માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

પૌરજાનપદૈર્યત્ર પ્રાક્પ્રસિદ્ધમહોત્સવાઃ । ક્રિયન્તે પૂર્વવદ્ ગેહે ન ત્વં તત્ર ગૃહે ચર॥૫૦.

જે ઘરમાં શહેર અને ગામના લોકોએ જાણીતા મહોત્સવો પહેલાંની જેમ ઉજવવામાં આવે છે – એવાં ઘર તું ન રહે.

શૂર્પવાતઘટામ્ભોભિઃ સ્ત્રાનં વસ્ત્રામ્બુવિપ્રુષૈઃ । નખાગ્રસલિલૈશ્ચૈવ તાન્ યાહિ હતલક્ષણાન્॥૫૦.

જે ઘરમાં સ્ત્રીઓ સુર્પ, પાત્ર કે કપડાંમાંથી ટપકતા પાણીથી અથવા નખના છેડેના પાણીથી સ્નાન કરે છે – તું એવા દુર્ભાગી લોકો પાસે જા.

દેશાચારાન્ સમયાન્ જ્ઞાતિધર્મં જપં હોપં મઙ્ગલં દેવતેષ્ટિમ્ । સમ્યક્શૌચં વિધિવલ્લોકવાદાન્ પુંસસ્ત્વયા કુર્વતો માસ્તુ સઙ્ગઃ॥૫૦.

જે લોકો દેશની રીતો, સંમતિ, કુટુંબના ધર્મ, જપ, હોળી, શુભ કાર્ય, દેવપૂજા, યોગ્ય સ્વચ્છતા, વિધિ પ્રમાણેના સંસ્કાર અને લોકપ્રથાઓનું યોગ્ય રીતે પાલન કરે છે – એવા પુરુષો સાથે તારો કોઈ સંબંધ ન રહે.

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા દુઃ સહં બ્રહ્મા તત્રૈવાન્તરધીયત । ચકાર શાસનં સોઽપિ તથા પઙ્કજજન્મનઃ॥૫૦.

માર્કંડેયએ કહ્યું: આ રીતે કહ્યા પછી બ્રહ્માજી ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા અને યક્ષે પણ કમળથી જન્મેલા બ્રહ્માના આદેશ પ્રમાણે જ કર્યું.

એકપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ- ૫૧ માર્કણ્ડેય ઉવાચ દુઃ સહસ્યાભવદ્ભાર્યા નિર્માષ્ટિર્નામ નામતઃ । જાતા કલેસ્તુ ભાર્યાયામૃતૌ ચાણ્ડાલદર્શનાત્॥૫૧.

માર્કંડેયએ કહ્યું: દુઃસહની પત્નીનું નામ નિર્મષ્ટિ હતું; તે કળિયુગમાં તેની પત્ની બની, કારણ કે મૃત્યુ સમયે તેણે ચંડાળ સ્ત્રીને જોયેલી હતી.

તયોરપત્યાન્યભવને જગદ્વ્યાપીનિ ષોડશ । અષ્ટૌ કુમારાઃ કન્યાશ્ચ તથાષ્ટાવતિભીષણાઃ॥૫૧.

એ બંનેમાંથી જગતમાં વ્યાપક એવા સોળ સંતાન જન્મ્યા: આઠ પુત્રો અને એ જ રીતે આઠ પુત્રીઓ, બધા અત્યંત ભયાનક હતાં.

તન્તાકૃષ્ટિસ્તથોક્તિશ્ચ પરિવર્તસ્તથાપરઃ । અઙ્ગધ્રુક્ શકુનિશ્ચૈવ ગણ્ડપ્રાન્તરતિસ્તથા॥૫૧.

પુત્રોના નામ છે: દંતાકૃષ્ટિ, ઉક્તિ, પરિવર્ત, અંગધ્રુક, શકુની અને ગંડપ્રાંતરતિ.

ગર્ભહા સસ્યહા ચાન્યઃ કુમારાસ્તનયાસ્તયોઃ । કન્યાશ્ચાન્યાસ્તથૈવાષ્ટૌ તાસાં નામાનિ મે શૃણુ॥૫૧.

બાકી બે પુત્રો છે: ગર્ભહા અને સસ્યહા — આ બંનેના પુત્રો છે. હવે આઠ પુત્રીઓ પણ છે; તેમના નામો હું કહું છું, સાંભળો.

નિયોજિકા વૈ પ્રથમા તથૈવાન્યા વિરોધિની । સ્વયંહારકરી ચૈવ ભ્રામણી ઋતુહારિકા॥૫૧.

પહેલી પુત્રી છે નિયોજિકા, પછી છે વિરોધિની; ત્યારબાદ સ્વયંહારકરી, ભ્રામણી અને ઋતુહારિકા.

સ્મૃતિબીજહરે ચાન્યે તયોઃ કન્યેઽતિદારુણે । વિદ્વેષણ્યષ્ટમી નામ કન્યા લોકભયાવહા॥૫૧.

બીજી બે પુત્રીઓ છે સ્મૃતિબીજહરા અને બીજી બહુ જ ભયંકર, જેનું નામ છે વિદ્વેષણી — આ અઠવાડી પુત્રી છે, જે જગતમાં ભય ફેલાવે છે.

એતાસાં કર્મ વક્ષ્યામિ દોષપ્રશમનઞ્ચ યત્ । અષ્ટાનાઞ્ચ કુમારાણાં શ્રુયતાં દ્વિજસત્તમ॥૫૧.

હવે હું આ બધાની ક્રિયાઓ અને તેમના દોષ દૂર કરવાની રીતો કહું છું, તથા આઠ પુત્રોના પણ — શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, સાંભળો.

દન્તાકૃષ્ટિઃ પ્રસુપ્તાનાં બાલાનાં દશનસ્થિતઃ । કરોતિ દન્તસંઘર્ષં ચિકીર્ષુર્દુઃ સહાગમમ્॥૫૧.

દંતાકૃષ્ટિ સુતા બાળકોના દાંતમાં વસે છે અને તેમના દાંત ઘસાવે છે, જેના કારણે અસહ્ય દુઃખ થાય છે.

તસ્યોપશમનં કાર્યં સુપ્તસ્ય સિતસર્ષપૈઃ । શયનસ્યોપરિ ક્ષિપ્તૈર્માનુષૈર્દશનોપરિ॥૫૧.

તેને શાંત કરવા માટે સુતા માણસના પથારી અને દાંત પર સફેદ રાયના દાણા છાંટવા જોઈએ.

સુવાર્ચ્ચલૌષધીસ્નાનાત્તથા સચ્છાસ્ત્રકીર્તનાત્ । ઉષ્ટ્રકણ્ટકખડ્ગાસ્થિ-ક્ષૌમવસ્ત્રવિધારણાત્॥૫૧.

શુભ ઔષધિથી સ્નાન કરવું, પવિત્ર શાસ્ત્રોનું પઠન કરવું અને ઊંટના કાંટા, ખડગ અથવા ખડગમાછલીની હડીથી બનેલું કપડું પહેરવું પણ ઉપાય છે.

તિષ્ઠત્યન્યકુમારસ્તુ તથાસ્ત્ત્વિત્યસકૃદ્ બ્રુવન્ । શુભાશુભે નૃણાં યુઙ્ક્તે તથોક્તિસ્તચ્ચ નાન્યથા॥૫૧.

બીજો પુત્ર ઉક્તિ વારંવાર 'એવું જ થાવું જોઈએ' એમ કહેતો રહે છે અને તે પ્રમાણે માણસોને શુભ કે અશુભ ફળ આપે છે; તેથી તેનું નામ ઉક્તિ છે, બીજું નહિ.

તસ્માદદુષ્ટં મઙ્ગલ્યં વક્તવ્યં પણ્ડિતૈઃ સદા । દુષ્ટે શ્રુતે તથૈવોક્તે કીર્તનીયો જનાર્દનઃ॥૫૧.

એથી વિદ્વાનોને હંમેશા શુદ્ધ અને શુભ વાતો જ બોલવી જોઈએ; જો કશું અશુભ સાંભળાય કે બોલાય, તો જનાર્દનનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

ચરાચરગુરુર્બ્રહ્મા યા યસ્ય કુલદેવતા । અન્યગર્ભે પરાન્ ગર્ભાન્ સદૈવ પરિવર્તયન્॥૫૧.

ચલ અને અચલ સર્વનો ગુરુ બ્રહ્મા, જે દરેકનો કુળદેવ છે, તે હંમેશા બીજાના ગર્ભોને બીજા ગર્ભમાં ફેરવી દે છે.

રતિમાપ્નોતિ વાક્યઞ્ચ વિવક્ષોરન્યદેવ યત્ । પરિવર્તકસંજ્ઞોઽયં તસ્યાપિ સિતસર્ષપૈઃ॥૫૧.

તેને આનંદ મળે છે અને જે કહેવું હોય તેનાથી અલગ વાત બોલે છે; આ પરિવર્તક કહેવાય છે, અને તેને પણ સફેદ રાયના દાણા ઉપયોગી છે.

રક્ષોઘ્નમન્ત્રજપ્યૈશ્ચ રક્ષાં કુર્વોત તત્ત્વવિત્ । અન્યશ્ચાનિલવન્નૃણામઙ્ગેષુ સ્ફુરણોદિતમ્॥૫૧.

યથાર્થ જાણનાર મનુષ્ય રક્ષાસંહારક મંત્રો જપે અને રક્ષા કરે; બીજો પુત્ર પવનની જેમ મનુષ્યના અંગોમાં ફફડાટ રૂપે દેખાય છે.

શુભાશુભં સમાચષ્ટે કુશૈસ્તસ્યાઙ્ગતાડનમ્ । કાકાદિપક્ષિસંસ્થોઽન્યઃ શ્વાદેરઙ્ગગતોઽપિ વા॥૫૧.

