ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಸ ರಾಜಾ ತತ್ರ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೋ ದುಃ ಖಿತಃ ಶೋಚನೋದ್ಯತಃ । ಹಾ ಭೃತ್ಯಾ ಮನ್ತ್ರಿಣೋ ವಿಪ್ರಾಃ ತದ್ರಾಜ್ಯಂ ವಿಧೇ ಗತಮ್॥೮.

ಅಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜನು ಬಂದು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅಳಲು ಹಿಡಿದು, 'ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ಸೇವಕರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವೇ ಹಾಳಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಶೋಕಪಡುವನು.

ಹಾ ಶೈವ್ಯೇ ಪುತ್ರ ಹಾ ಬಾಲ ಮಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಮನ್ದಭಾಗ್ಯಕಮ್ । ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ದೋಷೇಣ ಗತಾಃ ಕುತ್ರಾಪಿ ತೇ ಮಮ॥೮.

'ಅಯ್ಯೋ ಶೈವ್ಯೆ, ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ, ಅಯ್ಯೋ ಚಿಕ್ಕವನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿ ನನ್ನ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಶಾಪದಿಂದ ನೀನು ನನಗೆ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವಾದೆಡೆಗೆ ಹೋದೆಯೆ' ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇವಂ ಚಿನ್ತಯಂಸ್ತತ್ರ ಚಣ್ಡಾಲೋಕ್ತಂ ಪುನಃ ಪುನಃ । ಮಲಿನೋ ರೂಕ್ಷಸರ್ವಾಙ್ಗಃ ಕೇಶವಾನ್ ಗನ್ಧವಾನ್ ಧ್ವಜೀ॥೮.

ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಚಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಳೆದುಹೋಗಿ, ದೇಹವೆಲ್ಲ ರುಕ್ಷವಾಗಿ, ಕೂದಲು ಜಟೆ ಆಗಿ, ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು.

ಲಕುಟೀ ಕಾಲಕಲ್ಪಶ್ಚ ಧಾವಂಶ್ಚಾಪಿ ತತಸ್ತತಃ । ಅಸ್ಮಿನ್ ಶವ ಇದಂ ಮೂಲ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಚಾಪ್ಯುತ॥೮.

ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದು, ಯಮಧರ್ಮರಾಜನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾ, ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, 'ಈ ಶವಕ್ಕಾಗಿ ನನಗೆ ಇಷ್ಟು ದೊರೆತಿದೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಗುತ್ತದೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು.

ಇದಂ ಮಮ ಇದಂ ರಾಜ್ಞೇ ಮುಖ್ಯಚಣ್ಡಾಲಕೇ ತ್ವಿದಮ್ । ಇತಿ ಧಾವನ್ ದಿಶೋ ರಾಜಾ ಜೀವನ್ ಯೋನ್ಯನ್ತರಂ ಗತಃ॥೮.

'ಇದು ನನ್ನದು, ಇದು ರಾಜನದು, ಇದು ಮುಖ್ಯ ಚಂಡಾಲನದು' ಎಂದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದನು; ಆ ರಾಜನು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಬೇರೆ ಯೋನಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದನು.

ಜೀರ್ಣಕರ್ಪಣ್ಟಸುಗ್ರನ್ಥಿ-ಕೃತಕನ್ಥಾಪರಿಗ್ರಹಃ ಚಿತಾಭಸ್ಮರಜೋಲಿಪ್ತ-ಮುಖಬಾಹೂದರಾಙಿಘ್ರಕಃ॥೮.

ಹಳೆಯ, ತಿದ್ದಿದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಗಾಂಠಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಮುಖ, ಕೈ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಕಾಲು, ಪಾದಗಳನ್ನು ಚಿತೆಯ ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನಿಂದ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.

ನಾನಾಮೇದೋ-ವಸಾ-ಮಜ್ಜಾ ಲಿಪ್ತಪಾಣ್ಯಙ್ಗುಲಿಃ ಶ್ವಸನ್ । ನಾನಾಶವೋದನಕೃತಾ-ಹಾರತೃಪ್ತಿಪರಾಯಣಃ॥೮.

ಅವನ ಕೈ ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೊಬ್ಬು, ಮಜ್ಜೆ, ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಅವನು ಭಾರವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ಅನೇಕ ಶವಗಳಿಂದ ತಿಂದ ಆಹಾರದಿಂದ ಸದಾ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದನು.

