માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

જાતાસ્તે હ્યુ પપદ્યન્તે સત્ત્વોદ્રિક્તાઃ સ્વતેજસઃ । સહસ્રમન્યદ્વક્ષસ્તો મિથુનાનાં સસર્જ હ॥૪૯.

એ રીતે જન્મેલા લોકો સ્વતંત્ર તેજ અને વધુ સત્વગુણ ધરાવતા હતા; પછી બ્રહ્માએ પોતાના છાતીમાંથી બીજાં હજાર જોડાં સર્જ્યાં.

તે સર્વે રજસોદ્રિક્તાઃ શુષ્મિણશ્ચાપ્યમર્ષિણઃ । સસર્જાન્યતે સહસ્રન્તુ દ્વન્દ્વાનામૂરુતઃ પુનઃ॥૪૯.

આ બધા રાજસગુણથી ભરપૂર, ઉર્જાવાન અને ઉતાવળા હતા; પછી બ્રહ્માએ પોતાની જાંઘમાંથી ફરીથી હજાર જોડાં ઉત્પન્ન કર્યા.

રજસ્તમોભ્યામુદ્રિક્તા ઈહાશીલાસ્તુ તે સ્મૃતાઃ । પદ્ભ્યાં સહસ્રમન્યચ્ચ મિથુનાનાં સસર્જ હ॥૪૯.

આ લોકો રાજસ અને તામસ, બંને ગુણોથી ભરેલા હતા અને ઇચ્છાશીલ કહેવાતા હતા; પછી બ્રહ્માએ પોતાના પગમાંથી બીજાં હજાર જોડાં ઉત્પન્ન કર્યા.

ઉદ્રિક્તાસ્તમસા સર્વે નિઃ શ્રીકા હ્યલ્પચેતસઃ । તતઃ સંહર્ષમાણાસ્તે દ્વન્દ્વોત્પન્નાસ્તુ પ્રાણિનઃ॥૪૯.

આ બધા તામસગુણથી ભરપૂર, ધન-સંપત્તિ વિનાના અને ઓછી બુદ્ધિ ધરાવતા હતા; પછી જ્યારે તેઓ ઉત્સાહિત થયા, ત્યારે જીવાત્માઓ જોડાંરૂપે જન્મ્યા.

અન્યોન્યહૃર્ચ્છ્યાવિષ્ટા મૈથુનાયોપચક્રમુઃ । તતઃ પ્રભૃતિ કલ્પેઽસ્મિન્ મિથુનાનાં હિ સમ્ભવઃ॥૪૯.

એકબીજાની ઈચ્છાથી ભરાયેલા, તેઓ મિલન કરવા લાગ્યા; ત્યારથી આ કલ્પમાં જોડાંરૂપે જીવાત્માઓનું જન્મ થવાનું શરૂ થયું.

માસિ માસ્યાર્તવં યત્ તુ ન તદાસીત્તુ યોષિતામ્ । તસ્માત્તદા ન સુષુવુઃ સેવિતૈરપિ મૈથુનૈઃ॥૪૯.

તે સમયે સ્ત્રીઓમાં માસિક સ્ત્રાવ નહોતો; તેથી, ભલે તેઓ મિલન કરતાં, તેમ છતાં ગર્ભધારણ થતું નહોતું.

આયુષોઽન્તે પ્રસૂયન્તે મિથુનાન્યેવ તાઃ સકૃત્ । તતઃ પ્રભૃતિ કલ્પેઽસ્મિન્ મિથુનાનાં હિ સમ્ભવઃ॥૪૯.

જીવનના અંતે, તેઓ માત્ર એક જ વખત સંતાન પેદા કરતી; ત્યારથી આ કલ્પમાં જોડાંરૂપે જીવાત્માઓનું જન્મ થવાનું શરૂ થયું.

ધ્યાનેન મનસા તાસાં પ્રજાનાં જાયતે સકૃત્ । શબ્દાદિર્વિષયઃ શુદ્ધઃ પ્રત્યેકં પઞ્ચલક્ષણઃ॥૪૯.

ધ્યાન અને મન દ્વારા, તેમની સંતાન એક જ વખત જન્મતી; દરેક પાસે શુદ્ધ ઇન્દ્રિયો અને પાંચ લક્ષણોથી યુક્ત સંવેદનાઓ હતી.

ઇત્યેષા માનુષી સૃષ્ટિર્યા પૂર્વં વૈ પ્રજાપતેઃ । તસ્યાન્વવાયસમ્ભૂતા યૈરિદં પૂરિતં જગત્॥૪૯.

આ રીતે પ્રજાપતિની પ્રારંભિક માનવ સૃષ્ટિ હતી; તેમના વંશજોથી આખું જગત ભરાઈ ગયું.

