ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಕುವಲಯಾಶ್ವ ಮತ್ತು ಋತಧ್ವಜ—ಇವರಿಬ್ಬರು ನಾಗರಾಜನ ಪುತ್ರರು—ಇವರಿಗೆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು: “ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನಗೆ ಜೀವದಷ್ಟು ಪ್ರಿಯರು; ಇನ್ನು ಮುಂದೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ, ನೀವು ಬೇರ್ಪಡುವ ಮಾತು ಹೇಳಬಾರದು.” ಅವನು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿದ್ದನು; ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರ ಮುಖಗಳು ತೊಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ತೇವಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಆಗ ನಾಗರಾಜನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಚುಡಾಯಿಸುವಂತೆ, ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಋತಧ್ವಜ, ನಿನನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ.” “ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ; ಬೇರೆ ಯೋಚನೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ನಮ್ಮ ತಂದೆ, ಮಹಾತ್ಮನು, ನಮಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನು.” ತಂದೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು: “ನಾನು ಕುವಲಯಾಶ್ವನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಆಗ ಕುವಲಯಾಶ್ವನು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು, “ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ, ತಂದೆ,” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಭೂಮಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ಆತನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಹೇಳಿದನು: “ನಾನು ಧನ್ಯನು, ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ—ಯಾರಿಗೂ ನನ್ನ ಸಮಾನ ಇಲ್ಲ, ನನ್ನ ತಂದೆ ನನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.” “ನಾವು ಎದ್ದು ಹೋಗೋಣ; ನಾನು ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆ ಪೂರೈಸುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣವೂ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.” ಜಡನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ರೀತಿ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ, ರಾಜಕುಮಾರನು ಅವರಿಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪವಿತ್ರ ಗೋಮತಿ ನದಿಗೆ ಬಂದರು. ನಾಗರಾಜನ ಪುತ್ರರು ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರು; ರಾಜಕುಮಾರನು ಅವರ ಮನೆ ನದಿಯ ಆ ದಡದಲ್ಲಿ 있다고 ಭಾವಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವರು ಅವನನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಂದರು; ಅಲ್ಲಿಗೆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಇಬ್ಬರು ನಾಗಪೂತ್ರರನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವರ ಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಣಿಕಿರೀಟಗಳು, ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು; ಅವರ ಸುಂದರ ರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜಕುಮಾರನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಆತನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಗುತ್ತಾ, “ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ, ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ!” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಂದೆ, ನಾಗರಾಜನ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪಡೆದ ಅಶ್ವತಾರನನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಪಾತಾಳ ಲೋಕವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಯುವ ಮತ್ತು ವಯೋವೃದ್ಧ ನಾಗಪುರುಷರು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಗಕನ್ಯೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ, ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಸುಂದರ ಕುಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆಕಾಶದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ವೀಣಾ ಮತ್ತು ಬಾಂಸೂರಿಗಳ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ನಾಗರ ಮನೆಗಳು ಮೃದಂಗ ಮತ್ತು ಲೂಟಿಗಳ ಸಂಗೀತದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು; ಪಾತಾಳ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಶತ್ರುಜಿತನ ಪುತ್ರನು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು. ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ನಾಗಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳಿಲ್ಲದವನು ನಾಗರಾಜನ ಮಹಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಾತ್ಮ ನಾಗರಾಜನನ್ನು, ದಿವ್ಯ ಹಾರಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಮಣಿಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳು, ಕಂಗಣಗಳು ಧರಿಸಿ, ಚಿನ್ನದ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವನ ರೂಪವು ಮಣಿಗಳು, ಪವಳಗಳು, ವ್ಯಾಳಗಣ್ಣುಗಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಾಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ “ಇದು ನಮ್ಮ ತಂದೆ” ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ತೋರಿಸಿದರು. ಈ ವೀರನು ಕುವಲಯಾಶ್ವ; ಅವರನ್ನು ತಂದೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆಗ ಋತಧ್ವಜನು ನಾಗರಾಜನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ನಾಗರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಬಲವಾಗಿ ಆಲಿಂಗನ ಮಾಡಿ, ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಸುವಾಸನೆ ಮಾಡಿ, “ನೀನು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನು ಆಗಲಿ” ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು. “ನೀನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಪೋಷಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡು, ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ! ನೀನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಧನ್ಯರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಗಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪೂರ್ವ ಗುಣಗಳು ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ನೀನು ತೋರಿಸಿದ್ದೀರಿ; ನೀನು ಆ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಲಿ—ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ. ಧರ್ಮವಂತನ ಜೀವನ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ; ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದವನು生 ಇದ್ದರೂ ಮೃತನಂತೆ. ಧರ್ಮವಂತರು ಪೋಷಕರಿಗೆ ಸಂತೋಷ, ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ದುಃಖ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ತಾನು ಹಿತಕರವಾಗಿ ನಡೆದು, ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದವರು, ದುಃಖಿತರು—ಇವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಂಬಂಧಿಕರೂ ಧರ್ಮವಂತನ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಅಪವಾದವಿಲ್ಲದವರು, ದುಃಖಿತರಿಗೆ ದಯೆ ತೋರಿಸುವವರು—ಅಂತಹ ಧರ್ಮವಂತನ ಜನ್ಮವು ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಬರುವವರಿಗೆ ಫಲಕಾರಿ.” ಜಡನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ರೀತಿ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ, ನಾಗರಾಜನು ಆ ವೀರ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮಾತಾಡಿದನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಕುವಲಯಾಶ್ವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದನು. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಧಿಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು; ನಂತರ, ಕುವಲಯಾಶ್ವನು ಇಚ್ಛಿಸಿದಂತೆ, ಹನಿಮಧುಪಾನ ಹಾಗೂ ಇತರ ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಹರ್ಷಭರಿತ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕುವಲಯಾಶ್ವನೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಉಳಿದರು. ತಂದೆ ಮೌನವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದಂತೆ, ಶತ್ರುಜಿತನ ಪುತ್ರನು ನಾಗರಾಜನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರರೊಂದಿಗೆ, ಸತ್ಯವಂತ, ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ನಾಗರಾಜನು, ಹರ್ಷದಿಂದ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಹನಿಮಧುಪಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ, ಅಲರ್ಕನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು: “ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರ ಕರ್ತವ್ಯವು ಯಾವುದು? ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಯಾವ ಬಂಧನವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ ಯಾವ ಉದ್ಧಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ? ಜನರಿಗೆ ಯಾವುದು ಹಿತಕರ, ಯಾವುದು ಗೃಹಸ್ಥನಿಂದ ತಪ್ಪಬೇಕಾದುದು? ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳು—ಇವು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು.” ಮದಾಲಸಾ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು: “ಮಗನೇ, ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಮನುಷ್ಯನು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರ ಮೂಲಕ ಅವನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ತನ್ನ ಇಚ್ಛಿತ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಿತೃಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಜೀವಿಗಳು, ಮಾನವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಹುಳುಗಳು, ಕೀಟಗಳು, ಹಾರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ರಾಕ್ಷಸರು—ಎಲ್ಲರೂ ಗೃಹಸ್ಥನ ಮೇಲೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಹರ್ಷಪಡುವರು. ಅವರು ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ—‘ಈತ ನಮಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನಾ, ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲವಾ?’ ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು, ಮಗನೇ, ಮೂರು ರೂಪಗಳಿರುವ ಹಸು; ಸಮಸ್ತದ ಆಧಾರವಿದು; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದೆ, ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬೆನ್ನು ಋಗ್ವೇದ, ಮಧ್ಯ ಯಜುರ್ವೇದ, ಮುಖ ಮತ್ತು ತಲೆ ಸಾಮವೇದ; ಕೊಂಬುಗಳು ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಾನ; ದೇಹ ಧರ್ಮಶ್ಲೋಕಗಳು. ಗೊಬ್ಬ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ; ಅಂಗಗಳು ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳು; ಈ ಹಸು ಪೋಷಿತವಾಗಿರುವವರೆಗೆ ಲೋಕಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗದೆ, ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.