ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ರಾಜನು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಕೊರತೆ, ಕುಟುಂಬದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ನೋವು, ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಿಗಿತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರು. "ಇವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ, ಮನಸ್ಸು ಕಠಿಣವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ಏನು ಮಾಡುವುದು?" ಎಂದು ಆತನು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆಗ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ರಾಜ ಇಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಋಷಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕುಳಿತು ಸಂಭಾಷಣೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ ರಾಜನು ಆ ಋಷಿಗೆ ವಿನಯದಿಂದ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು: 'ಭಗವನ್, ನಾನು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರೇರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಯಾಕೆ ಸದಾ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ? ನಾನು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೂ ಅಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ನಾನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮಹರ್ಷೇ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?' 'ಈ ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿ—ಅವನ ಪುತ್ರರು ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೇವಕರು ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ತನ್ನ ಜನರು ದೂರವಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಅವನ ಹೃದಯವು ಅವರ ಮೇಲಿನ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನಿಗೂ ನನಗೂ ಆಳವಾದ ವ್ಯಥೆ ಇದೆ. ನಾವು ಈ ಎಲ್ಲದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸು ಬಂಧನದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಮೋಹ ಯಾಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಈ ವಿವೇಕಾಂಧಕಾರ, ಈ ಅಜ್ಞಾನ ಯಾಕೆ ಬರುತ್ತದೆ?' ಆಗ ಆ ಋಷಿಯವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: 'ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜ್ಞಾನವಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಣಿಗೂ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕೆಲವರು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಕುರುಡು, ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕುರುಡು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಸಮವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ—ಮೃಗ, ಪಕ್ಷಿ, ಪಶುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನವಿದೆ. ಮಾನವರಿಗೆ ಇರುವ ಜ್ಞಾನವು ಮೃಗ, ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ; ಅವರಿಗೆ ಇರುವದು ಮಾನವರಿಗೆ ಸಹ ಇದೆ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇದೆ. 'ಜ್ಞಾನ ಇದ್ದರೂ, ಜೇನು ಹುಳಗಳು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಮೋಹದಿಂದ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಾನವರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಆಸೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಲೋಭದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ—ಇದು ನೀನು ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲವೇ? ಆದರೂ, ಮಹಾ ಮಾಯೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜನರು ಬಂಧನದ ಸ್ರೋತಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮೋಹದ ಅಂಧಕೂಪದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು, ಇದು ಜಗತ್ತಿನಾಧಿಯ ಯೋಗನಿದ್ರೆ; ಇದು ಹರಿಯ ಮಹಾ ಮಾಯೆ, ಇದರಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತು ಮೋಹಗೊಂಡಿದೆ. 'ಅವಳು, ಆ ಭಾಗ್ಯವಂತಿ ದೇವಿ, ಮಹಾ ಮಾಯೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಮೋಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು—ಚರಾಚರ—ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವಳು ಸಂತುಷ್ಟಳಾದಾಗ ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಪರಾ ಜ್ಞಾನ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮುಕ್ತಿಯ ಕಾರಣ; ಅವಳು ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಕಾರಣ, ರಾಜಾಧಿರಾಜಸ್ವರೂಪಿಣಿ. 'ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಜನು ಪುನಃ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು: "ಆ ಮಹಾಮಾಯೆ ಯಾರು? ಅವಳ ಜನನ ಹೇಗೆ? ಅವಳ ಲೀಲೆಗಳು ಏನು? ಅವಳ ಸ್ವರೂಪವೇನು, ಅವಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಳು? ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ, ಭಗವನ್." ಆಗ ಋಷಿಯವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: "ಅವಳು ನಿತ್ಯ, ವಿಶ್ವಸ್ವರೂಪಿಣಿ, ಅವಳಿಂದಲೇ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಅವಳ ಉದ್ಭವವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ—ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಾಗ ಅವಳನ್ನು ಜನಿಸಿದಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಅವಳನ್ನು ಸದಾ ನಿತ್ಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. 'ಪ್ರಲಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವು ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಾಗ, ವಿಷ್ಣು ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಷನ ಮೆಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಇದ್ದನು. ಆಗ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಿವಿಗಳ ಮಲಿನಿಂದ ಎರಡು ಭಯಾನಕ ದೈತ್ಯರು—ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭರು—ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮುಂದಾದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಕಮಲದಲ್ಲಿ ಕೂತು, ಆ ಭಯಾನಕ ದೈತ್ಯರನ್ನು ನೋಡಿ, ಜನಾರ್ದನನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. 'ಬ್ರಹ್ಮನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಹರಿ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲು ಸ್ತುತಿಸಿದನು: "ಜಗದಂಬೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಧಾರಿಣಿ, ಸ್ಥಿತಿಲಯಕಾರಿಣಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿದ್ರೆ, ಅನನ್ಯ ಕಾಂತಿ! ನೀನೇ ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ, ವಷಟ್ ಧ್ವನಿ, ಶಬ್ದಗಳ ಸಾರ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿಣಿ, ನಿತ್ಯ, ಅಕ್ಷಯ, ತ್ರಿಪಾದಸ್ಥಿತೆ. ನೀನೇ ಅಚ್ಚು, ನಿರುಚ್ಚಾರಿ, ಸಂಧ್ಯಾ, ಸಾವಿತ್ರೀ, ಪರಮಜಗದಂಬೆ. ನಿನ್ನಿಂದೆಲ್ಲವೂ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ನಿನ್ನಿಂದ ಜಗತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ನಿನ್ನಿಂದ ಜಗತ್ತು ರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ನಿನ್ನಿಂದ ಸದಾ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. 'ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸ್ವರೂಪ, ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ವರೂಪ, ಲಯದಲ್ಲಿ ಲಯಸ್ವರೂಪ—ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಿ ನೀನು. ಮಹಾಜ್ಞಾನ, ಮಹಾಮಾಯೆ, ಮಹಾಬುದ್ಧಿ, ಮಹಾಸ್ಮೃತಿ, ಮಹಾಮೋಹ, ಮಹಾದೇವಿ, ಪರಮಾಧಿಪತಿ ನೀನು. ನೀನು ಎಲ್ಲರ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿ, ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾ, ಕಾಲರಾತ್ರಿಯು, ಮಹಾರಾತ್ರಿ, ಭಯಾನಕರಾತ್ರಿಯೂ ನೀನೆ. 'ನೀನು ಶ್ರೀ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಲಜ್ಜೆ, ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಧೈರ್ಯ, ಪೋಷಣೆ, ಸಂತೋಷ, ಶಾಂತಿ, ಕ್ಷಮೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೀನೆ. ನೀನು ಖಡ್ಗ, ಶೂಲ, ಗದಾ, ಚಕ್ರ, ಶಂಖ, ಧನುಸ್ಸು, ಬಾಣ, ಸ್ಲಿಂಗು, ಮುಸಲು—ಇವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತಿ. 'ನೀನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೃದು, ಸುಂದರಿ, ಪರಾಪರಾತೀತೆ, ಪರಮೇಶ್ವರಿ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳು—ಸತ್ಯವಾದರೂ, ಅಸತ್ಯವಾದರೂ—ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಇವೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿಸಬಹುದು? 'ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಸ್ಥಿತಿಕರ್ತ, ಲಯಕರ್ತನು ನಿದ್ರೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸ್ತುತಿಸಬಹುದು? ರೂಪೀಶ್ವರ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವ ಇಶಾನನೂ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಬಹುದು?" ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಮಹಾಮಾಯೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು, ಅವಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು.