માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

હૃતે કાંસ્યે ચ હારીતઃ કપોતો રુપ્યભાજને । હૃત્વા તુ કાઞ્ચનં ભાણ્ડં કૃમિયોનૌ પ્રજાયતે ॥ ૧૫.

જે કાંસાનું વાસણ ચોરી કરે છે, તે લીલો પક્ષી બને છે; ચાંદીનું વાસણ ચોરી કરનાર પોપટ બને છે; અને સોનાનું વાસણ ચોરી કરનાર કીડા તરીકે જન્મે છે.

પત્રોર્ણં ચોરયિત્વા તુ ક્રકરત્વઞ્ચ ગચ્છતિ । કોષકારશ્ચ કૌષેયે હૃતે વસ્ત્રેઽભિજાયતે ॥ ૧૫.

પાનના વાસણની ચોરી કરનાર લાકડખોદ પક્ષી બને છે; અને રેશમના કપડાં ચોરી કરનાર વણકર ફરી એ જ રૂપમાં જન્મે છે.

દુકૂલે શાર્ઙ્ગકઃ પાપો હૃતે ચૈવાંશુકે શુકઃ । તથૈવાજાવિકં હૃત્વા વસ્ત્રં ક્ષૌમં ચ જાયતે ॥ ૧૫.

સૂક્ષ્મ કપડાં ચોરી કરનાર પાપી શાહમૃગ બને છે; અને અમશુક ચોરી કરનાર શુક (પોપટ) બને છે; એ જ રીતે, બકરાની ઊન કે લિનન ચોરી કરનાર તણાનું રૂપ પામે છે.

કાર્પાસિકે હૃતે ક્રૌઞ્ચો વાલ્કહર્તા બકસ્તથા । મયૂરો વર્ણકાન્ હૃત્વા શાકપત્રં ચ જાયતે ॥ ૧૫.

કપાસના કપડાં ચોરી કરનાર ક્રૌંચ પક્ષી બને છે; છાલના કપડાં ચોરી કરનાર બગલો બને છે; રંગીન કપડાં ચોરી કરનાર મોર બને છે અને શાકભાજીનું પાન બને છે.

જીવજ્જીવકતાં યાતિ રક્તવસ્ત્રાપહૃન્નરઃ । છુચ્છુન્દરિઃ શુભાન્ ગન્ધાન્ વાસો હૃત્વા શશો ભવેત્ ॥ ૧૫.

જીવંત પ્રાણીનું વસ્ત્ર ચોરી કરનાર જીવજીવક પક્ષી બને છે; લાલ કપડાં ચોરી કરનાર નકુલ બને છે; સુગંધિત વસ્ત્ર ચોરી કરનાર શશક (સસલું) બને છે.

ષણ્ઢઃ ફલાપહરણાત્કાષ્ઠસ્ય ઘુણકીટકઃ । પુષ્પાપહૃદ્દરિદ્રશ્ચ પઙ્ગુર્યાનાપહૃન્નરઃ ॥ ૧૫.

ફળ ચોરી કરનાર શંડ બને છે; લાકડું ચોરી કરનાર લાકડમાં રહેતો કીડો બને છે; ફૂલ ચોરી કરનાર ગરીબ બને છે; અને વાહન ચોરી કરનાર લંગડો બને છે.

શાકહર્તા ચ હારીતસ્તોયહર્તા ચ ચાતકઃ । ભૂહર્તા નરકાન્ ગત્વા રૌરવાદીન્ સુદારુણાન્ ॥ ૧૫.

શાકભાજી ચોરી કરનાર લીલો પક્ષી બને છે; પાણી ચોરી કરનાર ચાતક પક્ષી બને છે; પણ જમીન ચોરી કરનાર રૌરવ જેવા ભયાનક નરક ભોગવી, પછી ભયાનક રૂપે જન્મે છે.

તૃણગુલ્મલતાવલ્લિત્વક્સારતરુતાં ક્રમાત્ । પ્રાપ્ય ક્ષીણાલ્પપાપસ્તુ નરો ભવતિ વૈ તતઃ ॥ ૧૫.

તે ધીમે ધીમે ઘાસ, ઝાડ, વેલ, લતા, છાલ અને ખારાં વૃક્ષોના રૂપમાં જન્મે છે; અને જ્યારે તેનું પાપ ઓછું થાય છે, ત્યારે તે ફરી મનુષ્ય બને છે.

કૃમિઃ કીટઃ પતઙ્ગોઽથ પક્ષી તોય ચરો મૃગઃ । ગોત્વં પ્રાપ્ય ચ ચણ્ડાલપુક્કસાદિ જુગુપ્સિતમ્ ॥ ૧૫.

તે પહેલા કીડો, જીવાત, પતંગિયો, પક્ષી, પાણીમાં રહેતું પ્રાણી, જંગલી પ્રાણી બને છે; પછી ગાય બની, પછી ચંડાળ કે પુક્કસ જેવા તિરસ્કૃત જાતિમાં જન્મે છે.

પઙ્ગ્વન્ધો વધિરઃ કુષ્ઠી યક્ષ્મણા ચ પ્રપીડિતઃ । મુખરોગાક્ષિરોગૈશ્ચ ગુદરોગૈશ્ચ બાધ્યતે ॥ ૧૫.

તે લંગડો, અંધો, બહેરો, કૂષ્ટરોગી, ક્ષયરોગી બને છે; અને મોઢા, આંખ અને ગુદા જેવા રોગોથી પીડાય છે.

અપસ્મારી ચ ભવતિ શૂદ્રત્વં ચ સ ગચ્છતિ । એષ એવ ક્રમો દૃષ્ટો ગોસુવર્ણાપહારિણામ્ ॥ ૧૫.

તે અપસ્મારથી પીડાય છે અને શૂદ્ર બની જન્મે છે; ગાય કે સોનું ચોરી કરનાર માટે પણ આવો જ ક્રમ જોવા મળે છે.

વિદ્યાપહારિણશ્ચોગ્રા નિષ્ક્રયભ્રંશિનો ગુરોઃ । જાયામન્યસ્ય પુરુષઃ પારખ્યાં પ્રતિપાદયન્ ॥ ૧૫.

જેઓ વિદ્યા ચોરી કરે છે, ભયાનક છેતરપિંડી કરે છે, બીજાના પત્ની સાથે સંબંધ રાખે છે અથવા બીજાને પત્ની આપે છે, તેઓ પણ આમાં સામેલ છે.

પ્રાપ્નોતિ ષણ્ઢતાં મૂઢો યાતનાભ્યઃ પરિચ્યુતઃ । યઃ કરોતિ નરો હોમમસમિદ્ધે વિભાવસૌ ॥ ૧૫.

આ બધું કરનાર મૂર્ખ શંડ બને છે અને યાતનાથી દૂર ફેંકાઈ જાય છે; અને જે વ્યક્તિ અગ્નિ વિના હવન કરે છે, તેને પણ આવો જ ફળ મળે છે.

સોઽજિર્ણવ્યાધિદુઃ ખાર્તો મન્દાગ્નિઃ સંપ્રજાયતે । પરનિન્દા કૃતઘ્રત્વં પરમર્માવઘટ્ટનમ્ ॥ ૧૫.

તે અજીર્ણ, રોગ અને દુઃખથી પીડાય છે, તેની અગ્નિ મંદ બને છે; પરનિંદા, કૃતઘ્નતા અને બીજાને દુઃખ પહોંચાડવું પણ તેને ભોગવવું પડે છે.

નૈષ્ઠુર્યં નિર્ઘૃણત્વઞ્ચ પરદારોપસેવનમ્ । પરસ્વહરણાશૌચં દેવતાનાઞ્ચ કુત્સનમ્ ॥ ૧૫.

