ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ತಾತ ! ತಾತೇತಿ ಮಧುರಂ ಬ್ರುವಾಣಂ ಸ್ವಯಮಾಗತಮ್ । ಉಪಗುಹ್ಯ ವದಿಷ್ಯೇ ಕಂ ವತ್ಸ ! ವತ್ಸೇತಿ ಸೌಹೃದಾತ್॥೮.

'ತಾತಾ! ತಾತಾ!' ಎಂದು ಸಿಹಿಯಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವ ನೀನು ಇಲ್ಲದೆ, ಈಗ ನಾನು ಯಾರನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, 'ಮಗನೇ! ಮಗನೇ!' ಎಂದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯಲಿ?'

ಕಸ್ಯ ಜಾನುಪ್ರಣೀತೇನ ಪಿಙ್ಗೇನ ಕ್ಷಿತಿರೇಣುನಾ । ಮಮೋತ್ತರೀಯಮುತ್ಸಙ್ಗಂ ತಥಾಙ್ಗಂ ಮಲಮೇಷ್ಯತಿ॥೮.

ಈಗ ಯಾರು, ನೆಲದ ಹಳದಿ ಧೂಳಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮೊಣಕಾಲುಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಉಡುಪು ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಮಸಿದುಹಾಕುವರು? ನೀನು ಮಾಡಿದಂತೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಇಲ್ಲ.

ಅಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಸಮ್ಭೂತೋ ಮನೋಹೃದಯನನ್ದನಃ । ಮಯಾ ಕುಪಿತ್ರಾ ಹಾ ವತ್ಸ ! ವಿಕ್ರೀತೋ ಯೇನ ವಸ್ತುವತ್॥೮.

ನನ್ನದೇ ದೇಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಹೃದಯಕ್ಕೂ ಆನಂದ ನೀಡಿದ ಮಗನೇ! ಕೋಪದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಮಾರಿಬಿಟ್ಟೆನು, ಅಯ್ಯೋ!

ಹೃತ್ವಾ ರಾಜ್ಯಮಶೇಷಂ ಮೇ ಸಸಾಧನಧನಂ ಮಹತ್ । ದೈವಾಹಿನಾ ನೃಶಂಸೇನ ದಷ್ಟೋ ಮೇ ತನಯಸ್ತತಃ॥೮.

ನಾನು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಧನಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಈಗ ನನ್ನ ಮಗನು ಕ್ರೂರವಾದ ವಿಧಿಯ ಹಾವು ಕಚ್ಚಿ ಹಾಳಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಅಹಂ ದೈವಾಹಿದಷ್ಟಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ಯಾನನಪಙ್ಕಜಮ್ । ನಿರೀಕ್ಷನ್ನಪಿ ಘೋರೇಣ ವಿಷೇಣಾನ್ಧೀಕೃತೋಽಧುನಾ॥೮.

ವಿಧಿಯ ಹಾವು ಕಚ್ಚಿರುವ ನನ್ನ ಮಗನ ಕಮಲಮುಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಆ ಭಯಾನಕ ವಿಷದಿಂದ ನಾನು ಈಗ ಅಂಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಏಕಮುಕ್ತ್ತವಾ ತಮಾದಾಯ ಬಾಲಕಂ ಬಾಷ್ಪಗದ್ಗದಃ । ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಚ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಯಾ ನಿಪಪಾತ ಹ॥೮.

ಒಬ್ಬನೇ ಮುತ್ತಿನಂತೆ ಇರುವ ಮಗನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದುಗದು ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ರಾಜನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅಚೇತನನಾಗಿ ಬಿದ್ದನು.

; ರಾಜಪತ್ನ್ಯುವಾಚ ಅಯಂ ಸ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಸ್ವರೇಣೈವೋಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ । ವಿದ್ವಜ್ಜನಮನಶ್ಚನ್ದ್ರೋ ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರೋ ನ ಸಂಶಯಃ॥೮.

ರಾಣಿಯು ಹೇಳಿದಳು: 'ಈತನ ಧ್ವನಿಯಿಂದಲೇ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ, ಇವನೇ ಆ ಪುರುಷಸಿಂಹನು. ಇವನು ಪಂಡಿತರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಾದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.'

ತಥಾಸ್ಯ ನಾಸಿಕಾ ತುಙ್ಗಾ ಅಗ್ರತೋಽಧೋಮುಖಂ ಗತಾ । ದನ್ತಾಶ್ಚ ಮುಕುಲಪ್ರಖ್ಯಾಃ ಖ್ಯಾತಕೀರ್ತೇರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ॥೮.

ಇವನ ಮೂಗು ಎತ್ತಾಗಿ, ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲುಗಳು ಮೊಗಸಿನ ಹೂವಿನಂತೆ ಇವೆ. ಈ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿಯ ಗುರುತೇ ಇದು.

ಶ್ಮಶಾನಮಾಗತಃ ಕಸ್ಮಾದದ್ಯೈಷ ಸ ನರೇಶ್ವರಃ । ಅಪಹಾಯ ಪುತ್ರಶೋಕಂ ಸಾಪಶ್ಯತ್ ಪತಿತಂ ಪತಿಮ್॥೮.

ಈ ರಾಜನು ಇಂದು ಶ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ? ಮಗನ ದುಃಖವನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ, ಅವಳು ಪತಿಯು ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರು.

ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾ ವಿಸ್ಮಿತಾ ದೀನಾ ಭರ್ತೃಪುತ್ರಾಧಿಪೀಡಿತಾ । ವೀಕ್ಷನ್ತೀ ಸಾ ತತೋಽಪಶ್ಯದ್ ಭರ್ತೃದಣ್ಡಂ ಜುಗುಪ್ಸಿತಮ್॥೮.

ಆಕೆ ಆಘಾತದಿಂದ, ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ, ಪತಿ ಮತ್ತು ಮಗನ ದುಃಖದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿ, ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪತಿಯ ದಂಡವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅಸಹ್ಯವಾಯಿತು.

ಶ್ವಪಾಕಾರ್ಹಮತೋ ಮೋಹಂ ಜಗಾಮಾಯತಲೋಚನಾ । ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚೇತಶ್ಚ ಶನಕೈಃ ಸಗದ್ಗದಮಭಾಷತ॥೮.

ಆಕೆ ಗೊಂದಲದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡು, ಚಂಡಾಲನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿ, ಗದುಗದು ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು.

ಧಿಕ್ ತ್ವಾಂ ದೈವಾತಿಕರುಣಾಂ ನಿರ್ಮರ್ಯಾದಂ ಜುಗುಪ್ಸಿತಮ್ । ಯೇನಾಯಮಮರಪ್ರಖ್ಯೋ ನೀತೋ ರಾಜಾ ಶ್ವಪಾಕತಾಮ್॥೮.

ಅಯ್ಯೋ ವಿಧಿಯೇ, ನೀನು ಅತಿಕ್ರೂರ, ನಿಯಮವಿಲ್ಲದ, ಅಸಹ್ಯವಾದವನು! ನಿನ್ನಿಂದ ಈ ಅಮರರಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ರಾಜನು ಚಂಡಾಲನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಾನೆ.

ರಾಜ್ಯನಾಶಂ ಸುಹೃತ್ತ್ಯಾಗಂ ಭಾರ್ಯಾ-ತನಯವಿಕ್ರಯಮ್ । ಪ್ರಾಪಯಿತ್ವಾಪಿ ನೋ ಕುಕ್ತಶ್ಚಣ್ಡಾಲೋಽಯಂ ಕೃತೋ ನೃಪಃ॥೮.

ರಾಜ್ಯ ನಾಶ, ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದು, ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಗನನ್ನು ಮಾರುವುದು—ಇವೆಲ್ಲ ಮಾಡಿಸಿ, ನೀನು ಈ ರಾಜನನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಚಂಡಾಲನಾಗಿಸಿದ್ದೀಯೆ.

ಹಾ ರಾಜನ್ ! ಜಾತಸನ್ತಾಪಾಮಿತ್ಥಂ ಮಾಂ ಧರಣೀತಲಾತ್ । ಉತ್ಥಾಪ್ಯ ನಾದ್ಯ ಪರ್ಯಙ್ಕಮಾರೋಹೇತಿ ಕಿಮುಚ್ಯತೇ॥೮.

ಅಯ್ಯೋ ರಾಜನೇ! ನಾನು ಇಷ್ಟು ದುಃಖದಿಂದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇನೆ, ಇವತ್ತು ಯಾರೂ ನನನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂಡಿ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಹಿಂದೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಈಗ ಯಾಕೆ ಇಲ್ಲ?

ನಾದ್ಯ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತೇ ಛತ್ರಂ ಭೃಙ್ಗಾರಮಥವಾ ಪುನಃ । ಚಾಮರಂ ವ್ಯಜನಞ್ಚಾಪಿ ಕೋಽಯಂ ವಿಧಿವಿಪರ್ಯಯಃ॥೮.

ನಿನ್ನ ರಾಜಚತ್ರ ಅಥವಾ ಆ ಭೃಂಗಾರವನ್ನು, ಇಲ್ಲವೇ ಆ ಚಾಮರವನ್ನು ಕೂಡ ಇವತ್ತು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಯಾಕೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಯಸ್ಯಾಗ್ರೇ ವ್ರಜತಃ ಪೂರ್ವಂ ರಾಜಾನೋ ಭೃತ್ಯತಾಂ ಗತಾಃ । ಸ್ವೋತ್ತರೀಯೈರಕುರ್ವನ್ತ ನೀರಜಸ್ಕಂ ಮಹೀತಲಮ್॥೮.

ನೀನು ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವಾಗ, ಇತರ ರಾಜರೂ ನಿನ್ನ ಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮೇಲಂಗಿಗಳನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚಿ, ಧೂಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಿನಗೆ ಮಾರ್ಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಸೋಽಯಂ ಕಪಾಲಸಂಲಗ್ನ-ಘಟೀಘಟನಿರನ್ತರೇ । ಮೃತನಿರ್ಮಾಲ್ಯಸೂತ್ರಾನ್ತರ್ಗೂಗ್ಕೇಶೇ ಸುದಾರುಣೇ॥೮.

ಇಗೋ, ಅವನು ಕಪಾಲವನ್ನು ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಮುರಿದ ಬಡಿಗೆಯ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮೃತರ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೂದಲಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡು, ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ವಸಾನಿಸ್ಯನ್ದಸಂಶುಷ್ಕ-ಮಹೀಪುಟಕಮಣ್ಡಿತೇ । ಭಸ್ಮಾಙ್ಗಾರಾರ್ಧದಗ್ಧಾಸ್ಥಿ-ಮಜ್ಜಾಸಙ್ಘಟ್ಟಭೀಷಣೇ॥೮.

ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೊಬ್ಬು ಒರೆದು ಒಣಗಿದ ಮಣ್ಣಿನ ತುಂಡನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಬೂದಿ, ಸುಟ್ಟ ಎಲುಬು, ಮಜ್ಜೆ ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಸೇರಿಕೊಂಡು ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಗೃಧ್ರ-ಗೋಮಾಯುನಾದಾರ್ತನಷ್ಟಕ್ಷುದ್ರವಿಹಙ್ಗಮೇ । ಚಿತಾಧೂಮಾತತಿರುಚಾ ನೀಲೀಕೃತದಿಗನ್ತರೇ॥೮.

ಗಿಡುಗು, ನರಿ ಇವುಗಳ ಕೂಗುಗಳಿಂದ ಕಾಡು ತುಂಬಿದೆ, ಚಿಕ್ಕ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಎಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ, ಚಿತೆಯ ಹೊಗೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ಕಪ್ಪಾಗಿಸಿದೆ.

ಕುಣಪಾಸ್ವಾದನಮುದಾ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟನಿಶಾಚರೇ । ಚರತ್ಯಮೇಧ್ಯೇ ರಾಜೇನ್ದ್ರಃ ಶ್ಮಶಾನೇ ದುಃ ಖಪೀಡಿತಃ॥೮.

ಮೃತದೇಹವನ್ನು ರುಚಿಸಿ ರಾತ್ರಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾ, ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲಿದ ರಾಜನು ಈಗ ಅಶುದ್ಧವಾದ ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸಮಾಶ್ಲಿಷ್ಯ ಕಣ್ಠಂ ರಾಜ್ಞೋ ನೃಪಾತ್ಮಜಾ । ಕಷ್ಟಶೋಕಶತಾಧಾರಾ ವಿಲಲಾಪಾರ್ತಯಾ ಗಿರಾ॥೮.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ರಾಜನ ಮಗಳು ಅವನ ಕತ್ತನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅನೇಕ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಂಠದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಂಡಳು.

; ರಾಜಪತ್ನ್ಯುವಾಚ ರಾಜನ್ ! ಸ್ವಪ್ನೋಽಥ ತಥ್ಯಂ ವಾ ಯದೇತನ್ಮನ್ಯತೇ ಭವಾನ್ । ತತ್ ಕಥ್ಯತಾಂ ಮಹಾಭಾಗ ಮನೋ ವೈ ಮುಹ್ಯತೇ ಮಮ॥೮.

