ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಇತ್ಯಾಕರ್ಣ್ಯ ವಚಸ್ತಸ್ಯ ಭೂಪತೇಃ ಪ್ರಣಯೋದಿತಮ್ । ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಸ ತಂ ವೈಶ್ಯಃ ಪ್ರಶ್ರಯಾವನತೋ ನೃಪಮ್॥೮೧.

ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆ ವೈಶ್ಯನು ಕೇಳಿ, ಗೌರವದಿಂದ ತಲೆಯುಬಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

ವೈಶ್ಯ ಉವಾಚ ಸಮಾಧಿರ್ನಾಮ ವೈಶ್ಯೋಽಹಮುತ್ಪನ್ನೋ ಧನಿನಾಂ ಕುಲೇ । ಪುತ್ರದಾರೈರ್ನಿರಸ್ತಶ್ಚ ಧನಲೋಭಾದಸಾಧುಭಿಃ॥೮೧.

ವೈಶ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ವೈಶ್ಯನು, ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳೂ ಹೆಂಡತಿಯೋ ಧನದ ಆಸೆಯಿಂದ, ದುಷ್ಟತನದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.'

ವಿಹೀನಶ್ಚ ಧನೈರ್ದಾರೈಃ ಪುತ್ರೈರಾದಾಯ ಮೇ ಧನಮ್ । ವನಮಭ್ಯಾಗತೋ ದುಃ ಖೀ ನಿರಸ್ತಶ್ಚಾಪ್ತಬನ್ಧುಭೈಃ॥೮೧.

'ನನ್ನ ಧನ, ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದು, ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಬಂಧುಮಿತ್ರರು ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ದುಃಖದಿಂದ ನಾನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.'

ಸೋಽಹಂ ನ ವೇದ್ಮಿ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ಕುಶಲಾಕುಶಲಾತ್ಮಿಕಾಮ್ । ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಸ್ವಜನಾನಾಞ್ಚ ದಾರಾಣಾಞ್ಚಾತ್ರ ಸಂಸ್ಥಿತಃ॥೮೧.

'ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ಅವರು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದವರನ್ನೂ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನೂ ಏನಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.'

ಕಿಂ ನು ತೇಷಾಂ ಗೃಹೇ ಕ್ಷೇಮಮಕ್ಷೇಮಂ ಕಿಂ ನು ಸಾಮ್ಪ್ರತಮ್ । ಕಥಂ ತೇ ಕಿಂ ನು ಸದ್ವೃತ್ತಾಃ ದುರ್ವೃತ್ತಾಃ ಕಿಂ ನು ಮೇ ಸುತಾಃ॥೮೧.

'ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಸುಖವಿದೆಯೋ, ದುಃಖವಿದೆಯೋ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ? ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಒಳ್ಳೆಯವರೋ ಕೆಟ್ಟವರೋ ಎಂಬುದೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.'

ರಾಜೋವಾಚ ಯೈರ್ನಿರಸ್ತೋ ಭವಾಂಲ್ಲುಬ್ಧೈಃ ಪುತ್ರದಾರಾದಿಭಿರ್ಧನೈಃ । ತೇಷು ಕಿಂ ಭವತಃ ಸ್ನೇಹಮನುಬಧ್ನಾತಿ ಮಾನಸಮ್॥೮೧.

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: ನಿನ್ನನ್ನು ಹಣದ ಆಸೆಪಟ್ಟು, ಮಗ, ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತಿತರರು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಏಕೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ?

ವೈಶ್ಯ ಉವಾಚ ಏವಮೇತದ್ಯಥಾ ಪ್ರಾಹ ಭವಾನಸ್ಮದ್ಗತಂ ವಚಃ । ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ನ ಬಧ್ನಾತಿ ಮಮ ನಿಷ್ಠುರತಾಂ ಮನಃ॥೮೧.

ವೈಶ್ಯನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ನೀವು ಹೇಳಿದದು ನಿಜ, ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ನನಗೆ ಸರಿ. ಆದರೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅವರ ಮೇಲೆ ಕಠಿಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಯೈಃ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ಪಿತೃಸ್ನೇಹಂ ಧನಲುಬ್ಧೈರ್ನಿರಾಕೃತಃ । ಪತಿಸ್ವಜನಹಾರ್ದಂ ಚ ಹಾರ್ದಿ ತೇಷ್ವೇವ ಮೇ ಮನಃ॥೮೧.

ಹಣದ ಆಸೆಯಿಂದ ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಹೆಂಡತಿ, ಬಂಧುಗಳು, ಸ್ವಜನರು—ನನ್ನ ಹೃದಯ ಇನ್ನೂ ಅವರಲ್ಲೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಕಿಮೇತನ್ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಜಾನನ್ನಪಿ ಮಹಾಮತೇ । ಯತ್ಪ್ರೇಮಪ್ರವಣಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಗುಣೇಷ್ವಪಿ ಬನ್ಧುಷು॥೮೧.

ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಇದನ್ನು ನಾನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೂ, ಗುಣವಿಲ್ಲದ ಬಂಧುಗಳ ಮೇಲೂ ಹೃದಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ತೇಷಾಂ ಕೃತೇ ಮೇ ನಿಃ ಶ್ವಾಸೋ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಂ ಚ ಜಾಯತೇ । ಕರೋಮಿ ಕಿಂ ಯನ್ನ ಮನಸ್ತೇಷ್ವಪ್ರೀತಿಷು ನಿಷ್ಠುರಮ್॥೮೧.

ಅವರಿಗಾಗಿ ನನಗೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬರುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ದುಃಖಪಡುವುದು. ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಅವರು ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸದಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅವರ ಮೇಲೆ ಕಠಿಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯ ಉವಾಚ ತತಸ್ತೌ ಸಹಿತೌ ವಿಪ್ರ ತಂ ಮುನಿಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೌ । ಸಮಾಧಿರ್ನಾಮ ವೈಶ್ಯೋಽಸೌ ಸ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಸತ್ತಮಃ॥೮೧.

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನಂತರ ಆ ವೈಶ್ಯನು ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವನು ಮತ್ತು ಆ ರಾಜನು ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದರು.

ಕೃತ್ವಾ ತು ತೌ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾರ್ಹಂ ತೇನ ಸಂವಿದಮ್ । ಉಪವಿಷ್ಟೌ ಕಥಾಃ ಕಾಶ್ಚಿಚ್ಚಕ್ರತುರ್ವೈಶ್ಯ-ಪಾರ್ಥಿವೌ॥೮೧.

ಅವರು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮುನಿಯನ್ನು ವಂದಿಸಿ, ಕುಳಿತುಕೊಂಡು, ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜನು ಕೆಲ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ರಾಜೋವಾಚ ಭಗವಂಸ್ತ್ವಾಮಹಂ ಪ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಚಾಮ್ಯೇಕಂ ವದಸ್ವ ತತ್ । ದುಃಖಾಯ ಯನ್ಮೇ ಮನಸಃ ಸ್ವಚಿತ್ತಾಯತ್ತತಾಂ ವಿನಾ॥೮೧.

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: ಭಗವಂತನೆ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ದುಃಖಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?

ಮಮತ್ವಂ ಗತರಾಜ್ಯಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಾಙ್ಗೇಷ್ವಖಿಲೇಷ್ವಪಿ । ಜಾನತೋಽಪಿ ಯಥಾಜ್ಞಸ್ಯ ಕಿಮೇತನ್ಮುನಿಸತ್ತಮ॥೮೧.

ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ, ಅದರ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೂ ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ಮಾಮೂಲಿನಂತೆ ಅಹಂಕಾರವಿದೆ. ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ನಾನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದೇಕೆ?

ಅಯಂ ಚ ನಿಕೃತಃ ಪುತ್ರೈರ್ದಾರೈರ್ಭೃತ್ಯೈಸ್ತಥೋಜ್ಝಿತಃ । ಸ್ವಜನೇನ ಚ ಸನ್ತ್ಯಕ್ತಸ್ತೇಷು ಹಾರ್ದೇ ತಥಾಪ್ಯತಿ॥೮೧.

