માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

તપો વિઘ્નસ્ય કર્તારૌ કામક્રોધવશં ગતૌ । પરિત્યજત ભદ્રં વો બ્રહ્મ હિ પ્રચુરં બલમ્॥૯.

'કામ અને ક્રોધના વશ થઈને તમે તપસ્યામાં વિઘ્ન લાવનાર બન્યા છો; હવે એ છોડો, તમારું મંગળ થાય, કેમ કે બ્રહ્માનું બળ બહુ મોટું છે.'

એવમુક્તૌ તતસ્તેન લજ્જિતૌ તાવુભાવપિ । ક્ષમયામાસતુઃ પ્રીત્યા પરિષ્વજ્ય પરસ્પરમ્॥૯.

આ રીતે તેમના વચન સાંભળીને બંને શરમાઈ ગયા અને પ્રેમથી એકબીજાને માફ કરી, ગળે મળ્યા.

તતઃ સુરૈર્વન્દ્યમાનો બ્રહ્મા લોકં નિજં યયૌ । વશિષ્ઠોઽપ્યાત્મનઃ સ્થાનં કૌશિકોઽપિ સ્વામાશ્રયમ્॥૯.

પછી દેવતાઓએ વંદન કર્યા પછી બ્રહ્મા પોતાના લોકમાં ગયા; વશિષ્ઠ પણ પોતાના સ્થાને અને કૌશિક પોતાના આશ્રમમાં ગયા.

એતદાડિબકં યુદ્ધં હરિશ્ચન્દ્રકથાં તથા । કથયિષ્યન્તિ યે મર્ત્યાઃ સમ્યક્ શ્રોષ્યન્તિ ચૈવ યે॥૯.

જે મનુષ્યો આ ઍડિબક યુદ્ધ અને હરિશ્ચંદ્રની વાર્તા કહેશે અથવા ધ્યાનથી સાંભળશે—

તેષાં પાપાપનોદન્તુ શ્રુતં હ્યેવ કરિષ્યતિ । ન ચૈવ વિઘ્નકાર્યાણિ ભવિષ્યન્તિ કદાચન॥૯.

તેમના બધા પાપો દૂર થઈ જશે અને તેમના કાર્યમાં ક્યારેય કોઈ વિઘ્ન આવશે નહીં.

પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ યમકિઙ્કર ઉવાચ પતિતાત્પ્રતિગૃહ્યાર્થં ખરયોનિં વ્રજેદ્દ્વિજઃ । નરકાત્પ્રતિમુક્તસ્તુ કૃમિઃ પતિતયાજકઃ ॥ ૧૫.

પંદરમો અધ્યાય યમદૂત બોલ્યા: જો કોઈ દ્વિજ પતિત પાસેથી કંઈ લે છે તો તે ગધેડા રૂપે જન્મે છે; અને પતિત યજમાન નરકમાંથી છૂટીને કીડા રૂપે જન્મે છે.

ઉપાધ્યાયવ્યલીકન્તુ કૃત્વા શ્વા ભવતિ દ્વિજઃ । તજ્જાયાં મનસાવાઞ્છન્ તદ્દ્રવ્યઞ્ચાપ્યસંશયમ્ ॥ ૧૫.

જો દ્વિજ ગુરુનો અપમાન કરે છે તો તે કૂતરા રૂપે જન્મે છે; અને મનમાં ગુરુપત્ની કે ગુરુની વસ્તુની ઇચ્છા કરે તો પણ એ જ ફળ મળે છે.

ગર્દભો જાયતે જન્તુઃ પિત્રોશ્ચાપ્યવમાનકઃ । માતાપિતરાવાક્રુશ્ય શારિકા સમ્પ્રજાયતે ॥ ૧૫.

જે સંતાન માતા-પિતાનું અપમાન કરે છે તે ગધેડા રૂપે જન્મે છે; અને જો માતા-પિતાને ગાળો આપે છે તો તે શારિકા પક્ષી બને છે.

ભ્રાતુઃ પત્ન્યવમન્તા ચ કપોતત્વં પ્રપદ્યતે । તામેવ પીડયિત્વા તુ કચ્છપત્વં પ્રપદ્યતે ॥ ૧૫.

ભાઈની પત્નીનું અપમાન કરનાર કબૂતર બને છે; અને તેને દુઃખ આપનાર કાચબો બને છે.

ભર્તૃપિણ્ડમુપાશ્નન્ યસ્તદિષ્ટં ન નિષેવતે । સોઽપિ મોહસમાપન્નો જાયતે વાનરો મૃતઃ ॥ ૧૫.

જે સ્ત્રી પતિના શ્રાદ્ધનું ભોજન કરે છે પણ વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ નથી કરતી, તે મરીને વાંદર રૂપે જન્મે છે.