સરિત્સરઃ સમુદ્રાંશ્ચ સેવન્તે પર્વતાનપિ । તાસ્તદા હ્યલ્પશીતોષ્ણા યુગે તસ્મિંશ્ચરન્તિ વૈ॥૪૯.

તેઓ નદીઓ, સરોવર, સમુદ્ર અને પર્વતોમાં પણ જતા; એ યુગમાં તેઓ હળવો ઠંડો અને ગરમ અનુભવતા ફરતા.

તૃપ્તિં સ્વાભાવિકીં પ્રાપ્તા વિષયેષુ મહામતે । ન તાસાં પ્રતિઘાતોઽસ્તિ ન દ્વેષો નાપિ મત્સરઃ॥૪૯.

મહામતિ, તેઓ વિષયોમાં સ્વાભાવિક તૃપ્તિ પામતા; એમને કોઈ વિરોધ, દ્વેષ કે ઈર્ષ્યા નહોતી.

પર્વતોદધિસેવિન્યો હ્યનિકેતાસ્તુ સર્વશઃ । તા વૈ નિષ્કામચારિણ્યો નિત્યં મુદિતમાનસાઃ॥૪૯.

તેઓ પર્વતો અને દરિયાની આસપાસ વિહાર કરતા, ક્યાંય સ્થાયી નિવાસ નહોતો; તેઓ નિષ્કામ અને હંમેશા આનંદિત મનવાળા હતા.

પિશાચોરગરક્ષાંસિ તથા મત્સરિણો જનાઃ । પશવઃ પક્ષિણશ્ચૈવ નક્રા મત્સ્યાઃ સરીસૃપાઃ॥૪૯.

પછી પિશાચ, સાપ, રાક્ષસ, ઈર્ષ્યાળુ લોકો, પશુ, પક્ષી, મગર, માછલી અને સરિસૃપો જન્મ્યા.

અવારકા હ્યણ્ડજા વા તે હ્યધર્મપ્રસૂતયઃ । ન મૂલફલપુષ્પાણિ નાર્તવા વત્સરાણિ ચ॥૪૯.

તેઓ નીચ જાતિના હતા અથવા ડિમ્બમાંથી જન્મેલા હતા, અને અધર્મથી ઉત્પન્ન થયેલા હતા. ત્યાં મૂળ, ફળ કે ફૂલો નહોતા, અને ઋતુઓ કે વર્ષો પણ નહોતા.

સર્વકાલસુખઃ કાલો નાત્યર્થં ઘર્મશીતતા । કાલેન ગચ્છતા તેષાં ચિત્રા સિદ્ધિરજાયત॥૪૯.

સમય સદા સુખદ હતો, વધારે ગરમી કે ઠંડી નહોતી; તેમનો સમય જેમ જેમ પસાર થતો, તેમ તેમ અજોડ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થતી.

તતશ્ચ તેષાં પૂર્વાહ્ને મધ્યાહ્ને ચ વિતૃપ્તતા । પુનસ્તથેચ્છતાં તૃપ્તિરનાયાસેન સાભવત્॥૪૯.

પછી સવારે અને બપોરે તેઓ સંતોષ પામતા; અને જ્યારે પણ ઇચ્છતા, ત્યારે તેમને સહેલાઈથી સંતોષ મળતો.

ઇચ્છતાઞ્ચ તથાયાસો મનસઃ સમજાયત । અપાં સૌક્ષ્મ્યં તતસ્તાસાં સિદ્ધિર્નાનારસોલ્લસા॥૪૯.

પણ જેમને ઇચ્છા થતી, તેમને મનથી પ્રયત્ન કરવો પડતો; પછી પાણીની સૂક્ષ્મતા દ્વારા અનેક રસપ્રદ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થતી.

સમજાયત ચૈવાન્યા સર્વકામપ્રદાયિની । અસંસ્કાર્યૈઃ શરીરૈશ્ચ પ્રજાસ્તાઃ સ્થિરયૌવનાઃ॥૪૯.

પછી બીજી જાતિ ઉત્પન્ન થઈ, જે દરેક ઈચ્છા પૂરી કરતી; એમના શરીરોને શુદ્ધિની જરૂર નહોતી અને તેઓ હંમેશાં યુવાન જ રહેતા.

તાસાં વિના તુ સંકલ્પં જાયન્તે મિથુનાઃ પ્રજાઃ । સમં જન્મ ચ રૂપઞ્ચ મ્રિયન્તે ચૈવ તાઃ સમમ્॥૪૯.

એમના કોઈ સંકલ્પ વિના જ, જોડે જોડે સંતાન જન્મતાં; તેઓ સાથે જન્મતાં, સમાન રૂપ ધરાવતા અને એકસાથે મૃત્યુ પામતાં.

