માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

તુષ્ટાઃ સર્વં નિરસ્યન્તુ દુષ્કૃતં દુરનુષ્ઠિતમ્ । મહાપતાકજં સર્વં યચ્ચાન્યદ્વિઘ્નકારણમ્॥૫૧.

જ્યારે એ સંતોષ પામે, ત્યારે બધું દુષ્કર્મ, ખોટા કામ, મહાપાપ અને અન્ય બધાં અવરોધો દૂર કરે એવી ઈચ્છા છે.

તેષામેવ પ્રસાદેન વિઘ્ના નશ્યન્તુ સર્વશઃ । ઉદ્વાહેષુ ચ સર્વેષુ વૃદ્ધિકર્મંસુ ચૈવ હિ॥૫૧.

એમની કૃપાથી લગ્નમાં કે સમૃદ્ધિના કાર્યોમાં, બધાં અવરોધો સંપૂર્ણપણે નાશ પામે એવી પ્રાર્થના છે.

પુણ્યાનુષ્ઠાનયોગેષુ ગુરુદેવાર્ચનેષુ ચ । જપયજ્ઞવિધાનેષુ યાત્રાસુ ચ ચતુર્દશ॥૫૧.

પુણ્યકર્મોમાં, ગુરુ અને દેવની પૂજામાં, જપ અને યજ્ઞના આયોજનમાં, અને ચૌદ પ્રકારની મુસાફરીઓમાં—

શરીરારોગ્યભોગ્યેષુ સુખદાનધનેષુ ચ । વૃદ્ધબાલાતુરેષ્વેવ શાન્તિં કુર્વન્તુ મે સદા॥૫૧.

શરીરનાં આરોગ્ય અને આનંદમાં, સુખ અને ધન આપવામાં, તેમજ વૃદ્ધ, બાળક અને દુઃખી લોકોમાં—એમણે મને હંમેશાં શાંતિ આપે એવી પ્રાર્થના છે.

સોમામ્બુપૌ તથામ્ભોધિઃ સવિતા ચાનિલાનલૌ । તથોક્તેઃ કાલજિહ્વોઽભૂત્ પુત્રસ્તાલનિકેતનઃ॥૫૧.

સોમ, અંબુ, સમુદ્ર, સવિતા, પવન અને અગ્નિ—આ રીતે કહેવાયું છે—કાળજિહ્વા તાળમાં વસતા પુત્ર બન્યા.

સ યેષાં રસનાસંસ્થાસ્તાનસાધૂન્ વિબાધતે । પરિવર્તસુતૌ દ્વૌ તુ વિરૂપવિકૃતૌ દ્વિજ॥૫૧.

જેની જીભમાં એ વસે છે, તે અસાધુઓને દુઃખ આપે છે; અને પરિવર્ત નામના બે પુત્રો છે, બંને વિકૃત અને વિકલાંગ છે, હે દ્વિજ.

તૌ તુ વૃક્ષાગ્રપરિખાપ્રાકારામ્ભોધિસંશ્રયૌ । ગુર્વિણ્યાઃ પરિવર્તન્તૌ કુરુતઃ પાદપાણિષુ॥૫૧.

એ બે વૃક્ષની ટોચે, ખાઈમાં, કિલ્લાની દીવાલ પર અને સમુદ્રમાં રહે છે; ગુર્વિણીના વૃક્ષોની ડાળીઓ પર ફરતાં રહે છે.

ક્રૌષ્ટુકે પરિવર્તઃસ્યાત્ ગર્ભસ્યાન્યોદરાત્તતઃ । ન વૃક્ષં ચૈવ નૈવાદ્રિં ન પ્રાકારં મહોદધિમ્॥૫૧.

પરિવર્ત ક્રૌષ્ટુક પક્ષીમાં મળે છે, અને બીજું ભ્રૂણ બીજા ગર્ભમાંથી આવે છે; એ વૃક્ષ, પર્વત, પ્રાચીર કે મહાસમુદ્રમાં નથી—

પરિખાં વા સમાક્રામેદબલા ગર્ભધારિણી । અઙ્ગધ્રુક્ તનયં લેભે પિશુનં નામ નામતઃ॥૫૧.

દુર્બળ ગર્ભવતી સ્ત્રીએ પણ ખાઈ ઓળંગવી નહીં; જે અંગને ચોંટેલો પુત્ર પિશુન નામે જન્મે છે.

સોઽસ્થિમજ્જાગતઃ પુંસાં બલમત્ત્યજિતાત્મનામ્ । શ્યેન-કાક-કપોતાંશ્ચ ગૃધ્રોલૂકૈશ્ચ વૈ સુતાન્॥૫૧.

એ હાડકાં અને મજ્જામાં પ્રવેશી, આત્મસંયમ વિહોણા પુરુષોની તાકાત ખાઈ જાય છે, અને શ્યેન, કાગડો, કબૂતર, ગૃધ્ર અને ઉલૂકના સંતાનને પણ ભક્ષે છે.