ન્યાસાપહર્તા નરકાદ્વિમુક્તો જાયતે કૃમિઃ । અસૂયકશ્ચ નરકાન્મુક્તો ભવતિ રાક્ષસઃ ॥ ૧૫.

જે amanat ચોરી કરે છે તે નરકમાંથી છૂટીને કીડા બને છે; અને ઈર્ષાળુ માણસ નરકમાંથી છૂટીને રાક્ષસ બને છે.

વિશ્વાસહન્તા ચ નરો મીનયોનૌ પ્રજાયતે । ધાન્યં યવાંસ્તિલાન્માષાન્ કુલત્થાન્ સર્ષપાંશ્ચણાન્ ॥ ૧૫.

જે માણસ વિશ્વાસઘાત કરે છે, તે માછલીના ગર્ભમાં જન્મે છે; અને જે અનાજ, જવાર, તલ, મગ, કુલથ, રાયડો કે ચણા ચોરી કરે છે—

કલાયાન કલમાન્મુદ્ગાન્ ગોધૂમાનતસીસ્તથા । શસ્યાન્યન્યાનિ વા હૃત્વા મોહાજ્જન્તુરચેતનઃ ॥ ૧૫.

કે જે વટાણા, ચોખા, મુગ, ઘઉં કે તુવેર ચોરી કરે છે, અથવા અન્ય કોઈ પાક ચોરી કરે છે, તે મોહવશ જીવ અચેતન રૂપે જન્મે છે.

સઞ્જાયતે મહાવક્ત્રો મૂષિકો બભ્રુસન્નિભઃ । પરદારાભિમર્ષાત્તુ વૃકો ઘોરોઽભિજાયતે ॥ ૧૫.

એવો માણસ મોટાં મોઢાવાળો, કથ્થાઈ રંગનો ઉંદર બને છે; અને જે બીજાની પત્ની તરફ લાલચ રાખે છે, તે ભયાનક વરુ બનશે.

શ્વા શૃગાલો વકો ગૃધ્રો વ્યાડઃ કઙ્કસ્તથા ક્રમાત્ । ભ્રાતૃભાર્યાઞ્ચ દુર્બુદ્ધિર્યો ધર્ષયતિ પાપકૃત્ ॥ ૧૫.

જે દુષ્ટ માણસ પોતાના ભાઈની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરે છે, તે ક્રમશઃ કૂતરો, શિયાળ, બગલો, ગિધ, સાપ કે કાંક બને છે.

પુંસ્કોકિલત્વમાપ્નોતિ સ ચાપિ નરકાચ્ચ્યુતઃ । સખિભાર્યાં ગુરોર્ભાર્યાં રાજભાર્યાઞ્ચ પાપકૃત્ ॥ ૧૫.

જે પાપી મિત્રની, ગુરુની કે રાજાની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરે છે, તે નરકમાંથી છૂટીને પુરૂષ કોયલ બની જાય છે.

પ્રધર્ષયિત્વા કામાત્મા શૂકરો જાયતે નરઃ । યજ્ઞદાનવિવાહાનાં વિઘ્રકર્તા ભવેત્કૃમિઃ ॥ ૧૫.

કામવશ દુર્વ્યવહાર કર્યા પછી એ માણસ સૂકર તરીકે જન્મે છે; અને જે યજ્ઞ, દાન કે લગ્નમાં વિઘ્ન લાવે છે, તે જીવ કીડો બને છે.

પુનર્દાત્ચ કન્યાયાઃ કૃમિરેવોપજાયતે । દેવતાપિતૃવિપ્રાણામદત્વા યોઽન્નમશ્નુતે ॥ ૧૫.

જે કન્યાને દાનમાં આપીને પાછી લઈ લે છે, તે પણ કીડો બની જન્મે છે; અને જે દેવ, પિતૃ કે બ્રાહ્મણને અર્પણ કર્યા વિના જ ભોજન કરે છે—

પ્રમુક્તો નરકાત્સોઽપિ વાયસઃ સમ્પ્રજાયતે । જ્યેષ્ઠં પિતૃસમં વાપિ ભ્રાતરં યોઽવમન્યતે ॥ ૧૫.

એવો માણસ નરકમાંથી છૂટીને કાગડો બને છે; અને જે પોતાનાં મોટા ભાઈને કે પિતાજી સમાન ભાઈને અપમાન કરે છે—

નરકાત્સોઽપિ વિભ્રષ્ટઃ ક્રૌઞ્ચયોનૌ પ્રજાયતે । શૂદ્રશ્ચ બ્રાહ્મણરિં ગત્વા કૃમિયોનૌ પ્રજાયતે ॥ ૧૫.

એવો માણસ નરકમાંથી પડીને ક્રૌંચ પક્ષી તરીકે જન્મે છે; અને જે શૂદ્ર બ્રાહ્મણને નુકસાન પહોંચાડે છે, તે કીડાની જાતિમાં જન્મે છે.

તસ્યામપત્યમુત્પાદ્ય કાષ્ઠાન્તઃ કીટકો ભવેત્ । શૂકરઃ કૃમિકો મદ્ગુશ્ચણ્ડાલશ્ચ પ્રજાયતે ॥ ૧૫.

એમણે તેના ગર્ભથી સંતાન ઉત્પન્ન કર્યા પછી, લાકડામાં રહેનારો કીડો બને છે; અને પછી સૂકર, કીડો, જળપંખી કે ચંડાળ બની જન્મે છે.

અકૃતજ્ઞોઽધમઃ પુંસાં વિમુક્તો નરકાન્નરઃ । કૃતઘ્રઃ કૃમિકઃ કીટઃ પતઙ્ગો વૃશ્ચિકસ્તથા ॥ ૧૫.

જે માણસ કૃતઘ્ન અને અજ્ઞાન છે, તે નરકમાંથી છૂટીને કીડો, જીવાત, પતંગિયું કે વિચ્છુ બની જન્મે છે.

મત્સ્યસ્તુ વાયસઃ કૂર્મઃ પુક્કસો જાયતે તતઃ । અશસ્ત્રં પુરુષં હત્વા નરઃ સઞ્જાયતે ખરઃ ॥ ૧૫.

જે માછલી, કાગડો કે કાચબો મારી નાખે છે, તે પછી પુક્કસ બને છે; અને જે નિર્ભય માણસને હથિયાર વિના મારી નાખે છે, તે ગધેડો બની જન્મે છે.

કૃમિઃ સ્ત્રીવધકર્તા ચ બાલહન્તા ચ જાયતે । ભોજનં ચોરયિત્વા તુ મક્ષિકા જાયતે નરઃ ॥ ૧૫.

સ્ત્રી કે બાળકનો હત્યારો કીડો બની જન્મે છે; અને જે ભોજન ચોરી કરે છે, તે માણસ માખી બની જન્મે છે.

તત્રાપ્યસ્તિ વિશેષો વૈ ભોજનસ્ય શૃણુષ્વ તત્ । હ્ત્વાન્નન્તુ સ માર્જારો જાયતે નરકાચ્ચ્યુતઃ ॥ ૧૫.

ભોજન અંગે પણ વિશેષ ભેદ છે—એ સાંભળો: જે પકાવેલું અન્ન ચોરી કરે છે, તે નરકમાંથી છૂટીને બિલાડી બની જન્મે છે.

તિલપિણ્યાકસંમિશ્રમન્નં હૃત્વા તુ મૂષિકઃ । ઘૃતં હૃત્વા ચ નકુલઃ કાકો મદ્ગુરજામિષમ્ ॥ ૧૫.

જે તલની ખલ સાથે મિશ્રિત અન્ન ચોરી કરે છે, તે ઉંદર બને છે; ઘી ચોરી કરનાર નકુલ બને છે; જળપંખીનું માંસ ચોરી કરનાર કાગડો બને છે.

મત્સ્યમાંસાપહૃત્કાકઃ શ્યેનો માર્ગામિષાપહૃત્ । વીચીકાકસ્ત્વપહૃતે લવણે દધનિ કૃમિઃ ॥ ૧૫.

માછલી કે માંસ ચોરી કરનાર કાગડો, રસ્તા પરનું માંસ ચોરી કરનાર શ્યેન અને મીઠું કે દહીં ચોરી કરનાર વીછી કાગડો, એ બધા કીડા બની જન્મે છે.

ચોરયિત્વા પયશ્ચાપિ બલાકા સમ્પ્રજાયતે । યસ્તુ ચોરયતે તૈલં તૈલપાયી સ જાયતે ॥ ૧૫.

દૂધ ચોરી કરનાર બગલો બને છે; અને તેલ ચોરી કરનાર તેલ પીવનારો બની જન્મે છે.

મધુ હૃત્વા નરો દંશઃ પૂપં હૃત્વા પિપીલિકઃ । ચોરયિત્વા તુ નિષ્પાવાન્ જાયતે ગૃહગોલકઃ ॥ ૧૫.

મધ ચોરી કરનાર ડંખ મારતી જીવાત બને છે; પૂપા (મીઠાઈ) ચોરી કરનાર કીડી બને છે; અને તુવેર ચોરી કરનાર ઘરગિંડી બની જન્મે છે.