અનિચ્છાદ્વેષસંયુક્તા વર્તન્તે તુ પરસ્પરમ્ । તુલ્યરૂપાયુષઃ સર્વા અધમોત્તમતાં વિના॥૪૯.

તેઓ એકબીજામાં ઇચ્છા કે દ્વેષ વિના રહેતા; બધાં જ રૂપ અને આયુષ્યમાં સમાન હતા, કોઈ પણ નીચ કે ઉત્તમ ન હતા.

તત્વારિ તુ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં માનુષાણિ તુ । આયુઃ પ્રમાણં જીવન્તિ ન ચ ક્લેશાદ્વિપત્તયઃ॥૪૯.

હજારો વર્ષ સુધી માનવો નિશ્ચિત આયુષ્ય સાથે જીવતા, અને તેમને કોઈ દુઃખ કે આપત્તિ નહોતી.

ક્વચિત્ ક્વચિત્ પુનઃ સાભૂત્ ક્ષિતિર્ભાગ્યેન સર્વશઃ । કાલેન ગચ્છતા નાશમુપયાન્તિ યથા પ્રજાઃ॥૪૯.

ક્યારેક ક્યારેક, પુર્ણ ભાગ્યથી, ધરતી આખી એવી જ હતી; અને સમય જતાં, પ્રજાઓ તેમનાં સ્વભાવ પ્રમાણે વિનાશ પામતી.

તથા તાઃ ક્રમશો નાશં જગ્મુઃ સર્વત્ર સિદ્ધયઃ । તાસુ સર્વાસુ નષ્ટાસુ નભસઃ પ્રચ્યુતા નરાઃ॥૪૯.

આ રીતે, ધીમે ધીમે, બધાં સિદ્ધિઓ સર્વત્ર નાશ પામી; જ્યારે એ બધું નષ્ટ થયું, ત્યારે લોકો આકાશમાંથી પડી ગયા.

પ્રાયશઃ કલ્પવૃક્ષાસ્તે સંભૂતા ગૃહસંજ્ઞિતાઃ । સર્વે પ્રત્યુપભોગાશ્ચ તાસં તેભ્યઃ પ્રજાયતે॥૪૯.

મોટાભાગે, ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર વૃક્ષો, જેને 'ઘર-વૃક્ષ' કહેવામાં આવતાં, ઉત્પન્ન થયા; એમના બધા સુખ એ વૃક્ષોમાંથી જ મળતા.

વર્તયન્તિ સ્મ તેભ્યસ્તાસ્ત્રેતાયુગમુખે તદા । તતઃ કાલેન વૈ રાગસ્તાસામાકસ્મિકોઽભવત્॥૪૯.

તેઓ ત્રેતાયુગની શરૂઆતમાં એ વૃક્ષો પર જ રહેતા; પછી, સમય જતાં, એમના અંદર અચાનક કામ ઉત્પન્ન થયો.

માસિ માસ્યાર્તવોત્પત્ત્યા ગર્ભોત્પત્તિઃ પુનઃ પુનઃ । રાગોત્પત્ત્યા તતસ્તાસાં વૃક્ષાસ્તે ગૃહસંજ્ઞિતાઃ॥૪૯.

દરેક મહિનામાં ઋતુ આવતાં, વારંવાર ગર્ભ ઉત્પન્ન થતો; અને કામ ઉત્પન્ન થતાં, એ ઘર-વૃક્ષો,

બ્રહ્મન્નન્વપરેષાન્તુ પેતુઃ શાખા મહીરુહામ્ । વસ્ત્રાણિ ચ પ્રસૂયન્તે ફલેષ્વાભરણાનિ ચ॥૪૯.

હે બ્રાહ્મણ, બીજા વૃક્ષોમાં મોટી ડાળીઓ પડી ગઈ; અને એમના ફળોમાંથી વસ્ત્રો અને આભૂષણો ઉત્પન્ન થયા.

તેષ્વેવ જાયતે તેષાં ગન્ધવર્ણરસાન્વિતમ્ । અમાક્ષિકં માહવીર્યં પુટકે પુટકે મધુ॥૪૯.

એ જ વૃક્ષોમાં, એમના માટે સુગંધ, રંગ અને સ્વાદથી ભરપૂર, શક્તિશાળી અને કાચું મધ દરેક ખોખામાં ઉત્પન્ન થતું.

તેન વા વર્તયન્તિ સ્મ મુખે ત્રેયાયુગસ્ય વૈ । તતઃ કાલાન્તરેણૈવ પુનર્લોભાન્વિતાસ્તુ તાઃ॥૪૯.

એથી, તેઓ ત્રેતાયુગની શરૂઆતમાં જીવતા; પછી, સમય જતાં, ફરીથી એમના અંદર લોભ ઉત્પન્ન થયો.