ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

; ರಾಜಪತ್ನ್ಯುವಾಚ ಮುಞ್ಚಾರ್ಯ ಮುಞ್ಚ ತಾವನ್ಮಾಂ ಯಾವತ್ಪಶ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಶಿಶುಮ್ । ದುರ್ಲಭಂ ದರ್ಶನಂ ತಾತ ಪುನರಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥೮.

ಅವನ ಪತ್ನಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ಆಚಾರ್ಯರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನನ್ನು ಬಿಡಿ, ನಾನು ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನೋಡಲಿ. ಮಗನನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಲು ನನಗೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು.'

ಪಶ್ಯೈಹಿ ವತ್ಸ ಮಾಮೇವಂ ಮಾತರಂ ದಾಸ್ಯತಾಂ ಗತಾಮ್ । ಮಾಂ ಮಾ ಸ್ಪ್ರಾರ್ಕ್ಷೋ ರಾಜಪುತ್ರ ! ಅಸ್ಪೃಶ್ಯಾಹಂ ತವಾಧುನಾ॥೮.

ನೋಡು ಮಗನೇ, ನಾನು ಈಗ ದಾಸಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ರಾಜಕುಮಾರ, ನೀನು ನನನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಾರದು, ನಾನು ಈಗ ನಿನಗೆ ಮುಟ್ಟುವವರಲ್ಲ.

ತತಃ ಸ ಬಾಲಃ ಸಹಸಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೃಷ್ಟಾಂ ತು ಮಾತರಮ್ । ಸಮಭ್ಯಧಾವದಮ್ಬೇತಿ ರುದನ್ ಸಾಸ್ತ್ರಾವಿಲೇಕ್ಷಣಃ॥೮.

ಆ ಬಾಲಕನು ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ 'ಅಮ್ಮಾ!' ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ ಅವಳ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದ.

ತಮಾಗತಂ ದ್ವಿಜಃ ಕ್ರೋಧಾದ್ವಾಲಮಭ್ಯಾಹನತ್ ಪದಾ । ವದಂಸ್ತಥಾಪಿ ಸೋಽಮ್ಬೇತಿ ನೈವಾಮುಞ್ಚತ ಮಾತರಮ್॥೮.

ಆ ಬಾಲಕನು ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ಕಾಲಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆದ. ಆದರೂ ಆ ಬಾಲಕನು 'ಅಮ್ಮಾ!' ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಡಲೇ ಇಲ್ಲ.

; ರಾಜಪತ್ನ್ಯುವಾಚ ಪ್ರಸಾದಂ ಕುರು ಮೇಂ ನಾಥ ಕ್ರೀಣೀಷ್ವೇಮಂ ಚ ಬಾಲಕಮ್ । ಕ್ರೀತಾಪಿ ನಾಹಂ ಭವತೋ ವಿನೈನಂ ಕಾರ್ಯಸಾಧಿಕಾ॥೮.

ಅವನ ಪತ್ನಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ಸ್ವಾಮೀ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಮಾಡಿ, ಈ ಮಗನನ್ನೂ ಕೂಡ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಿ. ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅವನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'

ಇತ್ಥಂ ಮಮಾಲ್ಪಭಾಗ್ಯಾಯಾಃ ಪ್ರಸಾದಸುಮುಖೋ ಭವ । ಮಾಂ ಸಂಯೋಜಯ ಬಾಲೇನ ವತ್ಸೇನೇವ ಪಯಸ್ವಿನೀಮ್॥೮.

ನಾನು ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ತೋರಿಸಿ; ಹಸುವನ್ನು ಕರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸುವಂತೆ, ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ.

; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉವಾಚ ಗೃಹ್ಯತಾಂ ವಿತ್ತಮೇತತ್ ತೇ ದೀಯತಾಂ ಬಾಲಕೋ ಮಮ । ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸೋರ್ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೈಃ ಕೃತಮೇವ ಹಿ ವೇತನಮ್ । ಶತಂ ಸಹಸ್ರಂ ಲಕ್ಷಂ ಚ ಕೋಟಿಮೂಲ್ಯಂ ತಥಾ ಪರೈಃ॥೮.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು: 'ಈ ಹಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ, ಮಗನನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡಿ. ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲೆ ನೂರಾದರೂ, ಸಾವಿರವಾದರೂ, ಲಕ್ಷವಾದರೂ, ಕೋಟಿಯಾದರೂ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ.'

; ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ತಥೈವ ತಸ್ಯ ತದ್ವಿತ್ತಂ ಬದ್ಧ್ವೋತ್ತರಪಟೇ ತತಃ । ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಬಾಲಕಂ ಮಾತ್ರಾ ಸಹೈಕಸ್ಥಮಬನ್ಧಯತ್॥೮.

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: 'ಆ ಹಣವನ್ನು ಮೇಲಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದರು. ಮಗನನ್ನು ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಕಟ್ಟಿ ಹೋದನು.'

ನೀಯಮಾನೌ ತು ತೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಾರ್ಯಾ-ಪುತ್ರೌ ಸ ಪಾರ್ಥಿವಃ । ವಿಲಲಾಪ ಸುದುಃ ಖಾರ್ತೋ ನಿಃ ಶ್ವಸ್ಯೋಷ್ಣಂ ಪುನಃ ಪುನಃ॥೮.

ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಗನನ್ನು ಹೀಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ರಾಜನು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಿಸಿ ಉಸಿರೆಳೆದಂತೆ ಅಳಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಯಾಂ ನ ವಾಯುರ್ನ ಚಾದಿತ್ಯೋ ನೇನ್ದುರ್ನ ಚ ಪೃಥಗ್ಜನಃ । ದೃಷ್ಟವನ್ತಃ ಪುರಾ ಪತ್ನೀಂ ಸೇಯಂ ದಾಸೀತ್ವಮಾಗತಾ॥೮.

ಇವಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಗಾಳಿ, ಸೂರ್ಯ, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಕೂಡ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವಳೇ ಈಗ ದಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಳೆ.

ಸೂರ್ಯವಂಶಪ್ರಸೂತೋಽಯಂ ಸುಕುಮಾರಕರಾಙ್ಗುಲಿಃ । ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೋ ವಿಕ್ರಯಂ ಬಾಲೋ ಧಿಙ್ಮಾಮಸ್ತು ಸುದುರ್ಮತಿಮ್॥೮.

ಸೂರ್ಯವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, কোমಲ ಕೈ ಮತ್ತು ಬೆರಳಿರುವ ಈ ಮಗನು ಈಗ ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನನ್ನಂಥ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಗೆ ನಾಚಿಕೆ.

ಹಾ ಪ್ರಿಯೇ ! ಹಾ ಶಿಶೋ ! ನತ್ಸ ! ಮಮಾನಾರ್ಯಸ್ಯ ದುರ್ನಯೈಃ । ದೈವಾಧೀನಾಂ ದಶಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ನ ಮೃತೋಽಸ್ಮಿ ತಥಾಪಿ ಧಿಕ್॥೮.

ಅಯ್ಯೋ ಪ್ರಿಯೆ! ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ! ನನ್ನ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನೀನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೀಯೆ, ದೈವದ ಆಧೀನನಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ನಾನು ಇನ್ನೂ ಸತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ—ನನಗೆ ನಾಚಿಕೆ.

; ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ಏವಂ ವಿಲಪತೋ ರಾಜ್ಞಃ ಸ ವಿಪ್ರೋಽನ್ತರಧೀಯತ । ವೃಕ್ಷಗೇಹಾದಿಭಿಸ್ತುಙ್ಗೈಸ್ತಾವಾದಾಯ ತ್ವರಾನ್ವಿತಃ॥೮.

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: 'ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಅಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ನಡುವೆ ಅವರನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿದನು.'

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ತತಃ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ನೃಪಂ ವಿತ್ತಮಯಾಚತ । ತಸ್ಮೈ ಸಮರ್ಪಯಾಮಾಸ ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರೋಽಪಿ ತದ್ಧನಮ್॥೮.

ಆಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಬಂದು, ರಾಜನ ಬಳಿ ಹಣವನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಆ ಹಣವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

ತದ್ವಿತ್ತಂ ಸ್ತೋಕಮಾಲೋಕ್ಯ ದಾರವಿಕ್ರಯಸಮ್ಭವಮ್ । ಶೋಕಾಭಿಭೂತಂ ರಾಜಾನಂ ಕುಪಿತಃ ಕೌಶಿಕೋಽಬ್ರವೀತ್॥೮.

ಅವನು ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಗನನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಪಡೆದ ಹಣವು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಎಂದು ನೋಡಿ, ಆ ದುಃಖಭರಿತ ರಾಜನಿಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡ ಕೌಶಿಕನು ಹೀಗೆಂದನು.

ಕ್ಷತ್ರಬನ್ಧೋ ! ಮಮೇಮಾಂ ತ್ವಂ ಸದೃಶೀಂ ಯಜ್ಞದಕ್ಷಿಣಾಮ್ । ಮನ್ಯಸೇ ಯದಿ ತತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪಶ್ಯ ತ್ವಂ ಮೇ ಬಲಂ ಪರಮ್॥೮.

'ನಿನ್ನಂಥ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು! ಇದು ನನಗೆ ಯಜ್ಞದ ದಕ್ಷಿಣೆಯೆಂದು ನೀನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈಗಲೇ ನನ್ನ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.'

ತಪಸೋಽತ್ರ ಸುತಪ್ತಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಸ್ಯಾಮಲಸ್ಯ ಚ । ಮತ್ಪ್ರಭಾವಸ್ಯ ಚೋಗ್ರಸ್ಯ ಶುದ್ಧಸ್ಯಾಧ್ಯಯನಸ್ಯ ಚ॥೮.

ಇದು ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿ, ನನ್ನ ಶುದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವದ ಶಕ್ತಿ, ನನ್ನ ಭಯಂಕರ ಶಕ್ತಿಯೂ, ಪವಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲವೂ ಆಗಿದೆ.

ಅನ್ಯಾಂ ದಾಸ್ಯಾಮಿ ಭಗವನ್ ! ಕಾಲಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಪ್ರತೀಕ್ಷ್ಯತಾಮ್ । ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ನಾಸ್ತಿ ವಿಕ್ರೀತಾ ಪತ್ನೀ ಪುತ್ರಶ್ಚ ಬಾಲಕಃ॥೮.

ಭವಗನೇ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಾಯಿರಿ. ಈಗ ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಮಗನು ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕವನು.

; ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಉವಾಚ ಚತುರ್ಭಾಗಃ ಸ್ಥಿತೋ ಯೋಽಯಂ ದಿವಸಸ್ಯ ನರಾಧಿಪ । ಏಷ ಏವ ಪ್ರತೀಕ್ಷ್ಯೋ ಮೇ ವಕ್ತವ್ಯಂ ನೋತ್ತರಂ ತ್ವಯಾ॥೮.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಜನೇ, ಈ ದಿನದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ. ನಾನು ಇಷ್ಟೇ ಸಮಯ ಕಾಯುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬಾರದು.

; ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ತಮೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ರಾಜೇನ್ದ್ರಂ ನಿಷ್ಠುರಂ ನಿರ್ಘೃಣಂ ವಚಃ । ತದಾದಾಯ ಧನಂ ತೂರ್ಣಂ ಕುಪಿತಃ ಕೌಶಿಕೋ ಯಯೌ॥೮.

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ರಾಜನಿಗೆ ಇಂತಹ ಕಠಿಣವಾದ, ನಿರ್ದಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಆ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಕೋಪದಿಂದ ಕೌಶಿಕನು ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇ ಗತೇ ರಾಜಾ ಭಯಶೋಕಾಬ್ಧಿಮಧ್ಯಗಃ । ಸರ್ವಾಕಾರಂ ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಪ್ರೋವಾಚೋಚ್ಚೈರಧೋಮುಖಃ॥೮.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ರಾಜನು ಭಯ ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ, ತಲೆ ಕೆಳಗೆಬಿಟ್ಟು ಜೋರಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ವಿತ್ತಕ್ರೀತೇನ ಯೋ ಹ್ಯರ್ಥೋ ಮಯಾ ಪ್ರೇಷ್ಯೇಣ ಮಾನವಃ । ಸ ಬ್ರವೀತು ತ್ವರಾಯುಕ್ತೋ ಯಾವತ್ ತಪತಿ ಭಾಸ್ಕರಃ॥೮.

ನಾನು ಹಣಕೊಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳಿದ ಆ ದಾಸನು, ಅವನಿಂದ ಯಾವ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆನೋ ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಮಗುಚುವ ಮುನ್ನವೇ ಬೇಗನೆ ಹೇಳಲಿ.

ಅಥಾಜಗಾಮ ತ್ವರಿತೋ ಧರ್ಮಶ್ಚಣ್ಡಾಲರೂಪಧೃಕ್ । ದುರ್ಗನ್ಧೋ ವಿಕೃತೋ ರೂಕ್ಷಃ ಶ್ಮಶ್ರುಲೋ ದನ್ತುರೋ ಘೃಣೀ॥೮.

