ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಅಮಾತ್ಯೈರ್ಬಲಿಭಿರ್ದುಷ್ಟೈರ್ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮಭಿಃ । ಕೋಷೋ ಬಲಞ್ಚಾಪಹೃತಂ ತತ್ರಾಪಿ ಸ್ವಪುರೇ ತತಃ॥೮೧.

ಅವನ ಊರಲ್ಲೇ, ಅವನ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಬಲವಂತರೂ ದುಷ್ಟರೂ ಆದ ಅಮಾತ್ಯರು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವರು ಅವನ ಧನಕೋಶವನ್ನೂ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು.

ತತೋ ಮೃಗಯಾವ್ಯಾಜೇನ ಹೃತಸ್ವಾಮ್ಯಃ ಸ ಭುಪತಿಃ । ಏಕಾಕೀ ಹಯಮಾರುಹ್ಯ ಜಗಾಮ ಗಹನಂ ವನಮ್॥೮೧.

ಆಮೇಲೆ, ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ, ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಒಬ್ಬನೇ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಸ ತತ್ರಾಶ್ರಮಮದ್ರಾಕ್ಷೀದ್ ದ್ವಿಜವರ್ಯಸ್ಯ ಮೇಧಸಃ । ಪ್ರಶಾನ್ತಶ್ವಾಪದಾಕೀರ್ಣಂ ಮುನಿಶ್ಷ್ಯೋಪಶೋಭಿತಮ್॥೮೧.

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮೇಧಸ ಎಂಬ ಮಹರ್ಷಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇರದೆ, ಮುನಿಯವರೂ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರೂ ಇದ್ದರು.

ತಸ್ಥೌ ಕಞ್ಚಿತ್ ಸ ಕಾಲಞ್ಚ ಮುನಿನಾ ತೇನ ಸತ್ಕೃತಃ । ಇತಶ್ಚೈತಶ್ಚ ವಿಚರಂಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಮುನಿವರಾಶ್ರಮೇ॥೮೧.

ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಕಾಲ ಉಳಿದು, ಆ ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆ ಮಹರ್ಷಿಯ ಆಶ್ರಮದೊಳಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಸೋಽಚಿನ್ತಯತ್ ತದಾ ತತ್ರ ಮಮತ್ವಾಕೃಷ್ಟಚೇತನಃ । ಮತ್ಪೂರ್ವೈಃ ಪಾಲಿತಂ ಪೂರ್ವಂ ಮಯಾ ಹೀನಂ ಪುರಂ ಹಿ ತತ್ । ಮದ್ಭೃತ್ಯೈಸ್ತೈರಸದ್ವೃತ್ತೈರ್ಧರ್ಮತಃ ಪಾಲ್ಯತೇ ನ ವಾ॥೮೧.

ಅಲ್ಲಿ, ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ, ಅವನು ಹೀಗೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು: 'ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರೂ ನಾನೂ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ಊರು ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ದೂರವಾಗಿದೆ; ನನ್ನ ಸೇವಕರು ಕೆಟ್ಟ ನಡೆವಳಿಕೆಯಿಂದ, ಧರ್ಮದಂತೆ ಅದನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.'

ನ ಜಾನೇ ಸ ಪ್ರಧಾನೋ ಮೇ ಶೂರಹಸ್ತೀ ಸದಾಮದಃ । ಮಮ ವೈರಿವಶಂ ಯಾತಃ ಕಾನ್ ಭೋಗಾನುಪಲಪ್ಸ್ಯತೇ॥೮೧.

‘ನನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾನಿಯು, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯೂ ಸದಾ ಗರ್ವದಿಂದಿರುವ ಆನೆಚೇತನ, ಈಗ ನನ್ನ ಶತ್ರುಗಳ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಯಾವ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೋ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.’

ಯೇ ಮಮಾನುಗತಾ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಸಾದಧನಭೋಜನೈಃ । ಅನುವೃತ್ತಿಂ ಧ್ರುವಂ ತೇಽದ್ಯ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯನ್ಯಮಹೀಭೃತಾಮ್॥೮೧.