અવાપ શકુનિઃ પઞ્ચ જગૃહુસ્તાન્ સુરાસુરાઃ । શ્યેનં જગ્રાહ મૃત્યુશ્ચ કાકં કાલો ગૃહીતવાન્॥૫૧.

પક્ષીએ એમાંથી પાંચને પકડી લીધા; દેવો અને અસુરોએ પણ તેમને પકડી લીધા: મૃત્યુએ શ્યેનને પકડ્યો, કાળે કાગડાને પકડી લીધો,

ઉલૂકં નિરૃતિશ્ચૈવ જગ્રાહાતિભયાવહમ્ । ગૃધ્રં વ્યાધિસ્તદીશોઽથ કપોતં ચ સ્વયં યમઃ॥૫૧.

ઉલૂકને નિૃતિએ પકડ્યો, જે ખૂબ ભયજનક છે; રોગના દેવતાએ ગૃધ્રને પકડ્યો, અને યમરાજે પોતે કબૂતરને પકડી લીધો.

એતેષામેવ ચૈવોક્તા ભૂતાઃ પાપોપપાદને । તસ્માચ્છ્યેનાદયો યસ્ય નિલીયેયુઃ શિરસ્યથ॥૫૧.

કહેવામાં આવ્યું છે કે એ સર્વ ભૂતો પાપના કારણ છે; તેથી જો શ્યેન અને બીજા કોઈના માથા પર બેસે—

તેનાત્મરક્ષણાયાલં શાન્તિં કુર્યાદ્વિજોત્તમ । ગેહે પ્રસૂતિરેતેષાં તદ્વન્નીડનિવેશનમ્॥૫૧.

તો આત્મરક્ષા માટે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શાંતિવિધિ કરવી જોઈએ; એ જ રીતે, જો એ ઘરમાં વસે કે જન્મે.

નરસ્તં વર્જયેદ્ ગેહં કપોતાક્રાન્તમસ્તકમ્ । શ્યેનઃ કપોતો ગૃધ્રશ્ચ કાકોલૂકૌ ગૃહે દ્વિજ॥૫૧.

કોઈ પુરુષે એવા ઘરને ટાળવું જોઈએ, જેના ઉપર કબૂતર બેસે; જો શ્યેન, કબૂતર, ગૃધ્ર, કાગડો કે ઉલૂક ઘરમાં પ્રવેશે, હે દ્વિજ—

પ્રવિષ્ટઃ કથયેદન્તં વસતાં તત્ર વેશ્મનિ । ઈદૃક્ પરિત્યજેદ્ ગેહં શાન્તિં કુર્યાચ્ચ પણ્ડિતઃ॥૫૧.

તો એ ઘરમાં રહેતા લોકોને એ વાત જણાવવી જોઈએ; આવું ઘર છોડવું જોઈએ અને વિદ્વાન વ્યક્તિએ શાંતિવિધિ કરવી જોઈએ.

સ્વપ્નેઽપિ હિ કપોતસ્ય દર્શનં ન પ્રશસ્યતે । ષડપત્યાનિ કથ્યન્તે ગણ્ડપ્રાન્તરતેસ્તથા॥૫૧.

સપનામાં પણ કબૂતરનું દર્શન શુભ માનવામાં આવતું નથી; છ સંતાનની વાત કહેવામાં આવે છે, અને ગાલના કિનારે રહેનારાં પણ.

સ્ત્રીણાં રજસ્યવસ્થાનં તેષાં કાલાંશ્ચ મે શૃણુ । ચત્વાર્યહાનિ પૂર્વાણિ તથૈવાન્યત્ ત્રયોદશ॥૫૧.

સ્ત્રીઓમાં માસિક ધર્મના સમય અને તેની અવધિ વિશે સાંભળો: પહેલા ચાર દિવસો અને પછીના ત્રેઓદશ દિવસો એમ કુલ સત્તર દિવસો ગણાય છે.

એકાદશ તથૈવાન્યદપત્યં તસ્ય વૈ દિને । અન્યદ્દિનાભિગમને શ્રાદ્ધદાને તથાપરે॥૫૧.

પોત્રના જન્મ પછીના અગિયાર દિવસો પણ ગણાય છે; એક દિવસ સહવાસ માટે અને બીજો દિવસ શ્રાદ્ધ માટે અલગ રાખવામાં આવે છે.

પર્વસ્વથાન્યત્ તસ્માત્તુ વર્જ્યાન્યેતાનિ પણ્ડિતૈઃ । ગર્ભહન્તુઃ સુતો નિઘ્નો મોહની ચાપિ કન્યકા॥૫૧.

પરવ દિવસો માટે પણ અલગ સમય રાખવામાં આવે છે; તેથી વિદ્વાનો એ સમયમાં ટાળે છે. ગર્ભનો નાશ કરનારનો પુત્ર મરાઈ જાય છે અને કન્યા પણ મોહમાં પડી જાય છે.

પ્રવિશ્ય ગર્ભમત્ત્યેકો ભુક્ત્વા મોહયતેઽપરા । જાયન્તે મોહનાત્તસ્યાઃ સર્પમણ્ડૂકકચ્છપાઃ॥૫૧.

એક ગર્ભમાં પ્રવેશી તેને ખાઈ જાય છે; બીજો ખાધા પછી મોહ પેદા કરે છે. એ સ્ત્રીના મોહથી સાપ, દેડકા અને કાચબા જન્મે છે.

સરીસૃપાણિ ચાન્યાનિ પુરીષમથવા પુનઃ । ષણ્માસાન્ ગુર્વિણીં માંસમશ્નુવાનામસંયતામ્॥૫૧.

બીજા સરીસૃપો અને જીવ પણ જન્મે છે, અથવા ફરીથી મલમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. છ મહિના સુધી ગર્ભવતી સ્ત્રી જો મરજી મુજબ માંસ ખાય—

વૃક્ષચ્છાયાશ્રયાં રાત્રાવથવા ત્રિચતુષ્પથે । શ્મશાનકટભૂમિષ્ઠામુત્તરીયવિવર્જિતામ્॥૫૧.

—અને રાત્રે વૃક્ષની છાંયમાં, ત્રિવિધ માર્ગ પર, સ્મશાનમાં કે હાડકાંવાળી જગ્યાએ રહે, અથવા ઉપરના વસ્ત્ર વિના રહે—

રુદમાનાં નિશીથેઽથ આવિશેત્તામસૌ સ્ત્રિયમ્ । શસ્યહન્તુસ્તથૈવૈકઃ ક્ષુદ્રકો નામ નામતઃ॥૫૧.

—અથવા મધરાતે રડે, તો અંધકારમય આત્મા એ સ્ત્રીમાં પ્રવેશ કરે છે. એ જ રીતે, એક 'ક્ષુદ્રક' નામનો, પાકનો નાશકર્તા પણ છે.

શસ્યર્ધિં સ સદા હન્તિ લબ્ધ્વા રન્ધ્રં શૃણુષ્વ તત્ । અમઙ્ગલ્યદિનારમ્ભે અતૃપ્તો વપતે ચ યઃ॥૫૧.

તે હંમેશા પાકનો નાશ કરે છે, જ્યાં ત્રુટિ મળે ત્યાં. સાંભળો: જે કોઈ અશુભ દિવસે આરંભ કરે અને સંતોષ ન મળે, તે પાક ગુમાવે છે.

ક્ષેત્રેષ્વનુપ્રવેશં વૈ કરોત્યન્તોપસઙ્ગિષુ । તસ્માત્ કલ્પઃ સુપ્રશસ્તે દિનેઽભ્યર્ચ્ય નિશાકરમ્॥૫૧.

તે ઋતુના અંતે ખેતરોમાં પ્રવેશ કરે છે. તેથી શુભ દિવસે, ચંદ્રદેવની પૂજા કર્યા પછી વિધિ કરવી જોઈએ.

કુર્યાદારમ્ભમુપ્તિઞ્ચ હૃષ્ટસ્તુષ્ટઃ સહાયવાન્ । નિયોજિકેતિ યા કન્યા દુઃ સહસ્ય મયોદિતા॥૫૧.

ખુશીથી, સંતોષથી અને સાથીઓ સાથે કામ શરૂ અને પૂર્ણ કરવું જોઈએ. 'નિયોજિકા' નામની કન્યા, જેને સહન કરવી મુશ્કેલ છે, તે હું વર્ણવું છું.

જાતં પ્રચોદિકાસંજ્ઞં તસ્યાઃ કન્યાચતુષ્ટયમ્ । મત્તોન્મત્તપ્રમત્તાસ્તુ નરાન્ નારીસ્તુ તાઃ સદા॥૫૧.

એની ચાર દીકરીઓ 'પ્રચોદિકા' તરીકે ઓળખાય છે. નશામાં, ઉન્માદમાં અને બેફામ, આવી સ્ત્રીઓ હંમેશા પુરુષોને ઉશ્કેરે છે.

સમાવિશન્તિ નાશાય ચોદયન્તીહ દારુણમ્ । અધર્મં ધર્મરૂપેણ કામઞ્ચાકામરૂપિણમ્॥૫૧.

આ સ્ત્રીઓ વિનાશ માટે પ્રવેશ કરે છે અને અહીં કઠોર વસ્તુઓ માટે ઉશ્કેરે છે: અધર્મને ધર્મના રૂપમાં અને કામને અકામના રૂપમાં રજૂ કરે છે.