ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಬಾಲಾ ದೀನಮುಖೀ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬಾಲಂ ದೀನಮುಖಂ ಪುರಃ । ಮಾಂ ಸ್ಮರತ್ಯಸುಖಾವಿಷ್ಟಾ ಮೋಚಯಿಷ್ಯತಿ ನೌ ನೃಪಃ॥೮.

ದುಃಖಭರಿತ ಮುಖವಿರುವ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ನನ್ನ ಮುಂದೆ ದುಃಖದಿಂದಿರುವ ಬಾಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವಳು ದುಃಖದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾಳೆ; ರಾಜನು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಉಪಾತ್ತವಿತ್ತೋ ವಿಪ್ರಾಯ ದತ್ತ್ವಾ ವಿತ್ತಮತೋಽಧಿಕಮ್ । ನ ಸಾ ಮಾಂ ಮೃಗಶಾವಾಕ್ಷೀ ವೇತ್ತಿ ಪಾಪತರಂ ಕೃತಮ್॥೮.

ಧನವನ್ನು ಪಡೆದು, ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಧನವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಆ ಜಿಂಕೆ ಕಣ್ಣುಗಳವಳು ನಾನು ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.

ರಾಜ್ಯನಾಶಃ ಸುಹೃತ್ತ್ಯಾಗೋ ಭರ್ಯಾತನಯವಿಕ್ರಯಃ । ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಚಣ್ಡಾಲತಾ ಚೇಯಮಹೋ ದುಃ ಖಪರಮ್ಪರಾ॥೮.

ರಾಜ್ಯ ನಾಶ, ಸ್ನೇಹಿತರ ತ್ಯಾಗ, ಹೆಂಡತಿ-ಮಗನ ಮಾರಾಟ, ಈಗ ಈ ಚಂಡಾಲ ಸ್ಥಿತಿ—ಅಯ್ಯೋ, ದುಃಖಗಳ ಸರಮಾಲೆ!

ಏವಂ ಸ ನಿವಸನ್ ನಿತ್ಯಂ ಸಸ್ಮಾರ ದಯಿತಂ ಸುತಮ್ । ಆರ್ಯಾಞ್ಚಾತ್ಮಸಮಾವಿಷ್ಟಾಂ ಹೃತಸರ್ವಸ್ವ ಆತುರಃ॥೮.

ಹೀಗೆ ಸದಾ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನು, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗನನ್ನು, ಆತ್ಮಸಮಾನವಾದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲವೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖದಿಂದ ನೆನೆಸುತ್ತಿದ್ದನು.

ಕಸ್ಯಚಿತ್ತ್ವಥ ಕಾಲಸ್ಯ ಮೃತಚೇಲಾಪಹಾರಕಃ । ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರೋಽಭವದ್ರಾಜಾ ಶ್ಮಶಾನೇ ತದ್ವಶಾನುಗಃ॥೮.

ಅಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಚಂಡಾಲನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಅನುಸರಿಸಿ, ಶವಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವವನಾಗಿ ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು.

ಚಣ್ಡಾಲೇನಾನುಶಿಷ್ಟಶ್ವ ಮೃತಚೇಲಾಪಹಾರಿಣಾ । ಶವಾಗಮನಮನ್ವಿಚ್ಛನ್ನಿಹ ತಿಷ್ಠ ದಿವಾನಿಶಮ್॥೮.

ಚಂಡಾಲನು ಶವಗಳ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿ, ಅವನು ಶವಗಳು ಬರುವುದನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದನು.

ಇದಂ ರಾಜ್ಞೇಽಪಿ ದೇಯಞ್ಚ ಷಡ್ಭಾಗನ್ತು ಶವಂ ಪ್ರತಿ । ತ್ರಯಸ್ತು ಮಮ ಭಾಗಾಃ ಸ್ಯುರ್ದ್ವೋ ಭಾಗೌ ತವ ವೇತನಮ್॥೮.

ಈ ಶವದಿಂದ ದೊರಕುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೂ ಒಂದು ಆರು ಭಾಗ ಕೊಡಬೇಕು; ಮೂರು ಭಾಗಗಳು ನನಗೆ, ಎರಡು ಭಾಗಗಳು ನಿನ್ನ ಕೂಲಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಇತಿ ಪ್ರತಿಸಮಾದಿಷ್ಟೋ ಜಗಾಮ ಶವಮನ್ದಿರಮ್ । ದಿಶನ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಯತ್ರ ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ಸ್ಥಿತಂ ತದಾ॥೮.

ಹೀಗೆ ಸೂಚನೆ ಪಡೆದ ಅವನು, ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡುವ ಸ್ಥಳವಾದ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಶವ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಶ್ಮಶಾನಂ ಘೋರಸಂನಾದಂ ಶಿವಾಶತಸಮಾಕುಲಮ್ । ಶವಮೌಲಿಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ದುರ್ಗನ್ಧಂ ಬಹುಧೂಮಕಮ್॥೮.

ಶ್ಮಶಾನವು ಭಯಾನಕ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ನೂರಾರು ಶಿವಭಕ್ತರಿಂದ ಗಿರಿದಿದ್ದು, ಶವಗಳ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಧೂಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿತ್ತು.

ಪಿಶಾಚ-ಭೂತ-ವೇತಾಲ-ಡಾಕಿನೀ-ಯಕ್ಷಸಙ್ಕುಲಮ್ । ಗೃಧ್ರಗೋಮಾಯುಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಶ್ವವೃನ್ದಪರಿವಾರಿತಮ್॥೮.

ಅಲ್ಲಿ ಪಿಶಾಚ, ಭೂತ, ವೇತಾಳ, ಡಾಕಿನಿ, ಯಕ್ಷರು ತುಂಬಿದ್ದು, ಗಿಡುಗುಗಳು, ನರಿ, ನಾಯಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು.

ಅಸ್ಥಿಸಂಘಾತಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಮಹಾದುರ್ಗನ್ಧಸಂಕುಲಮ್ । ನಾನಾಮೃತಸುಹೃನ್ನಾದ-ರೌದ್ರಕೋಲಾಹಲಾಯುತಮ್॥೮.

ಅಸ್ಥಿಗಳ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಭಯಾನಕ ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮೃತರ ಬಂಧುಗಳ ಅಳಾಟೆಯಿಂದ, ಭಯಾನಕ ಗಲಭೆಯಿಂದ ಗೋಜಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಹಾ ಪುತ್ರ ! ಮಿತ್ರ ! ಹಾ ಬನ್ಧೋ ! ಭ್ರಾತರ್ವತ್ಸ ! ಪ್ರಿಯಾದ್ಯ ಮೇ । ಹಾ ಪತೇ ! ಭಗಿನಿ ! ಮಾತರ್ಹಾ ಮಾತುಲ ! ಪಿತಾಮಹ॥೮.

‘ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ಮಗನೇ! ಸ್ನೇಹಿತನೇ! ಬಂಧುವೇ! ಅಣ್ಣನೇ! ಪ್ರಿಯನೇ! ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ಗಂಡನೇ! ತಂಗಿಯೇ! ತಾಯಿಯೇ! ಮಾವನೇ! ತಾತನೇ!’ ಎಂದು ಅಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮಾತಾಮಹ ! ಪಿತಃ ! ಕ್ವ ಗತೋಽಸ್ಯೇಹಿ ಬಾನ್ಧವ । ಇತ್ಯೇವಂ ವದತಾಂ ಯತ್ರ ಧ್ವನಿಃ ಸಂಶ್ರುಯತೇ ಮಹಾನ್॥೮.

‘ಅಜ್ಜನೇ! ತಂದೆಯೇ! ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆಯೋ? ಬನ್ನಿ ಬಂಧುಗಳೇ!’ ಎಂದು ಅಳುವವರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.

ಜ್ವಲನ್ಮಾಂಸ-ವಸಾ-ಮೇದಚ್ಛಮಚ್ಛಮಿತಸಂಕುಲಮ್॥೮.

ಅಲ್ಲಿ ಬೆಂದ ಮಾಂಸ, ಕೊಬ್ಬು, ಮೂಳೆಮಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಬೆಂದ ಚರ್ಮದ ಗುಡ್ಡೆಗಳು ತುಂಬಿದ್ದವು.

ಅರ್ಧದಗ್ಧಾಃ ಶವಾಃ ಶ್ಯಾಮಾ ವಿಕಸದ್ದನ್ತಪಙ್ಕ್ತಯಃ । ಹಸನ್ತೀವಾಗ್ನಿಮಧ್ಯಸ್ಥಾಃ ಕಾಯಸ್ಯೇಯಂ ದಶಾ ತ್ವಿತಿ॥೮.

ಅರ್ಧಬೆಂದ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಶವಗಳು, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದಂತೆ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಅವು ಅಗ್ನಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿವೆ—ಇದು ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿ.