ಈ ವೈಶ್ಯನೂ ಕೂಡ, ಮಗರಿಂದ ಮೋಸಹೋಗಿ, ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಸೇವಕರಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿ, ಸ್ವಜನರಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾದರೂ, ಅವನ ಹೃದಯ ಇನ್ನೂ ಅವರಲ್ಲೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಏವಮೇಷ ತಥಾಹಂ ಚ ದ್ವಾವಪ್ಯತ್ಯನ್ತದುಃ ಖಿತೌ । ದೃಷ್ಟದೋಷೇಽಪಿ ವಿಷಯೇ ಮಮತ್ವಾಕೃಷ್ಟಮಾನಸೌ॥೮೧.

ಹೀಗಾಗಿ, ಅವನು ಮತ್ತು ನಾನು ಇಬ್ಬರೂ ತುಂಬಾ ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷವನ್ನು ನೋಡಿದರೂ, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಮಾಮೂಲಾಗಿಯೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

ತತ್ಕಿಮೇತನ್ಮಹಾಭಾಗ ಯನ್ಮೋಹೋ ಜ್ಞಾನಿನೋರಪಿ । ಮಮಾಸ್ಯ ಚ ಭವತ್ಯೇಷಾ ವಿವೇಕಾನ್ಧಸ್ಯ ಮೂಢತಾ॥೮೧.

ಮಹಾಭಾಗನೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಮೋಹ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ನನ್ನಲ್ಲೂ ಅವನಲ್ಲೂ ವಿವೇಕದ ಅಂಧತೆ, ಮೂರ್ಖತೆ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?

ಋಷಿರುವಾಚ ಜ್ಞಾನಮಸ್ತಿ ಸಮಸ್ತಸ್ಯ ಜನ್ತೋರ್ವಿಷಯಗೋಚರೇ । ವಿಷಯಶ್ಚ ಮಹಾಭಾಗ ಯಾತಿ ಚೈವಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್॥೮೧.

ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಭಾಗನೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ವಿಷಯಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ದಿವಾನ್ಧಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಕೇಚಿದ್ರಾತ್ರಾವನ್ಧಾಸ್ತಥಾಪರೇ । ಕೇಚಿದ್ ದಿವಾ ತಥಾ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಾಣಿನಸ್ತುಲ್ಯದೃಷ್ಟಯಃ॥೮೧.

ಕೆಲವು ಜೀವಿಗಳು ಹಗಲುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುರುಡರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಜ್ಞಾನಿನೋ ಮನುಜಾಃ ಸತ್ಯಂ ಕಿನ್ತು ತೇ ನ ಹಿ ಕೇವಲಮ್ । ಯತೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಿನಃ ಸರ್ವೇ ಪಶು-ಪಕ್ಷಿ-ಮೃಗಾದಯಃ॥೮೧.

ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಿದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ ಅದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಕಾಡುಮೃಗಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಜ್ಞಾನಂ ಚ ತನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಯತ್ತೇಷಾಂ ಮೃಗೃಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ । ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಚ ಯತ್ತೇಷಾಂ ತುಲ್ಯಮನ್ಯತ್ತಥೋಭಯೋಃ॥೮೧.

ಮಾನವರಿಗೆ ಇರುವ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಅವರಿಗೆ ಇರುವ ಜ್ಞಾನ ಮಾನವರಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಜ್ಞಾನೇಽಪಿ ಸತಿ ಪಶ್ಯೈತಾನ್ ಪತಙ್ಗಾಞ್ಛಾವಚಞ್ಚುಷು । ಕಣಮೋಕ್ಷಾದೃತಾನ್ ಮೋಹಾತ್ಪೀಡ್ಯಮಾನಾನಪಿ ಕ್ಷುಧಾ॥೮೧.

