ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

; ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಉವಾಚ ಪೂರ್ಣಃ ಸ ಮಾಸೋ ರಾಜರ್ಷೇ ದೀಯತಾಂ ಮಮ ದಕ್ಷಿಣಾ । ರಾಜಸೂಯನಿಮಿತ್ತಂ ಹಿ ಸ್ಮರ್ಯತೇ ಸ್ವವಚೋ ಯದಿ॥೮.

ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಜಮುನಿಯೇ, ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಕೊಡುವೆನೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದೆ, ಈಗ ನನಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ಕೊಡು, ನಿನ್ನ ಮಾತು ನೆನಪಿದ್ದರೆ.

; ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರ ಉವಾಚ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ನದ್ಯೈವ ಸಮ್ಪೂರ್ಣೋ ಮಾಸೋಽಮ್ಲಾನತಪೋಧನ । ತಿಷ್ಠತ್ಯೇತದ್ ದನಾರ್ಧಂ ಯತ್ತತ್ ಪ್ರತೀಕ್ಷಸ್ವ ಮಾಚಿರಮ್॥೮.

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಇಂದು ತಿಂಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವವರೇ, ಉಳಿದ ಅರ್ಧ ದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಾಯಿರಿ.

; ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಉವಾಚ ಏವಮಸ್ತು ಮಹಾರಾಜ ಆಗಮಿಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಪುನಃ । ಶಾಪಂ ತವ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ನ ಚೇದದ್ಯ ಪ್ರದಾಸ್ಯಸಿ॥೮.

ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಹಾಗಾಗಲಿ ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಾನು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನೀನು ಇಂದು ಕೊಡದೆ ಹೋದರೆ, ನಿನಗೆ ಶಾಪ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.

; ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಯಯೌ ವಿಪ್ರೋ ರಾಜಾ ಚಾಚಿನ್ತಯತ್ ತದಾ । ಕಥಮಸ್ಮೈ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯಾ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಾ॥೮.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮುನಿಯು ಹೋದನು. ಆಗ ರಾಜನು 'ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಡಲಿ?' ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು.

ಕುತಃ ಪುಷ್ಟಾನಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಕುತೋರ್ಽಥಃ ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಮಮ । ಪ್ರತಿಗ್ರಹಃ ಪ್ರದುಷ್ಟೋ ಮೇ ನಾಹಂ ಯಾಯಾಮಧಃ ಕಥಮ್॥೮.

ನನಗೆ ಈಗ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಆ ಬಲಿಷ್ಠ ಸ್ನೇಹಿತರು? ಎಲ್ಲಿದೆ ನನ್ನ ಧನ? ನಾನು ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತವನಲ್ಲ, ನಾನು ಹೇಗೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಲಿ?

ಕಿಮು ಪ್ರಾಣಾನ್ ವಿಮುಞ್ಚಾಮಿ ಕಾಂ ದಿಶಂ ಯಾಮ್ಯಕಿಞ್ಚನಃ । ಯದಿ ನಾಶಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಅಪ್ರದಾಯ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಮ್॥೮.

ನಾನು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲೇಬೇಕೋ? ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಏನೂ ಇಲ್ಲದವನಾಗಿ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ನಾನು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟ ದಾನವನ್ನು ನೀಡದೆ ಹೋದರೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವಹೃತ್ಕೃಮಿಃ ಪಾಪೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮ್ಯಧಮಾಧಮಃ । ಅಥವಾ ಪ್ರೇಷ್ಯತಾಂ ಯಾಸ್ಯೇ ವರಮೇವಾತ್ಮವಿಕ್ರಯಃ॥೮.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹುಳಾಗಿ, ಪಾಪಿಯಾಗಿಯೂ, ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನವನಾಗಿಯೂ ಆಗುತ್ತೇನೆ. ಅಥವಾ, ನಾನು ದಾಸನಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವುದು ಒಳಿತು.

; ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ರಾಜಾನಂ ವ್ಯಾಕುಲಂ ದೀನಂ ಚಿನ್ತಯಾನಮಧೋಮುಖಮ್ । ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ತದಾ ಪತ್ನೀ ಬಾಷ್ಪಗದ್ಗದಯಾ ಗಿರಾ॥೮.

ರಾಜನು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ದುಃಖದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಪತ್ನಿ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದಗದಿಸಿದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.

ತ್ಯಜ ಚಿನ್ತಾಂ ಮಹಾರಜಾ ಸ್ವಸತ್ಯಮನುಪಾಲಯ । ಶ್ಮಶಾನವದ್ ವರ್ಜನೀಯೋ ನರಃ ಸತ್ಯಬಹಿಷ್ಕೃತಃ॥೮.

ಮಹಾರಾಜನೇ, ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನಿನ್ನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಯಿಸು. ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನನ್ನು ಶ್ಮಶಾನದಂತೆ ದೂರವಿಡಬೇಕು.

ನಾತಃ ಪರತರಂ ಧರ್ಮಂ ವದನ್ತಿ ಪುರುಷಸ್ಯ ತು । ಯಾದೃಶಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಸ್ವಸತ್ಯಪರಿಪಾಲನಮ್॥೮.

ಪುರುಷಸಿಂಹನೇ, ತನ್ನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಯಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಮಧೀತಂ ವಾ ದಾನಾದ್ಯಾಶ್ಚಾಖಿಲಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ । ಭಜನ್ತೇ ತಸ್ಯ ವೈಫಲ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಮಕಾರಣಮ್॥೮.

ಯಾರ ಮಾತು ನಿಭಾಯಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಯಾಗ ಮಾಡಿದರೂ, ಎಲ್ಲ ದಾನಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದರೂ, ಅವನಿಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲ.

ಸತ್ಯಮತ್ಯನ್ತಮುದಿತಂ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ಧೀಮತಾಮ್ । ತಾರಣಾಯಾನೃತಂ ತದ್ವತ್ ಪಾತನಾಯಾಕೃತಾತ್ಮನಾಮ್॥೮.

ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಾವೇದನ್ನು ದಾಟಲು ಸುಳ್ಳು ದೋಣಿಯಂತೆ, ಆದರೆ ಅಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅದು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಪ್ತಾಶ್ವಮೇಧಾನಾಹೃತ್ಯ ರಾಜಸೂಯಂ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಃ । ಕೃತಿರ್ನಾಮ ಚ್ಯುತಃ ಸ್ವರ್ಗಾದಸತ್ಯವಚನಾತ್ ಸಕೃತ್॥೮.

ಏಳು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳನ್ನೂ, ಒಂದು ರಾಜಸೂಯವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ ರಾಜನು, ಒಂದು ಸುಳ್ಳು ಮಾತಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ರಾಜನ್ ಜಾತಮಪತ್ಯಂ ಮೇ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರರುರೋದ ಹ । ಬಾಷ್ಪಾಮ್ಬುಪ್ಲುತನೇತ್ರಾನ್ತಾಮುವಾಚೇದಂ ಮಹೀಪತಿಃ॥೮.

ರಾಜನೇ, 'ನನ್ನ ಮಗುವು ಹುಟ್ಟಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆಕೆ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು; ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿತ್ತು. ಆಗ ರಾಜನು ಆಕೆಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.

; ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರ ಉವಾಚ ವಿಮುಞ್ಚ ಭದ್ರೇ ಸನ್ತಾಪಮಯಂ ತಿಷ್ಠತಿ ಬಾಲಕಃ । ಉಚ್ಯತಾಂ ವಕ್ತುಕಾಮಾಸಿ ಯದ್ವಾ ತ್ವಂ ಗಜಗಾಮಿನಿ॥೮.

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: 'ಒಳ್ಳೆಯವಳೇ, ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸು; ಮಗು ಜೀವಂತವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ನೀನು ಏನಾದರೂ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೇಳು, ಗಜಗಾಮಿನಿ.'