‘ಯಾರು ಸದಾ ನನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರು, ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹ, ಧನ, ಊಟವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು, ಅವರು ಈಗ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಬೇರೆ ರಾಜರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ.’

ಅಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯಯಶೀಲೈಸ್ತೈಃ ಕುರ್ವದ್ಭಿಃ ಸತತಂ ವ್ಯಯಮ್ । ಸಂಚಿತಃ ಸೋಽತಿದುಃ ಖೇನ ಕ್ಷಯಂ ಕೋಶೋ ಗಮಿಷ್ಯತಿ॥೮೧.

‘ಅವರು ಸದಾ ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಾ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಖರ್ಚುಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಬಹಳ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧನಕೋಶ ಶೀಘ್ರವೇ ಖಾಲಿಯಾಗಬಹುದು.’

ಏತಚ್ಚಾನ್ಯಚ್ಚ ಸತತಂ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಪಾರ್ಥಿವಃ । ತತ್ರ ವಿಪ್ರಾಶ್ರಮಾಭ್ಯಾಸೇ ವೈಶ್ಯಮೇಕಂ ದದರ್ಶ ಸಃ॥೮೧.

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ರಾಜನು ಇದನ್ನೂ ಬೇರೆ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ನಿರಂತರ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ, ಆ ಮಹರ್ಷಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಬ್ಬ ವೈಶ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಸ ಪೃಷ್ಟಸ್ತೇನ ಕಸ್ತ್ವಂ ಭೋಃ ಹೇತುಶ್ಚಾಗಮನೇಽತ್ರ ಕಃ । ಸಶೋಕ ಇವ ಕಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ದುರ್ಮನಾ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯಸೇ॥೮೧.

ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಯಾರು? ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾರಣವೇನು? ಏಕೆ ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದವನಂತೆ, ಚಿಂತಿತ ಮನಸ್ಸಿನವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ?'

ಇತ್ಯಾಕರ್ಣ್ಯ ವಚಸ್ತಸ್ಯ ಭೂಪತೇಃ ಪ್ರಣಯೋದಿತಮ್ । ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಸ ತಂ ವೈಶ್ಯಃ ಪ್ರಶ್ರಯಾವನತೋ ನೃಪಮ್॥೮೧.

ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆ ವೈಶ್ಯನು ಕೇಳಿ, ಗೌರವದಿಂದ ತಲೆಯುಬಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

ವೈಶ್ಯ ಉವಾಚ ಸಮಾಧಿರ್ನಾಮ ವೈಶ್ಯೋಽಹಮುತ್ಪನ್ನೋ ಧನಿನಾಂ ಕುಲೇ । ಪುತ್ರದಾರೈರ್ನಿರಸ್ತಶ್ಚ ಧನಲೋಭಾದಸಾಧುಭಿಃ॥೮೧.

ವೈಶ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ವೈಶ್ಯನು, ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳೂ ಹೆಂಡತಿಯೋ ಧನದ ಆಸೆಯಿಂದ, ದುಷ್ಟತನದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.'

ವಿಹೀನಶ್ಚ ಧನೈರ್ದಾರೈಃ ಪುತ್ರೈರಾದಾಯ ಮೇ ಧನಮ್ । ವನಮಭ್ಯಾಗತೋ ದುಃ ಖೀ ನಿರಸ್ತಶ್ಚಾಪ್ತಬನ್ಧುಭೈಃ॥೮೧.

'ನನ್ನ ಧನ, ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದು, ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಬಂಧುಮಿತ್ರರು ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ದುಃಖದಿಂದ ನಾನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.'

ಸೋಽಹಂ ನ ವೇದ್ಮಿ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ಕುಶಲಾಕುಶಲಾತ್ಮಿಕಾಮ್ । ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಸ್ವಜನಾನಾಞ್ಚ ದಾರಾಣಾಞ್ಚಾತ್ರ ಸಂಸ್ಥಿತಃ॥೮೧.

'ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ಅವರು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದವರನ್ನೂ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನೂ ಏನಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.'