ರಾಜಪತ್ನಿ ಹೇಳಿದಳು: ರಾಜನೇ! ಇದು ಕನಸುನಾ, ಅಥವಾ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆಗಿದೆಯೆಂದು ನೀನು ಹೇಳು. ಮಹಾಭಾಗನೇ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಾ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿದೆ.

ಯದ್ಯೇತದೇವಂ ಧರ್ಮಜ್ಞ ನಾಸ್ತಿ ಧರ್ಮೇ ಸಹಾಯತಾ । ತಥೈವ ವಿಪ್ರದೇವಾದಿಪೂಜನೇ ಪಾಲನೇ ಭುವಃ॥೮.

ಇದು ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲ.

ನಾಸ್ತಿ ಧರ್ಮಃ ಕುತಃ ಸತ್ಯಮಾರ್ಜವಂ ಚಾನೃಶಂಸತಾ । ಯತ್ರ ತ್ವಂ ಧರ್ಮಪರಮಃ ಸ್ವರಾಜ್ಯಾದವರೋಪಿತಃ॥೮.

ಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಸತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, ನೇರತೆ, ದಯೆ ಕೂಡ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಧರ್ಮಪರನಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿನ್ನ ಸ್ವರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಇತಿ ತಸ್ಯಾ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಿಶ್ವಸ್ಯೋಷ್ಣಂ ಸಗದ್ಗದಮ್ । ಕಥಯಾಮಾಸ ತನ್ವಙ್ಗ್ಯಾ ಯಥಾ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಶ್ವಪಾಕತಾ॥೮.

ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನು ಬಿಸಿ ಉಸಿರಿಟ್ಟು, ತುಂಟುಂಟು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೊಗಸಾದ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದೆನು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ರುದಿತ್ವಾ ಸಾಪಿ ಸುಚಿರಂ ನಿಶ್ವಸ್ಯೋಷ್ಣಞ್ಚ ದುಃ ಖಿತಾ । ಸ್ವಪುತ್ರಮರಣಂ ಭೀರುರ್ಯಥಾವೃತ್ತಂ ನ್ಯವೇದಯತ್॥೮.

ಅವಳು ಕೂಡ ಬಹುಕಾಲ ಅಳಿದ ನಂತರ, ದುಃಖದಿಂದ ಬಿಸಿ ಉಸಿರಿಟ್ಟು, ಭಯದಿಂದ ತನ್ನ ಮಗನ ಸಾವಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂಬಂತೆ ವಿವರಿಸಿದಳು.

; ರಾಜೋವಾಚ ಪ್ರಿಯೇ ! ನ ರೋಚಯೇ ದೀರ್ಘಂ ಕಾಲಂ ಕ್ಲೇಶಮುಪಾಸಿತುಮ್ । ನಾತ್ಮಾಯತ್ತಶ್ಚ ತನ್ವಙ್ಗಿ ಪಶ್ಯ ಮೇ ಮನ್ದಭಾಗ್ಯತಾಮ್॥೮.

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: ಪ್ರಿಯೆ, ನಾನು ಇಷ್ಟು ಕಾಲ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಜೀವನ ನನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಸೊಗಸಾದವಳೆ, ನನ್ನ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೋಡು.

ಚಣ್ಡಾಲೇನಾನನುಜ್ಞಾತಃ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯೇ ಜ್ವಲನಂ ಯದಿ । ಚಣ್ಡಾಲದಾಸತಾಂ ಯಾಸ್ಯೇ ಪುನರಪ್ಯನ್ಯಜನ್ಮನಿ॥೮.

ಚಂಡಾಲನು ಅನುಮತಿ ಕೊಡದೇ ನಾನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿದರೆ, ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಚಂಡಾಲನ ದಾಸನಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ನರಕೇ ಚ ತಪಿಷ್ಯಾಮಿ ಕೋಟಕಃ ಕೃಮಿಭೋಜನಃ । ವೈತರಣ್ಯಾಂ ಮಹಾಪೂಯ-ವಸಾಸೃಕ್-ಸ್ನಾಯುಪಿಚ್ಛಿಲೇ॥೮.

ನರಕದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೀಟಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ಪೀಡನೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವೈತರಣಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ, ಪೂಕ, ರಕ್ತ, ಕೊಬ್ಬು, ಸ್ನಾಯುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಜಲದಲ್ಲಿ ನರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.