તે શુભ કે અશુભ સૂચવે છે; તેને શાંત કરવા માટે કુશથી અંગો પર મારવું જોઈએ. બીજો કાગડા જેવા પક્ષીઓમાં કે કૂતરા વગેરેના શરીરમાં પણ વસે છે.

શુભાશુભઞ્ચ શકુનિઃ કુમારોઽન્યો બ્રવીતિ વૈ । તત્રાપિ દુષ્ટે વ્યાક્ષેપઃ પ્રારમ્ભત્યાગ એવ ચ॥૫૧.

શકુની નામનો બીજો પુત્ર પણ શુભ કે અશુભ સંકેત આપે છે; તેમાં જો અશુભ હોય તો શરૂઆતમાં જ તે કાર્ય છોડવું જોઈએ.

શુભે દ્રુતતરં કાર્યમિતિ પ્રાહ પ્રજાપતિઃ । ગણ્ડાન્તેષુ સ્થિતશ્ચાન્યો મુહૂર્તાર્ધં દ્વિજોત્તમ॥૫૧.

જો શુભ હોય તો પ્રજાપતિ કહે છે કે કાર્ય ઝડપથી કરવું જોઈએ; બીજો પુત્ર ગાલના છેડે અડધી મુહૂર્ત માટે રહે છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

સર્વારમ્ભાન્ કુમારોઽત્તિ શસ્તાતાઞ્ચાનસૂયતામ્ । વિપ્રોક્ત્યા દેવતાસ્તુત્યા મૂલોત્ખાતેન ચ દ્વિજ॥૫૧.

આ પુત્ર બધા કાર્યોને ભક્ષે છે અને તેમને નિષ્ફળ બનાવે છે; બ્રાહ્મણના પઠન, દેવતાઓની સ્તુતિ અથવા મૂળથી ઉખાડવાથી તેને શાંત કરી શકાય છે.

ગોમૂત્રસર્ષપસ્ત્રાનૈસ્તદૃક્ષગ્રહપૂજનૈઃ । પુનશ્ચ ધર્મોપનિષત્કરણૈઃ શાસ્ત્રદર્શનૈઃ॥૫૧.

ગાયના મૂત્ર, રાઈના દાણા, પવિત્ર ઘાસ, એવા ગ્રહોની પૂજા, અને ધર્મ ઉપનિષદના વિધિઓ તથા શાસ્ત્રના અભ્યાસ દ્વારા—

અનજ્ઞયા જન્મનશ્ચ પ્રશમં યાતિ ગણ્ડવાન્ । ગર્ભે સ્ત્રીણાં તથાન્યસ્તુ ફલનાશી સુદારુણઃ॥૫૧.

ગાંઠના રોગથી પીડાતા વ્યક્તિને, તેના મૂળ વિશે અજ્ઞાન રહેવાથી શાંતિ મળે છે; એ જ રીતે, સ્ત્રીઓના ગર્ભમાં બીજું એક પ્રકારનું રોગ છે, જે ફળને નાશ કરે છે અને ખૂબ જ કઠિન હોય છે.

તસ્ય રક્ષા સદા કાર્યા નિત્યં શૌચનિષેવણાત્ । પ્રસિદ્ધમન્ત્રલિખનાચ્છસ્તમાલ્યાદિધારણાત્॥૫૧.

એ માટે હંમેશા રક્ષણ કરવું જોઈએ: રોજ શૌચ રાખવાથી, પ્રસિદ્ધ મંત્રો લખવાથી, અને શુભ માળા વગેરે પહેરવાથી.

વિશુદ્ધગેહાવસથાદનાયાસાચ્ચ વૈ દ્વિજ । તથૈવ સસ્યહા ચાન્યઃ સસ્યર્ધિમુપહન્તિ યઃ॥૫૧.

પવિત્ર ઘર માં રહેવું, થાકથી બચવું, અને એ જ રીતે, બીજું એક આત્મા છે જે પાકને નાશ કરે છે અને તેની આવકને ઘટાડે છે.

તસ્યાપિ રક્ષાં કુર્વોત જીર્ણોપાનદ્વિધારણાત્ । તથાપસવ્યગમનાચ્છાણ્ડાલસ્ય પ્રવેશનાત્॥૫૧.

તે માટે પણ રક્ષણ કરવું જોઈએ: જૂના ચપલ પહેરવાથી, ડાબી બાજુથી ચાલવાથી, અને નીચી જાતિના વ્યક્તિના પ્રવેશથી.

બહિર્બલિપ્રદાનાચ્ચ સોમામ્બુપરિકીર્તનાત્ । પરદારપહદ્રવ્યહરણાદિષુ માનવાન્॥૫૧.

બહાર બલિ આપવાથી, સોમ અને પાણીના નામ ઉચારીને, અને પરસ્ત્રી અથવા પરસંપત્તિ લઈ લેવાની ક્રિયાઓમાં, મનુષ્યો—