ಜ್ಞಾನ ಇದ್ದರೂ, ಈ ಪಟಂಗಗಳನ್ನು ನೋಡು: ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮೋಹದಿಂದ ಅವು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ನಾಶವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು.

ಮಾನುಷಾ ಮನುಜವ್ಯಾಘ್ರ ಸಾಭಿಲಾಷಾಃ ಸುತಾನ್ ಪ್ರತಿ । ಲೋಭಾತ್ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಾಯ ನನ್ವೇತಾನ್ ಕಿಂ ನ ಪಶ್ಯಸಿ॥೮೧.

ಮಾನವರೂ ಕೂಡ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೇ, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಆಸೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಲೋಭದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಇದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲವೇ?

ತಥಾಪಿ ಮಮತಾವರ್ತೇ ಮೋಹಗರ್ತೇ ನಿಪಾತಿತಾಃ । ಮಹಾಮಾಯಾಪ್ರಭಾವೇಣ ಸಂಸಾರಸ್ಥಿತಿಕಾರಿಣಾ॥೮೧.

ಆದರೂ, ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಜನರು ಮಮಕಾರದ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೋಹದ ಅಂಧಕೂಪದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಹಾಮಾಯೆ ಸಂಸಾರದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ತನ್ನಾತ್ರ ವಿಸ್ಮಯಃ ಕಾರ್ಯೋ ಯೋಗನಿದ್ರಾ ಜಗತ್ಪತೇಃ । ಮಹಾಮಾಯಾ ಹರೇಶ್ಚೈತತ್ತಥಾ ಸಂಮೋಹ್ಯತೇ ಜಗತ್॥೮೧.

ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನ ಯೋಗನಿದ್ರೆ. ಹರಿಯ ಮಹಾಮಾಯೆಯೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ಇಂಥ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಜ್ಞಾನಿನಾಮಪಿ ಚೇತಾಂಸಿ ದೇವೀ ಭಗವತೀ ಹಿ ಸಾ । ಬಲಾದಾಕೃಷ್ಯ ಮೋಹಾಯ ಮಹಾಮಾಯಾ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ॥೮೧.

ಆ ದೇವಿಯು, ಭಗವತಿಯಾದ ಮಹಾಮಾಯೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಮೋಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.

ತಯಾ ವಿಸೃಜ್ಯತೇ ವಿಶ್ವಂ ಜಗದೇತಚ್ಚರಾಚರಮ್ । ಸೈಷಾ ಪ್ರಸನ್ನಾ ವರದಾ ನೃಣಾಂ ಭವತಿ ಮುಕ್ತಯೇ॥೮೧.

ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಾಗ, ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾಳೆ.

ಸಾ ವಿದ್ಯಾ ಪರಮಾ ಮುಕ್ತೇರ್ಹೇತುಭೂತಾ ಸನಾತನೀ । ಸಂಸಾರಬನ್ಧಹೇತುಶ್ಚ ಸೈವ ಸರ್ವೇಶ್ವರೇಶ್ವರೀ॥೮೧.

ಆಕೆ ಪರಮ ವಿದ್ಯೆ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮುಕ್ತಿಯ ಮೂಲ ಕಾರಣ. ಆಕೆ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವತೆ.

ರಾಜೋವಾಚ ಭಗವನ್ ! ಕಾ ಹಿ ಸಾ ದೇವೀ ಮಹಾಮಾಯೇತಿ ಯಾಂ ಭವಾನ್ । ಬ್ರವೀತಿ ಕಥಮುತ್ಪನ್ನಾ ಸಾ ಕರ್ಮಾಸ್ಯಾಶ್ಚ ಕಿಂ ದ್ವಿಜ॥೮೧.

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: ಭಗವನೇ, ನೀವು ಮಹಾಮಾಯೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಆ ದೇವಿಯಾರು? ಆಕೆ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿದಳು? ಆಕೆಯ ಕರ್ಮಗಳು ಯಾವುವು, ದ್ವಿಜನೇ?