કઠોરતા, ક્રૂરતા, પરસ્ત્રીગમન, ચોરી, અશુદ્ધિ અને દેવતાઓની નિંદા કરવી પણ તેમાં આવે છે.

નિકૃત્યા કઞ્ચનં નૃણાં કાર્પણ્યં ચ નૃણાં વધઃ । યાનિ ચ પ્રતિષિદ્ધાનિ તત્પ્રવૃત્તિશ્ચ સન્તતા ॥ ૧૫.

માણસો પાસેથી છેતરપિંડીથી સોનું લેવું, લોભથી માણસોનું હત્યા કરવી અને વારંવાર નિષિદ્ધ કામોમાં પ્રવૃત્ત રહેવું પણ નોંધપાત્ર છે.

ઉપલક્ષ્યાણિ જાનીયાન્મુક્તાનાં નરકાદનુ । દયા ભૂતેષુ સંવાદઃ પરલોકપ્રતિક્રિયા ॥ ૧૫.

આ બધું નરકમાંથી મુક્ત થયેલા લોકોના લક્ષણો તરીકે ઓળખવું જોઈએ; સર્વ પ્રાણીઓ પર દયા, સત્યવાદિતા અને પરલોક માટે તૈયારી એના ઉપાય છે.

સત્યં ભૂતહિતાર્થોક્તિર્વેદપ્રામાણ્યદર્શનમ્ । ગુરુદેવર્ષિસિદ્ધર્ષિપૂજનં સાધુસઙ્ગમઃ ॥ ૧૫.

સત્ય બોલવું, બધાના કલ્યાણ માટે વાત કરવી, વેદોનું માન્યતા આપવી, ગુરુ, દેવ, ઋષિ અને સિદ્ધ પુરુષોનું સન્માન કરવું, અને સારા લોકોની સંગત કરવી—આ બધું અહીં જણાવાયું છે.

સત્ક્રિયાભાયસનં મૈત્રીમિતિ બુધ્યતે પણ્ડિતઃ । અન્યાનિ ચૈવ સદ્ધર્મઙ્ક્રિયાભૂતાનિ યાનિ ચ ॥ ૧૫.

પંડિતો સમજે છે કે સારા કામોમાં મન લગાવવું, મિત્રતા વધારવી અને જે પણ સાચા ધર્મના કાર્યો છે, એ બધું સદગુણના લક્ષણ છે.

સ્વર્ગચ્યુતાનાં લિઙ્ગાનિ પુરુષાણામપાપિનામ્ । એતદુદ્દેશતો રાજન્ ભવતઃ કથિતં મયા ॥ ૧૫.

હે રાજા, મેં તને સંક્ષિપ્તમાં એ નિર્દોષ પુરુષોના લક્ષણો કહી દીધાં છે, જે સ્વર્ગમાંથી નીચે પડ્યા છે.

સ્વકર્મફલભોક્તૄણાં પુણ્યાનાં પાપિનાં તથા । તદેહ્યન્યત્ર ગચ્છામો દૃષ્ટં સર્વં ત્વયાધુના । ત્વયા દૃષ્ટો હિ નરકસ્તદેહ્યન્યત્ર ગમ્યતામ્ ॥ ૧૫.

હવે, જે લોકો પોતાના કર્મના ફળ ભોગવે છે—સારા કે ખરાબ—એ માટે ચાલ, આપણે બીજે જઈએ; કેમ કે હવે તું બધું જોઈ લીધું છે, તું નરક પણ જોઈ લીધો છે, તો હવે આગળ વધીએ.

પુત્ર ઉવાચ તતસ્તમગ્રતઃ કૃત્વા સ રાજા ગન્તુમુદ્યતઃ । તતશ્ચ સર્વૈરુત્ક્રુષ્ટં યાતનાસ્થાયિભિર્નૃભિઃ ॥ ૧૫.