ಕಿಂ ನು ತೇಷಾಂ ಗೃಹೇ ಕ್ಷೇಮಮಕ್ಷೇಮಂ ಕಿಂ ನು ಸಾಮ್ಪ್ರತಮ್ । ಕಥಂ ತೇ ಕಿಂ ನು ಸದ್ವೃತ್ತಾಃ ದುರ್ವೃತ್ತಾಃ ಕಿಂ ನು ಮೇ ಸುತಾಃ॥೮೧.

'ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಸುಖವಿದೆಯೋ, ದುಃಖವಿದೆಯೋ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ? ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಒಳ್ಳೆಯವರೋ ಕೆಟ್ಟವರೋ ಎಂಬುದೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.'

ರಾಜೋವಾಚ ಯೈರ್ನಿರಸ್ತೋ ಭವಾಂಲ್ಲುಬ್ಧೈಃ ಪುತ್ರದಾರಾದಿಭಿರ್ಧನೈಃ । ತೇಷು ಕಿಂ ಭವತಃ ಸ್ನೇಹಮನುಬಧ್ನಾತಿ ಮಾನಸಮ್॥೮೧.

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: ನಿನ್ನನ್ನು ಹಣದ ಆಸೆಪಟ್ಟು, ಮಗ, ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತಿತರರು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಏಕೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ?

ವೈಶ್ಯ ಉವಾಚ ಏವಮೇತದ್ಯಥಾ ಪ್ರಾಹ ಭವಾನಸ್ಮದ್ಗತಂ ವಚಃ । ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ನ ಬಧ್ನಾತಿ ಮಮ ನಿಷ್ಠುರತಾಂ ಮನಃ॥೮೧.

ವೈಶ್ಯನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ನೀವು ಹೇಳಿದದು ನಿಜ, ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ನನಗೆ ಸರಿ. ಆದರೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅವರ ಮೇಲೆ ಕಠಿಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಯೈಃ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ಪಿತೃಸ್ನೇಹಂ ಧನಲುಬ್ಧೈರ್ನಿರಾಕೃತಃ । ಪತಿಸ್ವಜನಹಾರ್ದಂ ಚ ಹಾರ್ದಿ ತೇಷ್ವೇವ ಮೇ ಮನಃ॥೮೧.

ಹಣದ ಆಸೆಯಿಂದ ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಹೆಂಡತಿ, ಬಂಧುಗಳು, ಸ್ವಜನರು—ನನ್ನ ಹೃದಯ ಇನ್ನೂ ಅವರಲ್ಲೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಕಿಮೇತನ್ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಜಾನನ್ನಪಿ ಮಹಾಮತೇ । ಯತ್ಪ್ರೇಮಪ್ರವಣಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಗುಣೇಷ್ವಪಿ ಬನ್ಧುಷು॥೮೧.

ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಇದನ್ನು ನಾನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೂ, ಗುಣವಿಲ್ಲದ ಬಂಧುಗಳ ಮೇಲೂ ಹೃದಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ತೇಷಾಂ ಕೃತೇ ಮೇ ನಿಃ ಶ್ವಾಸೋ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಂ ಚ ಜಾಯತೇ । ಕರೋಮಿ ಕಿಂ ಯನ್ನ ಮನಸ್ತೇಷ್ವಪ್ರೀತಿಷು ನಿಷ್ಠುರಮ್॥೮೧.

ಅವರಿಗಾಗಿ ನನಗೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬರುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ದುಃಖಪಡುವುದು. ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಅವರು ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸದಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅವರ ಮೇಲೆ ಕಠಿಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯ ಉವಾಚ ತತಸ್ತೌ ಸಹಿತೌ ವಿಪ್ರ ತಂ ಮುನಿಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೌ । ಸಮಾಧಿರ್ನಾಮ ವೈಶ್ಯೋಽಸೌ ಸ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಸತ್ತಮಃ॥೮೧.

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನಂತರ ಆ ವೈಶ್ಯನು ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವನು ಮತ್ತು ಆ ರಾಜನು ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದರು.

ಕೃತ್ವಾ ತು ತೌ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾರ್ಹಂ ತೇನ ಸಂವಿದಮ್ । ಉಪವಿಷ್ಟೌ ಕಥಾಃ ಕಾಶ್ಚಿಚ್ಚಕ್ರತುರ್ವೈಶ್ಯ-ಪಾರ್ಥಿವೌ॥೮೧.