ಅಗ್ನೇಶ್ಚಟಚಟಾಶಬ್ದೋ ವಯಸಾಮಸ್ಥಿಪಙ್ಕ್ತಿಷು । ಬಾನ್ಧವಾಕ್ರಾನ್ದಶಬ್ದಶ್ಚ ಪುಕ್ಕಸೇಷು ಪ್ರಹರ್ಷಜಃ॥೮.

ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಮೂಳೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಚಟಚಟ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮೂಳೆಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಗೆ. ಬಂಧುಗಳ ಅಳಾಟ ಮತ್ತು ಚಂಡಾಲರ ಸಂತೋಷದ ಕೂಗು ಕೂಡ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.

ಗಾಯತಾಂ ಭೂತ-ವೇತಾಲ-ಪಿಶಾಚಗಣಃ ರಕ್ಷಸಾಮ್ । ಶ್ರೂಯತೇ ಸುಮಹಾನ್ ಘೋರಃ ಕಲ್ಪಾನ್ತ ಇವ ನಿಃ ಸ್ವನಃ॥೮.

ಅಲ್ಲಿ ಭೂತ, ವೇತಾಳ, ಪಿಶಾಚ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಗುಂಪುಗಳು ಹಾಡುತ್ತಾ ಭಯಾನಕವಾದ ಮಹಾ ಗದ್ದಲವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಅಂತ್ಯದಂತೆ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಮಹಾಮಹಿಷಕಾರೀಷ-ಗೋಶಕೃದ್ರಾಶಿಸಙ್ಕುಲಮ್ । ತದುತ್ಥಭಸ್ಮಕೂಟೈಶ್ಚ ವೃತಂ ಸಾಸ್ಥಿಭಿರುನ್ನತೈಃ॥೮.

ಅಲ್ಲಿ ಮಹಿಷ ಮತ್ತು ಹಸುಗಳ ಗೊಬ್ಬರದ ಗುಡ್ಡೆಗಳು ತುಂಬಿದ್ದವು; ಚಿತೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ಬೂದಿಯ ಗುಡ್ಡಗಳು ಮತ್ತು ಎತ್ತಿದ ಮೂಳೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ನಾನೋಪಹಾರಸ್ತ್ರಗ್ದೀಪ-ಕಾಕವಿಕ್ಷೇಪಕಾಲಿಕಮ್ । ಅನೇಕಶಬ್ದಬಹುಲಂ ಶ್ಮಶಾನಂ ನರಕಾಯತೇ॥೮.

ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಲಿ, ಹಚ್ಚಿದ ದೀಪಗಳು, ಕಾಗೆಗಳು ಉಳಿದಿದ್ದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಶ್ಮಶಾನವು ನರಕದಂತಿತ್ತು.

ಸವಹ್ನಿಗರ್ಭೈರಶಿವೈಃ ಶಿವಾರುತೈರ್ ನಿನಾದಿತಂ ಭೀಷಣರಾವಗಹ್ವರಮ್ । ಭಯಂ ಭಯಸ್ಯಾಪ್ಯುಪಸಞ್ಜನೈರ್ಭೃಶಂ ಶ್ಮಶಾನಮಾಕ್ರನ್ದವಿರಾವದಾರುಣಮ್॥೮.

ಅಶುಭಾತ್ಮರು ಹಿಡಿದಿರುವವರ ಭಯಾನಕ ಕೂಗು, ನರಿಗಳ ಹಾವು, ಭಯಂಕರ ಅಳಾಟಗಳಿಂದ ಆ ಶ್ಮಶಾನವು ಭಯದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ಭಯಕ್ಕೂ ಭಯವಾಗುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ, ಬಂಧುಗಳ ಅಳಾಟದಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.

ಸ ರಾಜಾ ತತ್ರ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೋ ದುಃ ಖಿತಃ ಶೋಚನೋದ್ಯತಃ । ಹಾ ಭೃತ್ಯಾ ಮನ್ತ್ರಿಣೋ ವಿಪ್ರಾಃ ತದ್ರಾಜ್ಯಂ ವಿಧೇ ಗತಮ್॥೮.

ಅಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜನು ಬಂದು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅಳಲು ಹಿಡಿದು, 'ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ಸೇವಕರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವೇ ಹಾಳಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಶೋಕಪಡುವನು.

ಹಾ ಶೈವ್ಯೇ ಪುತ್ರ ಹಾ ಬಾಲ ಮಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಮನ್ದಭಾಗ್ಯಕಮ್ । ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ದೋಷೇಣ ಗತಾಃ ಕುತ್ರಾಪಿ ತೇ ಮಮ॥೮.