ತದೀಯಮಾಲ್ಯಸಂಶ್ಲೇಷಕೃತಮಸ್ತಕಮಣ್ಡನಃ । ನ ರಾತ್ರೌ ನ ದಿವಾ ಶೇತೇ ಹಾ ಹೇತಿ ಪ್ರವದನ್ ಮುಹುಃ॥೮.

ಅವನ ತಲೆಗೆ ಶವಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಹಾರಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದನು; ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ಎಂದೂ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡದೆ, 'ಅಯ್ಯೋ' ಎಂದು ನಿರಂತರ ಅಳುತ್ತಾ ಇದ್ದನು.

ಏವಂ ದ್ವಾದಶಮಾಸಾಸ್ತು ನೀತಾಃ ಶತಸಮೋಪಮಾಃ । ಸ ಕದಾಚಿನ್ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಶ್ರಾನ್ತೋ ಬನ್ಧುವಿಯೋಗವಾನ್॥೮.

ಹೀಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಂತೆ ಕಳೆಯಿತು; ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕಳೆದು, ಬಹಳ ಹತಾಶನಾಗಿದ್ದನು.

ನಿದ್ರಾಭಿಭೂತೋ ರೂಕ್ಷಾಙ್ಗೋ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಃ ಸುಪ್ತ ಏವ ಚ । ತತ್ರಾಪಿ ಶಯನೀಯೇ ಸ ದೃಷ್ಟವಾನದ್ಭುತಂ ಹಮತ್॥೮.

ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ದೇಹವು ಒಣಗಿ, ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಸತ್ತವನಂತೆ ಮಲಗಿದ್ದನು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ದೃಶ್ಯವೊಂದನ್ನು ಕಂಡನು.

ಶ್ಮಶಾನಾಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ದೈವಸ್ಯ ಬಲವತ್ತಯಾ । ಅನ್ಯದೇಹೇನ ದತ್ತ್ವಾ ತು ಗುರವೇ ಗುರುದಕ್ಷಿಣಾಮ್॥೮.

ಶ್ಮಶಾನದ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯ ಬಲದಿಂದ, ಅವನು ಬೇರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗುರುಗೆ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಿದನು.

ತದಾ ದ್ವಾದಶ ವರ್ಷಾಣಿ ದುಃ ಖದಾನಾತ್ತು ನಿಷ್ಕೃತಿಃ । ಆತ್ಮಾನಂ ಸ ದದರ್ಶಾಥ ಪುಕ್ಕಸೀಗರ್ಭಸಮ್ಭವಮ್॥೮.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ ಅವನು ಮುಕ್ತನಾದನು; ತನ್ನನ್ನು ಅವನು ಒಂದು ನೀಚ ಜಾತಿಯ ಹೆಂಗಸಿನ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನಾಗಿ ನೋಡಿದನು.

ತತ್ರಸ್ಥಶ್ಚಾಪ್ಯಸೌ ರಾಜಾ ಸೋಽಚಿನ್ತಯದಿದಂ ತದಾ । ಇತೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಮಾತ್ರೋ ಹಿ ದಾನಧರ್ಮಂ ಕರೋಮ್ಯಹಮ್॥೮.

ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಆ ರಾಜನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಕೂಡಲೇ ನಾನು ದಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು.

ಅನನ್ತರಂ ಸ ಜಾತಸ್ತು ತದಾ ಪುಕ್ಕಸಬಾಲಕಃ । ಶ್ಮಶಾನಮೃತಸಂಸ್ಕಾರ-ಕರಣೇಷು ಸದೋದ್ಯತಃ॥೮.

ಅವನ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೇ ಆ ನೀಚ ಜಾತಿಯ ಬಾಲಕನು ಸದಾ ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಮೃತರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು.

ಪ್ರಾಪ್ತೇ ತು ಸಪ್ತಮೇ ವರ್ಷೇ ಶ್ಮಶಾನೇಽಥ ಮೃತೋ ದ್ವಿಜಃ । ಆನೀತೋ ಬನ್ಧುಭಿರ್ದೃಷ್ಟಸ್ತೇನ ತತ್ರಾಧನೋ ಗುಣೀ॥೮.

ಅವನಿಗೆ ಏಳನೇ ವರ್ಷ ಬಂದಾಗ, ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸತ್ತನು; ಆತನ ಬಂಧುಗಳು ಅವನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಂದರು, ಆ ಬಡ ಆದರೆ ಗುಣವಂತನಾದ ಬಾಲಕನು ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಮೂಲ್ಯಾರ್ಥಿನಾ ತು ತೇನಾಪಿ ಪರಿಭೂತಾಸ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ । ಊಚುಸ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತತ್ರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಿತಮ್॥೮.

ಹಣವನ್ನು ಬೇಡಿದ ಆ ಬಾಲಕನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವಮಾನಿತರಾದರು; ಆಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರನ ನಡೆ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.

ಪಾಪಿಷ್ಠಮಶುಭಂ ಕರ್ಮ ಕುರು ತ್ವಂ ಪಾಪಕಾರಕ । ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರಃ ಪುರಾ ರಾಜಾ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಣ ಪುಕ್ಕಸಃ॥೮.

‘ಪಾಪಿ, ಅಶುಭವಾದ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀನು ಮಾಡು! ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಎಂಬ ರಾಜನು ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರನಿಂದ ನೀಚ ಜಾತಿಯವನಾಗಿದ್ದನು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಕೃತಃ ಪುಣ್ಯವಿನಾಶೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ವಾಪನಾಶನಾತ್ । ಯದಾ ನ ಕ್ಷಮತೇ ತೇಷಾಂ ತೈಃ ಸ ಶಪ್ತೋ ರುಷಾ ತದಾ॥೮.

‘ಪುಣ್ಯ ನಾಶವಾದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸ್ವತ್ತು ಕಸಿದುಕೊಂಡುದರಿಂದ ಅವನು ಹೀಗಾದನು; ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸದೆ ಇದ್ದಾಗ ಅವರು ಕೋಪದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದರು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ನರಕಂ ಘೋರಮಧುನೈವ ನರಾಧಮ । ಇತ್ಯುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ವಚನೇ ಸ್ವಪ್ನಸ್ಥಃ ಸ ನೃಪಸ್ತದಾ॥೮.

‘ಈಗ ನೀನು ಭಯಾನಕ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗು, ನೀಚನೇ!’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಆ ರಾಜನು ಕನಸಿನಂತಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು.

ಅಪಶ್ಯದ್ಯಮದೂತಾನ್ ವೈ ಪಾಶಹಸ್ತಾನ್ ಭಯಾವಹಾನ್ । ತೈಃ ಸಂಗೃಹೀತಮಾತ್ಮಾನಂ ನೀಯಮಾನಂ ತದಾ ಬಲಾತ್॥೮.

ಅವನು ಭಯಂಕರವಾದ, ಪಾಶ ಹಿಡಿದ ಯಮದೂತರನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಅವರು ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆದೊಯ್ದರು.

ಪಶ್ಯತಿ ಸ್ಮ ಭೃಶಂ ಖಿನ್ನೋ ಹಾ ಮಾತಃ ಪಿತರದ್ಯ ಮೇ । ಏವಂವಾದೀ ಸ ನರಕೇ ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ನಿಪಾತಿತಃ॥೮.

ಅತಿಯಾದ ದುಃಖದಿಂದ, ‘ಅಯ್ಯೋ ಅಮ್ಮಾ, ಅಪ್ಪಾ, ಇಂದು ನನಗೆ ಏನಾಯಿತು!’ ಎಂದು ಕೂಗಿ, ನರಕದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಕುದಿಯುವ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಎಸೆದರು.

ಕ್ರಕಚೈಃ ಪಾಟ್ಯಮಾನಸ್ತು ಕ್ಷುರಧಾರಾಭಿರಪ್ಯಧಃ । ಅನ್ಧೇ ತಮಸಿ ದುಃ ಖಾರ್ತಃ ಪೂಯಶೋಣಿತಭೋಜನಃ॥೮.

ಅವನನ್ನು ಅಳಿವಿನಿಂದ ಕತ್ತರಿ, ರೇಜರ್ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ತುಂಡುಮಾಡಿದರು; ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ನರಳುತ್ತಾ, ಅವನು ಪಾಕ ಮತ್ತು ರಕ್ತವನ್ನು ಊಟ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.

ಸಪ್ತವರ್ಷಂ ಮೃತಾತ್ಮಾನಂ ಪುಕ್ಕಸತ್ವೇ ದದರ್ಶ ಹ । ದಿನಂ ದಿನನ್ತು ನರಕೇ ದಹ್ಯತೇ ಪಚ್ಯತೇಽನ್ಯತಃ॥೮.

ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವನು ಸತ್ತವನಾಗಿ, ನೀಚ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು; ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನರಕದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು, ಬೇರೆಡೆ ಬೇಯಲ್ಪಟ್ಟನು.

ಖಿದ್ಯತೇ ಕ್ಷೋಭ್ಯತೇಽನ್ಯತ್ರ ಮಾರ್ಯತೇ ಪಾಟ್ಯತೇಽನ್ಯತಃ । ಕ್ಷಾರ್ಯತೇ ದೀಪ್ಯತೇಽನ್ಯತ್ರ ಶೀತವಾತಾಹತೋಽನ್ಯತಃ॥೮.

ಇನ್ನೆಡೆ ಅವನಿಗೆ ಹಿಂಸೆ, ಕಿರಿಕಿರಿ, ಕೊಲೆ, ತುಂಡುಮಾಡುವುದು ನಡೆಯಿತು; ಬೇರೆಡೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ತೊಳೆದು, ಸುಟ್ಟು, ಇನ್ನೆಡೆ ತೀವ್ರ ಚಳಿಗಾಳಿಯಿಂದ ಪೀಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

ಏವಂ ದಿನಂ ವರ್ಷಶತ-ಪ್ರಮಾಣಂ ನರಕೇಽಭವತ್ । ತಥಾ ವರ್ಷಶತಂ ತತ್ರ ಶ್ರೀವಿತಂ ನರಕೇ ಭಟೈಃ॥೮.

ಹೀಗೆ, ಅವನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನರಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು; ಆ ನರಕದ ಪಿಶಾಚಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಿಂಸೆ ನೀಡಿದರು.

ತತೋ ನಿಪಾತಿತೋ ಭೂಮೌ ವಿಷ್ಠಾಶೀ ಶ್ವಾ ವ್ಯಜಾಯತ । ವಾನ್ತಾಶೀ ಶೀತದಗ್ಧಶ್ಚ ಮಾಸಮಾತ್ರೇ ಮೃತೋಽಪಿ ಸಃ॥೮.

ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಎಸೆದು, ಅವನು ವಿಷ್ಠೆ ತಿನ್ನುವ ನಾಯಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು; ವಾಂತಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾ, ಚಳಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟು, ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತನು.

ಅಥಾಪಶ್ಯತ್ ಖರಂ ದೇಹಂ ಹಸ್ತಿನಂ ವಾನರಂ ಪಶುಮ್ । ಛಾಗಂ ವಿಡಾಲಂ ಕಙ್ಕಞ್ಚ ಗಾಮವಿಂ ಪಕ್ಷಿಣಂ ಕೃಮಿಮ್॥೮.

ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಗದೆ, ಆನೆ, ಕೋತಿ, ಪ್ರಾಣಿ, ಮೇಷ, ಬೆಕ್ಕು, ಕೊಕ್ಕರೆ, ಹಸು, ಹಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಹುಳುವಾಗಿ ನೋಡಿದನು.

ಮತ್ಸ್ಯಂ ಕೂರ್ಮಂ ವರಾಹಞ್ಚ ಶ್ವಾವಿಧಂ ಕುಕ್ಕುಟಂ ಶುಕಮ್ । ಶಾರಿಕಾಂ ಸ್ಥಾವರಾಂಶ್ಚೈವ ಸರ್ಪಮನ್ಯಾಂಶ್ವ ದೇಹಿನಃ॥೮.

ಮೀನಾಗಿ, ಆಮೆ, ಕಾಡುಕಂದ, ಬೇಟೆ ನಾಯಿಯಾಗಿ, ಕೋಳಿಯಾಗಿ, ಗಿಳಿಯಾಗಿ, ಶಾರಿಕೆಯಾಗಿಯೂ, ಸ್ಥಾವರ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ, ಹಾವಾಗಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಜನ್ಮ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಪ್ರಾಣಿನಸ್ತದಾ । ಅಪಶ್ಯದ್ ದುಃ ಖಸನ್ತಪ್ತೋ ದಿನಂ ವರ್ಷಶತಂ ತಥಾ॥೮.

ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಅವನು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು; ದುಃಖದಿಂದ ನರಳುತ್ತಾ, ಹೀಗೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಅನುಭವಿಸಿದನು.