માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

સા જાતહારિણી નામ સુઘોરા પિશિતાશના । તસ્માત્ સંરક્ષણં કાર્યં યત્નતઃ સૂતિકાગૃહે॥૫૧.

તેને જન્મ લેનારી કહે છે, તે બહુ ભયાનક અને માંસખોર છે; તેથી પ્રસૂતિગૃહમાં ખાસ કાળજીપૂર્વક રક્ષા કરવી જોઈએ.

સ્મૃતિઞ્ચાપ્રયતાનાઞ્ચ શૂન્યાગારનિષેવણાત્ । અપહન્તિ સુતસ્તસ્યાઃ પ્રચણ્ડો નામ નામતઃ॥૫૧.

સ્મૃતિની અવગણના અને ખાલી ઘરમાં રહેવાને કારણે, તેની દીકરો, જેને પ્રચંડ કહે છે, સંતાનનો નાશ કરે છે.

પૌત્રેભ્યસ્તસ્ય સંભૂતા લીકાઃ શતસહસ્રશઃ । ચણ્ડાલયોનયશ્ચાષ્ટૌ દણ્ડપાશાતિભીષણાઃ॥૫૧.

તેના પૌત્રોથી લાખો લીકા જન્મે છે, અને આઠ જાતના ચંડાળ પણ, જે દંડ અને પાશથી ભયાનક છે.

ક્ષુધાવિષ્ટાસ્તતો લીકાસ્તાશ્ચ ચણ્ડાલયોનયઃ । અભ્યધાવન્ત ચાન્યોન્યમત્તુકામાઃ પરસ્પરમ્॥૫૧.

પછી, ભૂખે તરસી ગયેલી એ ચંડાળ જાતીની લિકાઓ એકબીજાને ખાવાની ઇચ્છાથી એકબીજાની તરફ દોડી ગઈ.

પ્રચણ્ડો વારિયિત્વા તુ તાસ્તાશ્ચણ્ડાલયોનયઃ । સમયે સ્થાપયામાસ યાદૃશે તાદૃશં શૃણુ॥૫૧.

પણ પ્રચંડે એ ચંડાળ જાતીની લિકાઓને અટકાવી અને એમને માટે એક નિયમ બાંધી દીધો; એ નિયમ શું છે, એ સાંભળ.

અદ્યપ્રભૃતિ લીકાનામાવાસં યો હિ દાસ્યતિ । દણ્ડં તસ્યાહમતુલં પાતયિષ્યે ન સંશયઃ॥૫૧.

આજે પછી જે કોઈ લિકાઓને રહેવા માટે જગ્યા આપશે, એને હું ભારે દંડ આપીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ચણ્ડાલયોન્યોઽવસથે લીકા યા પ્રસવિષ્યતિ । તસ્યાશ્ચ સન્તિઃ પૂર્વા સા ચ સદ્યો નશિષ્યતિ॥૫૧.

જો ચંડાળ જાતીની લિકા કોઈ ઘર માં જન્મે, તો એ ઘરનું પહેલાનું લિકાનું ઉપદ્રવ તરત જ નાશ પામશે.

પ્રસૂતે કન્યકે દ્વે તુ સ્ત્રીપુંસોર્બોજહારિણી । વાતરૂપામરૂપાઞ્ચ તસ્યાઃ પ્રહરણન્તુ તે॥૫૧.

એ લિકા બે દીકરીઓને જન્મ આપે છે—એક સ્ત્રી અને પુરુષની તાકાત ચોરી લે છે, બીજી પવન જેવી આકારવાળી છે અને એક નિરાકાર છે; એ બધું એની શક્તિ છે.

વાતરૂપા નિષેકાન્તે સા યસ્મૈ ક્ષિપતે સુતમ્ । સ પુમાન્ વાતશુક્રત્વં પ્રયાતિ વનિતાપિ વા॥૫૧.

પવનરૂપે જે છે, તે ગર્ભના અંતે જેની ઉપર પોતાનો સંતાન નાખે છે, એ પુરુષ કે સ્ત્રી પવન જેવી બીમારીમાં પીડાય છે.

તથૈવ ગચ્છતઃ સદ્યો નિર્બોજત્વમરૂપયા । અસ્નાતાશી નરો યો વૈ તથૈવ પિશિતાશનઃ॥૫૧.

એ જ રીતે, નિરાકાર લિકા જેની નજીક જાય છે, એ તરત જ તાકાત ગુમાવે છે, ખાસ કરીને જે માણસ માંસ ખાય છે, સ્નાન કર્યા વિના ખાય છે અથવા ખોટું ખાય છે.

વિદ્વેષિણી તુ યા કન્યા ભૃકુટીકુટિલાનના । તસ્યા દ્વૌ તનયૌ પુંસામપકારપ્રકાશકૌ॥૫૧.

પણ જે દીકરી દુશ્મન છે, ભ્રૂકુટીવાળી અને વાંકી ચહેરાવાળી છે, તેની બે પુત્રો છે, જે પુરુષોમાં હાનિકારક તરીકે ઓળખાય છે.

નિર્બોજત્વં નરો યાતિ નારી વા શૌચવર્જિતા । પૈશુન્યાભિરતં લોલમસજ્જનનિષેવણમ્॥૫૧.

જે પુરુષ કે સ્ત્રી શુદ્ધિ વિના રહે છે, પરનિંદામાં આનંદ લે છે, ચંચળ છે અને દુષ્ટ લોકોની સાથે રહે છે, એ તાકાત ગુમાવે છે.

પુરુષદ્વેષિણઞ્ચૈતૌ નારમાક્રમ્ય તિષ્ઠતઃ । માત્રા ભ્રાત્રા તથા મિત્રૈરભીષ્ટૈઃ સ્વજનૈઃ પરૈઃ॥૫૧.

આ બંને એ પુરુષને પકડી લે છે, જે પોતાના માતા, ભાઈ, મિત્રો, પ્રિયજનો, સગા કે અજાણ્યા લોકો સાથે દુશ્મનાવટ રાખે છે.

વિદ્વિષ્ટો નાશમાયાતિ પુરુષો ધર્મતોર્ઽથતઃ । એકસ્તુ સ્વગુણાંલ્લોકે પ્રકાશયતિ પાપકૃત્॥૫૧.

જે પુરુષને બધા દ્વેષ કરે છે, તે ધર્મ કે ધનથી નાશ પામે છે; પણ એક એવો છે, જે પોતાના ગુણોથી દુનિયામાં પાપી લોકોના કામને જાહેર કરે છે.

દ્વિતીયસ્તુ ગુણાન્ મૈત્રીં લોકસ્થામપકર્ષતિ । ઇત્યેતે દૌઃ સહાઃ સર્વે યક્ષ્મણઃ સન્તતાવથ । પાપાચારાઃ સમાખ્યાતા યૈર્વ્યાપ્તમખિલં જગત્॥૫૧.

બીજો એ છે, જે બીજાઓના ગુણ, મિત્રતા અને માન ગુમાવાવે છે; આ બધા દુષ્ટ સાથીદારો રોગના સંતાન છે, જેમના ખરાબ વર્તનથી આખું જગત ભરાઈ ગયું છે.

ક્રૌષ્ટુકિરુવાચ--- ભગવન્ !કથિતં સર્વં વિસ્તરેણ ત્વયા મમ । સ્વરોચિષસ્તુ ચરિતં જન્મ સ્વારોચિષસ્ય તુ ।। 68.

ક્રૌષ્ટુકીએ કહ્યું: ભગવન! તમે મારા માટે સર્વે વાતો વિગતે કહી, જેમાં સ્વરોચિષનું જન્મ અને કાર્યો પણ સમાવાયા.

યા તુ સા પદ્મિની નામ વિદ્યા ભોગોપપાદિકા । તત્સંશ્રયાં યે નિધયસ્તાન્ મે વિસ્તરતો વદ ।। 68.

હવે, જે પદ્મિની નામની વિદ્યા છે, જે ભોગ આપતી છે—એમાં જે ખજાનાં જોડાયેલા છે, એ બધાની વિગતવાર વાત કરો.

અષ્ટૌ યે નિધયસ્તેષાં સ્વરૂપં દ્રવ્યસંસ્થિતિઃ । ભવતાભિહિતં સમ્યક્ શ્રોતુમિચ્છામ્યહં ગુરો ।। 68.

આઠ ખજાનાં છે—એના સ્વરૂપ, દ્રવ્ય અને સ્વભાવ શું છે, એ તમે જાણો છો તેમ મને કહો, ગુરુવર્ય.

માર્કણ્ડેય ઉવાચ--- પદ્મિની નામ યા વિદ્યા લક્ષ્મીસ્તસ્યાશ્ચ દેવતા । તદાધારાશ્ચ નિધયસ્તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ ।। 68.

માર્કંડેયે કહ્યું: પદ્મિની નામની જે વિદ્યા છે, એ લક્ષ્મી સ્વયં છે અને એના આધારરૂપ ખજાનાં છે; હવે હું એ બધું સમજાવું છું, સાંભળો.

યત્ર પદ્મમહાપદ્મૌ તથા મકરકચ્છપૌ । મુકુન્દો નન્દકશ્ચૈવ નીલઃ શઙ્ખોઽષ્ટમો નિધિઃ ।। 68.

એમાં પદ્મ અને મહાપદ્મ, તેમજ મકર અને કચ્છપ છે; મુકુંદ, નંદક, નીલ અને શંખ આઠમો ખજાનો છે.

સત્યામૃદ્ધૌ ભવન્ત્યેતે સિદ્ધિસ્તેષાં હિ જાયતે । એતે હ્રષ્ટૌ સમાખ્યાતા નિધયસ્તવ ક્રૌષ્ટુકે ।। 68.

જ્યારે સમૃદ્ધિ હોય છે ત્યારે આ બધાં પૂર્ણ રીતે રહે છે અને એમાથી સિદ્ધિ મળે છે; હે ક્રૌષ્ટુકિ, આ આઠ ખજાનાં તને સમજાવ્યાં.

દેવાતાનાં પ્રસાદેન સાધુસંસેવનેન ચ । એભિરાલોકિતં વિત્તં માનુષસ્ય સદા મુને ।। 68.

હે મુનિ, દેવતાઓની કૃપાથી અને સારા લોકોની સંગતથી મનુષ્યને સંપત્તિ હંમેશા આવી રીતે મળે છે.

યાદૃક્્ સ્વરૂપં ભવતિ તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ । પદ્મો નામ નિધિઃ પૂર્વં સ યસ્ય ભવતિ દ્વિજ ।। 68.

તેની સ્વરૂપતા શું છે, તે હું તને વિગતે કહું છું, સાંભળ. પહેલાં 'પદ્મ' નામનું એક ખજાનો હતો; જેના પાસે એ હોય, હે દ્વિજ,

સુતસ્ય તત્સુતાનાઞ્ચ તત્પૈત્રાણાઞ્ચ નિત્યશઃ । દાક્ષિણ્યસારઃ પુરુષસ્તેન ચાધિષ્ઠિતો ભવેત્ ।। 68.

તેના પુત્ર, પૌત્ર અને તેમના વંશજોમાં પણ એ માણસ હંમેશા દયાળુ અને દાનશીલ બની રહે છે.

સત્ત્વાધારો મહાભોગો યતોઽસૌ સાત્ત્વિકો નિધિઃ । સુવર્ણરૂપ્યતામ્રાદિધાતૂનાઞ્ચ પરિગ્રહમ્ ।। 68.

એ ખજાનો સત્વગુણ આધારિત છે, બહુ ભોગવટાવાળો છે, કારણ કે એ સાત્વિક ખજાનો છે; એથી સોનાં, ચાંદી, તાંબાં અને બીજા ધાતુઓ મળે છે.

કરોત્યતિતરાં સોઽથ તેષાઞ્ચ ક્રયાવિક્રયમ્ । કરોતિ ચ તથા યજ્ઞાન્ દક્ષિણાઞ્ચ પ્રયચ્છતિ ।। 68.

એ માણસ એ બધાની ખરીદી-વેચાણ વધારે કરે છે અને યજ્ઞો પણ કરે છે, દાન પણ આપે છે.

સભાં દેવનિકેતાંશ્ચ સ કારયતિ તન્મનાઃ । સત્ત્વાધારો નિધિશ્ચાન્યો મહાપદ્મ ઇતિ શ્રુતઃ ।। 68.

એ મનથી સભાઓ અને દેવમંદિરો બનાવે છે; બીજો એક ખજાનો 'મહાપદ્મ' તરીકે ઓળખાય છે, એ પણ સત્વગુણ આધારિત છે.

સત્ત્વપ્રધાનો ભવતિ તેન ચાધિષ્ઠિતો નરઃ । કરોતિ પદ્મરાગાદિરત્નાનાઞ્ચ પરિગ્રહમ્ ।। 68.

જે માણસ એના વશમાં આવે છે, એ સત્વગુણમાં પ્રધાન બને છે અને પદ્મરાગ જેવા રત્નો મેળવેછે.

મૌક્તિકાનાં પ્રવાલાનાં તેષાં ચ ક્રયવિક્રયાન્ । દદાતિ યોગશીલેભ્યસ્તેષામાવસથાંસ્તથા ।। 68.

એ મુક્તા અને પ્રવાળની ખરીદી-વેચાણ કરે છે અને યોગમાં તત્પર રહેનાર લોકોને નિવાસ પણ આપે છે.