'ಅಯ್ಯೋ ಶೈವ್ಯೆ, ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ, ಅಯ್ಯೋ ಚಿಕ್ಕವನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿ ನನ್ನ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಶಾಪದಿಂದ ನೀನು ನನಗೆ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವಾದೆಡೆಗೆ ಹೋದೆಯೆ' ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇವಂ ಚಿನ್ತಯಂಸ್ತತ್ರ ಚಣ್ಡಾಲೋಕ್ತಂ ಪುನಃ ಪುನಃ । ಮಲಿನೋ ರೂಕ್ಷಸರ್ವಾಙ್ಗಃ ಕೇಶವಾನ್ ಗನ್ಧವಾನ್ ಧ್ವಜೀ॥೮.

ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಚಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಳೆದುಹೋಗಿ, ದೇಹವೆಲ್ಲ ರುಕ್ಷವಾಗಿ, ಕೂದಲು ಜಟೆ ಆಗಿ, ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು.

ಲಕುಟೀ ಕಾಲಕಲ್ಪಶ್ಚ ಧಾವಂಶ್ಚಾಪಿ ತತಸ್ತತಃ । ಅಸ್ಮಿನ್ ಶವ ಇದಂ ಮೂಲ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಚಾಪ್ಯುತ॥೮.

ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದು, ಯಮಧರ್ಮರಾಜನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾ, ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, 'ಈ ಶವಕ್ಕಾಗಿ ನನಗೆ ಇಷ್ಟು ದೊರೆತಿದೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಗುತ್ತದೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು.

ಇದಂ ಮಮ ಇದಂ ರಾಜ್ಞೇ ಮುಖ್ಯಚಣ್ಡಾಲಕೇ ತ್ವಿದಮ್ । ಇತಿ ಧಾವನ್ ದಿಶೋ ರಾಜಾ ಜೀವನ್ ಯೋನ್ಯನ್ತರಂ ಗತಃ॥೮.

'ಇದು ನನ್ನದು, ಇದು ರಾಜನದು, ಇದು ಮುಖ್ಯ ಚಂಡಾಲನದು' ಎಂದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದನು; ಆ ರಾಜನು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಬೇರೆ ಯೋನಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದನು.

ಜೀರ್ಣಕರ್ಪಣ್ಟಸುಗ್ರನ್ಥಿ-ಕೃತಕನ್ಥಾಪರಿಗ್ರಹಃ ಚಿತಾಭಸ್ಮರಜೋಲಿಪ್ತ-ಮುಖಬಾಹೂದರಾಙಿಘ್ರಕಃ॥೮.

ಹಳೆಯ, ತಿದ್ದಿದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಗಾಂಠಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಮುಖ, ಕೈ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಕಾಲು, ಪಾದಗಳನ್ನು ಚಿತೆಯ ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನಿಂದ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.

ನಾನಾಮೇದೋ-ವಸಾ-ಮಜ್ಜಾ ಲಿಪ್ತಪಾಣ್ಯಙ್ಗುಲಿಃ ಶ್ವಸನ್ । ನಾನಾಶವೋದನಕೃತಾ-ಹಾರತೃಪ್ತಿಪರಾಯಣಃ॥೮.

ಅವನ ಕೈ ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೊಬ್ಬು, ಮಜ್ಜೆ, ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಅವನು ಭಾರವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ಅನೇಕ ಶವಗಳಿಂದ ತಿಂದ ಆಹಾರದಿಂದ ಸದಾ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದನು.

ತದೀಯಮಾಲ್ಯಸಂಶ್ಲೇಷಕೃತಮಸ್ತಕಮಣ್ಡನಃ । ನ ರಾತ್ರೌ ನ ದಿವಾ ಶೇತೇ ಹಾ ಹೇತಿ ಪ್ರವದನ್ ಮುಹುಃ॥೮.

ಅವನ ತಲೆಗೆ ಶವಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಹಾರಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದನು; ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ಎಂದೂ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡದೆ, 'ಅಯ್ಯೋ' ಎಂದು ನಿರಂತರ ಅಳುತ್ತಾ ಇದ್ದನು.

ಏವಂ ದ್ವಾದಶಮಾಸಾಸ್ತು ನೀತಾಃ ಶತಸಮೋಪಮಾಃ । ಸ ಕದಾಚಿನ್ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಶ್ರಾನ್ತೋ ಬನ್ಧುವಿಯೋಗವಾನ್॥೮.

ಹೀಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಂತೆ ಕಳೆಯಿತು; ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕಳೆದು, ಬಹಳ ಹತಾಶನಾಗಿದ್ದನು.