પુત્રે કહ્યું: પછી, રાજાએ તેને આગળ રાખીને જવાની તૈયારી કરી, ત્યારે ત્યાં યાતના ભોગવી રહેલા બધા મનુષ્યો એકસાથે બૂમ પાડી ઉઠ્યા.

પ્રસાદં કુરુ ભૂપેતિ તિષ્ઠ તાવન્મુહૂર્તકમ્ । ત્વદઙ્ગસઙ્ગી પવનો મનો હ્લાદયતે હિ નઃ ॥ ૧૫.

'હે રાજા, અમ પર કૃપા કરો! થોડી વાર અહીં ઊભા રહો; તમારા શરીરને સ્પર્શ કરેલો પવન અમને આનંદ આપે છે.'

પરિતાપઞ્ચ ગાત્રેભ્યઃ પીડાબાધાશ્ચ કૃત્સ્નશઃ । અપહન્તિ નરવ્યાઘ્ર યદાં કુર મહીપતે ॥ ૧૫.

'હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, હે ધરતીના સ્વામી, જ્યારે તમારા શરીરને સ્પર્શ કરેલો પવન અમ સુધી પહોંચે છે, ત્યારે અમારા શરીર પરથી બધું દુઃખ અને પીડા દૂર થઈ જાય છે.'

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તેષાં તં યામ્યપુરુષં નૃપઃ । પપ્રચ્છ કથમેતેષામાહ્લાદો મયિ તિષ્ઠતિ ॥ ૧૫.

રાજાએ તેમના શબ્દો સાંભળી યમના દૂતને પૂછ્યું: 'મારા કારણે એમને સુખ કેમ મળે છે?'

કિં મયા કર્મ તત્પુણ્યં મર્ત્યલોકે મહત્કૃતમ્ । આહ્લાદદાયિની વ્યુષ્ટિર્યેનેયં તદુદીરય ॥ ૧૫.

'મારે પૃથ્વી પર કયું મોટું પુણ્યનું કામ કર્યું હતું, જેના કારણે અહીં આવીને આવું આનંદ અને શાંતિ મળે છે? કૃપા કરીને એ કહો.'

યમપુરુષ ઉવાચ પિતૃદેવાતિથિપ્રૈષ્યશિષ્ટેનાન્નેન તે તનુઃ । પુષ્ટિમભ્યાગતા યસ્માત્તદ્ગતં ચ મનો યતઃ ॥ ૧૫.

યમદૂત બોલ્યો: 'તારા શરીરને તે અન્નથી પોષણ મળ્યું હતું, જે પિતૃઓ, દેવતાઓ, મહેમાનો, દૂત અને યોગ્ય વ્યક્તિઓને યોગ્ય રીતે અર્પણ કરવામાં આવ્યું હતું, અને તારો મન પણ એમાં લાગેલો હતો—'

તતસ્ત્વદ્ગાત્રસંસર્ગો પવનો હ્લાદદાયકઃ । પાપકર્મકૃતો રાજન્ યાતના ન પ્રબાધતે ॥ ૧૫.

'એ કારણે, હે રાજા, તમારા શરીરને સ્પર્શ કરેલો પવન આનંદ આપે છે; પાપી લોકો પર પણ તમારી હાજરીમાં યાતના અસર કરતી નથી.'

અશ્વમેધાદયો યજ્ઞાસ્ત્વયેષ્ટા વિધિવદ્યતઃ । તતસ્ત્વદ્દર્શનાદ્યામ્યા યન્ત્રશસ્ત્રાગ્નિવાયસાઃ ॥ ૧૫.

'તમે નિયમ પ્રમાણે અશ્વમેઘ અને બીજા યજ્ઞો કર્યા, અને તમારી દૃષ્ટિથી પણ, યમના સાધનો, શસ્ત્રો, અગ્નિ અને પવનથી થતી પીડા ઓછી થઈ ગઈ છે.'