ಅವರು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮುನಿಯನ್ನು ವಂದಿಸಿ, ಕುಳಿತುಕೊಂಡು, ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜನು ಕೆಲ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ರಾಜೋವಾಚ ಭಗವಂಸ್ತ್ವಾಮಹಂ ಪ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಚಾಮ್ಯೇಕಂ ವದಸ್ವ ತತ್ । ದುಃಖಾಯ ಯನ್ಮೇ ಮನಸಃ ಸ್ವಚಿತ್ತಾಯತ್ತತಾಂ ವಿನಾ॥೮೧.

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: ಭಗವಂತನೆ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ದುಃಖಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?

ಮಮತ್ವಂ ಗತರಾಜ್ಯಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಾಙ್ಗೇಷ್ವಖಿಲೇಷ್ವಪಿ । ಜಾನತೋಽಪಿ ಯಥಾಜ್ಞಸ್ಯ ಕಿಮೇತನ್ಮುನಿಸತ್ತಮ॥೮೧.

ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ, ಅದರ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೂ ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ಮಾಮೂಲಿನಂತೆ ಅಹಂಕಾರವಿದೆ. ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ನಾನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದೇಕೆ?

ಅಯಂ ಚ ನಿಕೃತಃ ಪುತ್ರೈರ್ದಾರೈರ್ಭೃತ್ಯೈಸ್ತಥೋಜ್ಝಿತಃ । ಸ್ವಜನೇನ ಚ ಸನ್ತ್ಯಕ್ತಸ್ತೇಷು ಹಾರ್ದೇ ತಥಾಪ್ಯತಿ॥೮೧.

ಈ ವೈಶ್ಯನೂ ಕೂಡ, ಮಗರಿಂದ ಮೋಸಹೋಗಿ, ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಸೇವಕರಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿ, ಸ್ವಜನರಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾದರೂ, ಅವನ ಹೃದಯ ಇನ್ನೂ ಅವರಲ್ಲೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಏವಮೇಷ ತಥಾಹಂ ಚ ದ್ವಾವಪ್ಯತ್ಯನ್ತದುಃ ಖಿತೌ । ದೃಷ್ಟದೋಷೇಽಪಿ ವಿಷಯೇ ಮಮತ್ವಾಕೃಷ್ಟಮಾನಸೌ॥೮೧.

ಹೀಗಾಗಿ, ಅವನು ಮತ್ತು ನಾನು ಇಬ್ಬರೂ ತುಂಬಾ ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷವನ್ನು ನೋಡಿದರೂ, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಮಾಮೂಲಾಗಿಯೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

ತತ್ಕಿಮೇತನ್ಮಹಾಭಾಗ ಯನ್ಮೋಹೋ ಜ್ಞಾನಿನೋರಪಿ । ಮಮಾಸ್ಯ ಚ ಭವತ್ಯೇಷಾ ವಿವೇಕಾನ್ಧಸ್ಯ ಮೂಢತಾ॥೮೧.

ಮಹಾಭಾಗನೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಮೋಹ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ನನ್ನಲ್ಲೂ ಅವನಲ್ಲೂ ವಿವೇಕದ ಅಂಧತೆ, ಮೂರ್ಖತೆ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?

ಋಷಿರುವಾಚ ಜ್ಞಾನಮಸ್ತಿ ಸಮಸ್ತಸ್ಯ ಜನ್ತೋರ್ವಿಷಯಗೋಚರೇ । ವಿಷಯಶ್ಚ ಮಹಾಭಾಗ ಯಾತಿ ಚೈವಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್॥೮೧.

ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಭಾಗನೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ವಿಷಯಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ದಿವಾನ್ಧಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಕೇಚಿದ್ರಾತ್ರಾವನ್ಧಾಸ್ತಥಾಪರೇ । ಕೇಚಿದ್ ದಿವಾ ತಥಾ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಾಣಿನಸ್ತುಲ್ಯದೃಷ್ಟಯಃ॥೮೧.

ಕೆಲವು ಜೀವಿಗಳು ಹಗಲುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುರುಡರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.