ಆಗ ಧರ್ಮನು ಚಂಡಾಲನ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ, ವಿಕೃತವಾಗಿ, ಕಠಿಣವಾಗಿ, ದಾಡಿದ ಗಡ್ಡದಿಂದ, ಹೊರಗೆ ಬರುವ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ, ಅಸಹ್ಯವಾಗಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದನು.

ಕೃಷ್ಣೋ ಲಮ್ಬೋದರಃ ಪಿಙ್ಗರೂಕ್ಷಾಕ್ಷಃ ಪರುಷಾಕ್ಷರಃ । ಗೃಹೀತಪಕ್ಷಿಪುಞ್ಜಶ್ಚ ಶವಮಾಲ್ಯೈರಲಙ್ಕೃತಃ॥೮.

ಅವನ ಮೈ ಕಪ್ಪಾಗಿತ್ತು, ಹೊಟ್ಟೆ ದೊಡ್ಡದು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪು-ಹಳದಿ, ಮಾತು ಕಠಿಣ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಗುಡ್ಡ ಹಿಡಿದಿದ್ದ, ಶವಗಳ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದನು.

ಕಪಾಲಹಸ್ತೋ ದೀರ್ಘಾಸ್ಯೋ ಭೈರವೋಽತಿವದನ್ ಮುಹುಃ । ಶ್ವಗಣಾಭಿವೃತೋ ಘೋರೋ ಯಷ್ಟಿಹಸ್ತೋ ನಿರಾಕೃತಿಃ॥೮.

ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಪಾಲ, ಮುಖ ಉದ್ದ, ಭಯಾನಕ, ಬಾಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತೆರೆದ, ನಾಯಿಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದ, ಭಯಂಕರವಾದನು.

; ಚಣ್ಡಾಲ ಉವಾಚ ಅಹಮರ್ಥೋ ತ್ವಯಾ ಶೀಘ್ರಂ ಕಥಯಸ್ವಾತ್ಮವೇತನಮ್ । ಸ್ತೋಕೇನ ಬಹುನಾ ವಾಪಿ ಯೇನ ವೈ ಲಭ್ಯತೇ ಭವಾನ್॥೮.

ಚಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ನೀನು ಹಣಕೊಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳಿದವನು. ನೀನು ಎಷ್ಟು ಹಣಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತೀಯೋ, ಕಡಿಮೆ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಆಗಲಿ, ಬೇಗನೆ ಹೇಳು.

; ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ತಂ ತಾದೃಶಮಥಾಲಕ್ಷ್ಯ ಕ್ರೂರದೃಷ್ಟಿಂ ಸುನಿಷ್ಠುರಮ್ । ವದನ್ತಮತಿದುಃ ಶೀಲಂ ಕಸ್ತ್ವಮಿತ್ಯಾಹ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥೮.

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಅವನನ್ನು ಇಷ್ಟು ಕ್ರೂರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಬಹಳ ಕಠಿಣವಾಗಿ, ಕೆಟ್ಟ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾ ನೋಡಿದ ರಾಜನು, 'ನೀನು ಯಾರು?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.

; ಚಣ್ಡಾಲ ಉವಾಚ ಚಣ್ಡಾಲೋಽಹಮಿಹಾಖ್ಯಾತಃ ಪ್ರವೀರೇತಿ ಪುರೋತ್ತಮೇ । ವಿಖ್ಯಾತೋ ವಧ್ಯವಧಕೋ ಮೃತಕಮ್ಬಲಹಾರಕಃ॥೮.

ಚಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಚಂಡಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವೆ, ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀರ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ, ಜನರನ್ನ ಕೊಲ್ಲುವವನೂ, ಶವದ ಬಟ್ಟೆ ತೆಗೆದುಹಾಕುವವನೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ.

; ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರ ಉವಾಚ ನಾಹಂ ಚಣ್ಡಾಲದಾಸತ್ವಮಿಚ್ಛೇಯಂ ಸುವಿಗರ್ಹಿತಮ್ । ವರಂ ಸಾಪಾಗ್ನಿನಾ ದಗ್ಧೋ ನ ಚಣ್ಡಾಲವಶಂ ಗತಃ॥೮.

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಚಂಡಾಲನ ದಾಸತ್ವವನ್ನು, ಬಹಳ ಹೀನವಾದುದನ್ನು, ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶಾಪದಿಂದ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವುದು ಚೆನ್ನದು, ಚಂಡಾಲನ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ.