಅವರ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು; ಆ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಬಿದ್ದಾಗ ಭೂಮಿ ನಡುಗಿತು.

ಕ್ಷ್ಮಾ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ಜಲಧೀನುದ್ವೃತ್ತಾಮ್ಬೂಂಶ್ಚಕಾರ ಚ । ನನಾಮ ಚೈಕಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಪಾತಾಲಗಮನೋನ್ಮುಖೀ॥೯.

ನಡುಗಿದ ಭೂಮಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು; ಆಕೆ ಒಂದು ಬದಿಗೆ ವಾಲಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಬೀಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

ಕೇಚಿದಿಗರಿನಿಪಾತೇನ ಕೇಚಿದಮ್ಭೋಧಿವಾರಿಣಾ । ಕೇಚಿನ್ಮಹೀಸಞ್ಚಲನಾತ್ ಪ್ರಯಯುಃ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಕ್ಷಯಮ್॥೯.

ಕೆಲವರು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಬಿದ್ದುದರಿಂದ, ಕೆಲವರು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಭೂಮಿ ನಡುಗಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.

ಇತಿ ಸರ್ವಂ ಪರಿತ್ರಸ್ತಂ ಹಾಹಾಭೂತಮಚೇತನಮ್ । ಜಗದಾಸೀತ್ ಸುಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಂ ಪರ್ಯಸ್ತಕ್ಷಿತಿಮಣ್ಡಲಮ್॥೯.

ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಭಯಭೀತವಾಗಿ, ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನವಾಗಿ, ಗೊಂದಲದಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋದವು; ಜಗತ್ತು ತುಂಬಾ ಗಾಬರಿಯಿಂದ, ಭೂಮಂಡಲವು ಉರುಳಿಹೋಯಿತು.

ಹಾ ವತ್ಸ ! ಹಾ ಕಾನ್ತ ! ಶಿಶೋ ! ಪ್ರಯಾಹ್ಯೇಷೋಽಸ್ಮಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ । ಹಾ ಪ್ರಿಯೇ ! ಕಾನ್ತ ! ಶೈಲೋಽಯಂ ಪತತ್ಯಾಶು ಪಲಾಯತಾಮ್॥೯.

'ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ! ಅಯ್ಯೋ ಪ್ರಿಯನೇ! ಮಗುವೇ, ಓಡಿಹೋಗು, ನಾನು ಸಾಯಲಿದ್ದೇನೆ! ಅಯ್ಯೋ ಪ್ರಿಯೆ! ಪ್ರಿಯನೇ! ಈ ಬೆಟ್ಟ ಬೀಳುತ್ತಿದೆ—ತಕ್ಷಣ ಓಡಿಹೋಗು!'

ಇತ್ಯಾಕುಲೀಕೃತೇ ಲೋಕೇ ಸಂತ್ರಾಸವಿಮುಖೇ ತದಾ । ಸುರೈಃ ಪರಿವೃತಃ ಸರ್ವೈರಾಜಗಾಮ ಪಿತಾಮಹಃ॥೯.

ಈ ರೀತಿ ಲೋಕವು ಗೊಂದಲದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಿತಾಮಹನು ಬಂದನು.

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಚ ವಿಶ್ವೇಶಾಸ್ತಾವುಭಾವತಿಕೋಪಿತೌ । ಯುದ್ಧಂ ವಾ ವಿರಮತ್ವೇತಲ್ಲೋಕಾಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ವ್ರಜನ್ತು ಚ॥೯.

ಆ ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲರ ಕರ್ತನಾದ ದೇವರು, ಇಬ್ಬರೂ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ, "ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ. ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತೆ ಶಾಂತಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿರಿ," ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಶೃಣ್ವನ್ತಾವಪಿ ತೌ ವಾಕ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಃ । ಕೋಪಾಮರ್ಷಸಮಾವಿಷ್ಟೋ ಯುಯುಧಾತೇ ನ ತಸ್ಥತುಃ॥೯.

ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಇಬ್ಬರೂ ಕೇಳಿದರೂ, ಅವರು ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅಸಹನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

ತತಃ ಪಿತಾಮಹೋ ದೇವಸ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಸಂಕ್ಷಯಮ್ । ತಯೋಶ್ಚ ಹಿತಮನ್ವಿಚ್ಛನ್ ತಿರ್ಯಗ್ಭಾವಮಪಾನುದತ್॥೯.

ಆಗ ಪಿತಾಮಹನಾದ ದೇವರು ಲೋಕಗಳ ನಾಶವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ವಿರೋಧವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿದರು.

ತತಸ್ತೌ ಪೂರ್ವದೇಹಸ್ಥೌ ಪ್ರಾಹ ದೇವಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ವ್ಯುದಸ್ತೇ ತಾಮಸೇ ಭಾವೇ ವಶಿಷ್ಠ೦-ಕೌಶಿಕರ್ಷಭೌ॥೯.

ನಂತರ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದ ದೇವರು, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಹಿಂದಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, "ವಶಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಕೌಶಿಕ, ನೀವು ಈಗ ತಮಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದೀರಿ," ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಜಹಿ ವತ್ಸ ವಶಿಷ್ಠ ತ್ವಂ ತ್ವಞ್ಚ ಕೌಶಿಕ ಸತ್ತಮ । ತಾಮಸಂ ಭಾವಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಈದೃಗ್ಯುದ್ಧಂ ಚಿಕೀರ್ಷಿತಮ್॥೯.

"ವಶಿಷ್ಠ, ನನ್ನ ಮಗನೇ, ನೀನು ಮತ್ತು ನೀನು ಕೂಡ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಿಕ, ತಮಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಇಂತಹ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದಿರಿ. ಈಗ ನಿಲ್ಲಿಸಿ," ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ರಾಜಸೂಯವಿಪಾಕೋಽಯಂ ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರಸ್ಯ ಭೂಪತೇಃ । ಯುವಯೋರ್ವಿಗ್ರಹಶ್ಚಾಯಂ ಪೃಥಿವೀಕ್ಷಯಕಾರಕಃ॥೯.

"ಈ ಕಲಹವು ಭೂಪತಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞದ ಫಲವಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಜಗಳದಿಂದ ಭೂಮಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದೆ," ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.