; ಪತ್ನ್ಯುವಾಚ ರಾಜನ್ ಜಾತಮಪತ್ಯಂ ಮೇ ಸತಾಂ ಪುತ್ರಫಲಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । ಸ ಮಾಂ ಪ್ರದಾಯ ವಿತ್ತೇನ ದೇಹಿ ವಿಪ್ರಾಯ ದಕ್ಷಿಣಾಮ್॥೮.

ಅವನ ಪತ್ನಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ರಾಜನೇ, ನನ್ನ ಮಗುವು ಹುಟ್ಟಿದೆ; ಸದಾಚಾರಿ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಮಗುವೇ ಫಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನನ್ನನ್ನು ಹಣದೊಡನೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕೊಡು.'

; ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ಏತದ್ವಾಕ್ಯಮುಪಶ್ರುತ್ಯ ಯಯೌ ಮೋಹಂ ಮಹೀಪತಿಃ । ಪ್ರತಿಲಭ್ಯ ಚ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಸ ವಿಲಲಾಪಾತಿದುಃ ಖಿತಃ॥೮.

ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಭಾವೋದ್ವೇಗದಿಂದ ಅಚೇತನನಾದನು; ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಂದಾಗ, ಆಳವಾದ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

ಮಹದ್ದುಃ ಖಮಿದಂ ಭದ್ರೇ ಯತ್ ತ್ವಮೇವಂ ಬ್ರವೀಷಿ ಮಾಮ್ । ಕಿಂ ತವ ಸ್ಮಿತಸಂಲಾಪಾ ಮಮ ಪಾಪಸ್ಯ ವಿಸ್ಮೃತಾಃ॥೮.

'ಇದು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ದುಃಖ, ಪ್ರಿಯೆಯೆ, ನೀನು ನನಗೆ ಇಂಥ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆ. ನೀನು ಈ ಪಾಪಿಯೊಡನೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ನಗುವು, ಮೌನ ಸಂಭಾಷಣೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತೆಯೆ?'

ಹಾ ಹಾ ಕಥಂ ತ್ವಯಾ ಶಕ್ಯಂ ವಕ್ತುಮೇತತ್ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೇ । ದುರ್ವಾಚ್ಯಮೇತದ್ವಚನಂ ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ನೋಮ್ಯಹಂ ಕಥಮ್॥೮.

'ಅಯ್ಯೋ, ಅಯ್ಯೋ! ಪವಿತ್ರ ನಗುವುಳ್ಳವಳೇ, ನೀನು ಹೇಗೆ ಇಂಥ ಮಾತು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು? ನಾನು ಕೂಡ ಇಂಥ ದುಃಖದ ಮಾತು ಹೇಳಲು ಹೇಗೆ ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಲಿ?'

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸ ನರಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಧಿಗ್ಧಿಗಿತ್ಯಸಕೃದ್ ಬ್ರುವನ್ । ನಿಪಪಾತ ಮಹೀಪೃಷ್ಠೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಯಾಭಿಪರಿಪ್ಲುತಃ॥೮.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆ ಮಹಾಪುರುಷನು 'ಅಯ್ಯೋ, ಅಯ್ಯೋ' ಎಂದು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಾ, ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಚೇತನನಾದನು.

ಶಯಾನಂ ಭುವಿ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರಂ ಮಹೀಪತಿಮ್ । ಉವಾಚೇದಂ ಸಕರುಣಂ ರಾಜಪತ್ನೀ ಸುದುಃ ಖಿತಾ॥೮.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ, ಆತನ ಪತ್ನಿ ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ, ಕರುಣೆಯಿಂದ ಹೀಗೆಂದಳು.

; ಪತ್ನ್ಯುವಾಚ ಹಾ ಮಹಾರಜಾ ಕಸ್ಯೇದಮಪಧ್ಯಾನಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ । ಯತ್ ತ್ವಂ ನಿಪತಿತೋ ಭೂಮೌ ರಾಙ್ಕವಾಸ್ತರಣೋಚಿತಃ॥೮.

ಅವನ ಪತ್ನಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾರಾಜನೇ, ಯಾವ ದುಃಖ ನಿನಗೆ ಬಂದಿದೆ? ರಾಜಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುವ ನೀನು ಇಂದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವೆ.'

ಯೇನ ಕೋಟ್ಯಗ್ರಗೋವಿತ್ತಂ ವಿಪ್ರಾಣಾಮಪವರ್ಜಿತಮ್ । ಸ ಏಷ ಪೃಥಿವೀನಾಥೋ ಭೂಮೌ ಸ್ವಪಿತಿ ಮೇ ಪತಿಃ॥೮.

'ಅನೇಕ ಲಕ್ಷ ಗೋವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ಈ ಭೂಮಿಯಾಧಿಪತಿ, ನನ್ನ ಪತಿ, ಇಂದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ.'

ಹಾ ಕಷ್ಟಂ ಕಿಂ ತವಾನೇನ ಕೃತಂ ದೇವ ! ಮಹೀಕ್ಷಿತಾ । ಯದಿನ್ದ್ರೋಪೇನ್ದ್ರತುಲ್ಯೋಽಯಂ ನೀತಃ ಪ್ರಸ್ವಾಪನೀಂ ದಶಾಮ್॥೮.

'ಅಯ್ಯೋ, ರಾಜನೇ, ನೀನು ಯಾವ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದೀಯೋ? ಇಂದ್ರನಿಗೂ ಉಪೇಂದ್ರನಿಗೂ ಸಮನಾಗಿದ್ದ ನೀನು ಇಂತಹ ದುಃಖಕರ ನಿದ್ರೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೀಯಲ್ಲ.'

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಾಪಿ ಸುಶ್ರೋಣೀ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾ ನಿಪಪಾತ ಹ । ಭರ್ತೃದುಃ ಖಮಹಾಭಾರೇಣಾಸಹ್ಯೇನ ನಿಪೀಡಿತಾ॥೮.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಸುಂದರ ನಡುಕಾಲುಳ್ಳ ಆಕೆ ಕೂಡ, ಪತಿಯ ದುಃಖದ ಭಾರವನ್ನು ತಾಳಲಾಗದೆ, ಅಚೇತನಳಾಗಿ ಬಿದ್ದಳು.

ತೌ ತಥಾ ಪತಿತೌ ಭೂಮಾವನಾಥೌ ಪಿತರೌ ಶಿಶುಃ । ದೃಷ್ಟ್ವಾತ್ಯನ್ತಂ ಕ್ಷುಧಾವಿಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಹ ವಾಕ್ಯಂ ಸುದುಃ ಖಿತಃ॥೮.

ಹೀಗೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯಿಬ್ಬರೂ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಮಗು ಭಾರೀ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಹೀಗೆಂದಿತು.

ತಾತ ತಾತ ! ದದಸ್ವಾನ್ನಮಮ್ಬಾಮ್ಬ ! ಭೋಜನಂ ದದ । ಕ್ಷುನ್ಮೇ ಬಲವತೀ ಜಾತಾ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರಂ ಶುಷ್ಯತೇ ತಥಾ॥೮.

'ತಂದೆ, ತಂದೆ! ನನಗೆ ಅನ್ನ ಕೊಡು! ತಾಯಿ, ತಾಯಿ! ನನಗೆ ಊಟ ಕೊಡು! ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಹಸಿವಾಗಿದೆ, ನನ್ನ ನಾಲಿಗೆ ಒಣಗುತ್ತಿದೆ.'

; ಪಕ್ಷಿಣ ಊಚುಃ ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ಮಹಾತಪಾಃ । ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ತಂ ಹರಿಶ್ಚನ್ದ್ರಂ ಪತಿತಂ ಭುವಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಮ್॥೮.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಸ ವಾರಿಣಾ ಸಮಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ರಾಜಾನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ । ಉತ್ತಿಷ್ಠೋತಿಷ್ಠ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ತಾಂ ದದಸ್ವೇಷ್ಟದಕ್ಷಿಣಾಮ್॥೮.

ಅವನು ನೀರನ್ನು ಎರೆಯುತ್ತಾ, ರಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: 'ಏಳು, ಏಳು ಮಹಾರಾಜನೇ! ಈಗ ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡು.'