માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

અવાપ શકુનિઃ પઞ્ચ જગૃહુસ્તાન્ સુરાસુરાઃ । શ્યેનં જગ્રાહ મૃત્યુશ્ચ કાકં કાલો ગૃહીતવાન્॥૫૧.

પક્ષીએ એમાંથી પાંચને પકડી લીધા; દેવો અને અસુરોએ પણ તેમને પકડી લીધા: મૃત્યુએ શ્યેનને પકડ્યો, કાળે કાગડાને પકડી લીધો,

ઉલૂકં નિરૃતિશ્ચૈવ જગ્રાહાતિભયાવહમ્ । ગૃધ્રં વ્યાધિસ્તદીશોઽથ કપોતં ચ સ્વયં યમઃ॥૫૧.

ઉલૂકને નિૃતિએ પકડ્યો, જે ખૂબ ભયજનક છે; રોગના દેવતાએ ગૃધ્રને પકડ્યો, અને યમરાજે પોતે કબૂતરને પકડી લીધો.

એતેષામેવ ચૈવોક્તા ભૂતાઃ પાપોપપાદને । તસ્માચ્છ્યેનાદયો યસ્ય નિલીયેયુઃ શિરસ્યથ॥૫૧.

કહેવામાં આવ્યું છે કે એ સર્વ ભૂતો પાપના કારણ છે; તેથી જો શ્યેન અને બીજા કોઈના માથા પર બેસે—

તેનાત્મરક્ષણાયાલં શાન્તિં કુર્યાદ્વિજોત્તમ । ગેહે પ્રસૂતિરેતેષાં તદ્વન્નીડનિવેશનમ્॥૫૧.

તો આત્મરક્ષા માટે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શાંતિવિધિ કરવી જોઈએ; એ જ રીતે, જો એ ઘરમાં વસે કે જન્મે.

નરસ્તં વર્જયેદ્ ગેહં કપોતાક્રાન્તમસ્તકમ્ । શ્યેનઃ કપોતો ગૃધ્રશ્ચ કાકોલૂકૌ ગૃહે દ્વિજ॥૫૧.

કોઈ પુરુષે એવા ઘરને ટાળવું જોઈએ, જેના ઉપર કબૂતર બેસે; જો શ્યેન, કબૂતર, ગૃધ્ર, કાગડો કે ઉલૂક ઘરમાં પ્રવેશે, હે દ્વિજ—

પ્રવિષ્ટઃ કથયેદન્તં વસતાં તત્ર વેશ્મનિ । ઈદૃક્ પરિત્યજેદ્ ગેહં શાન્તિં કુર્યાચ્ચ પણ્ડિતઃ॥૫૧.

તો એ ઘરમાં રહેતા લોકોને એ વાત જણાવવી જોઈએ; આવું ઘર છોડવું જોઈએ અને વિદ્વાન વ્યક્તિએ શાંતિવિધિ કરવી જોઈએ.

સ્વપ્નેઽપિ હિ કપોતસ્ય દર્શનં ન પ્રશસ્યતે । ષડપત્યાનિ કથ્યન્તે ગણ્ડપ્રાન્તરતેસ્તથા॥૫૧.

સપનામાં પણ કબૂતરનું દર્શન શુભ માનવામાં આવતું નથી; છ સંતાનની વાત કહેવામાં આવે છે, અને ગાલના કિનારે રહેનારાં પણ.

સ્ત્રીણાં રજસ્યવસ્થાનં તેષાં કાલાંશ્ચ મે શૃણુ । ચત્વાર્યહાનિ પૂર્વાણિ તથૈવાન્યત્ ત્રયોદશ॥૫૧.

સ્ત્રીઓમાં માસિક ધર્મના સમય અને તેની અવધિ વિશે સાંભળો: પહેલા ચાર દિવસો અને પછીના ત્રેઓદશ દિવસો એમ કુલ સત્તર દિવસો ગણાય છે.

એકાદશ તથૈવાન્યદપત્યં તસ્ય વૈ દિને । અન્યદ્દિનાભિગમને શ્રાદ્ધદાને તથાપરે॥૫૧.

પોત્રના જન્મ પછીના અગિયાર દિવસો પણ ગણાય છે; એક દિવસ સહવાસ માટે અને બીજો દિવસ શ્રાદ્ધ માટે અલગ રાખવામાં આવે છે.

પર્વસ્વથાન્યત્ તસ્માત્તુ વર્જ્યાન્યેતાનિ પણ્ડિતૈઃ । ગર્ભહન્તુઃ સુતો નિઘ્નો મોહની ચાપિ કન્યકા॥૫૧.

પરવ દિવસો માટે પણ અલગ સમય રાખવામાં આવે છે; તેથી વિદ્વાનો એ સમયમાં ટાળે છે. ગર્ભનો નાશ કરનારનો પુત્ર મરાઈ જાય છે અને કન્યા પણ મોહમાં પડી જાય છે.

પ્રવિશ્ય ગર્ભમત્ત્યેકો ભુક્ત્વા મોહયતેઽપરા । જાયન્તે મોહનાત્તસ્યાઃ સર્પમણ્ડૂકકચ્છપાઃ॥૫૧.

એક ગર્ભમાં પ્રવેશી તેને ખાઈ જાય છે; બીજો ખાધા પછી મોહ પેદા કરે છે. એ સ્ત્રીના મોહથી સાપ, દેડકા અને કાચબા જન્મે છે.

સરીસૃપાણિ ચાન્યાનિ પુરીષમથવા પુનઃ । ષણ્માસાન્ ગુર્વિણીં માંસમશ્નુવાનામસંયતામ્॥૫૧.

બીજા સરીસૃપો અને જીવ પણ જન્મે છે, અથવા ફરીથી મલમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. છ મહિના સુધી ગર્ભવતી સ્ત્રી જો મરજી મુજબ માંસ ખાય—

વૃક્ષચ્છાયાશ્રયાં રાત્રાવથવા ત્રિચતુષ્પથે । શ્મશાનકટભૂમિષ્ઠામુત્તરીયવિવર્જિતામ્॥૫૧.

—અને રાત્રે વૃક્ષની છાંયમાં, ત્રિવિધ માર્ગ પર, સ્મશાનમાં કે હાડકાંવાળી જગ્યાએ રહે, અથવા ઉપરના વસ્ત્ર વિના રહે—

રુદમાનાં નિશીથેઽથ આવિશેત્તામસૌ સ્ત્રિયમ્ । શસ્યહન્તુસ્તથૈવૈકઃ ક્ષુદ્રકો નામ નામતઃ॥૫૧.

—અથવા મધરાતે રડે, તો અંધકારમય આત્મા એ સ્ત્રીમાં પ્રવેશ કરે છે. એ જ રીતે, એક 'ક્ષુદ્રક' નામનો, પાકનો નાશકર્તા પણ છે.

શસ્યર્ધિં સ સદા હન્તિ લબ્ધ્વા રન્ધ્રં શૃણુષ્વ તત્ । અમઙ્ગલ્યદિનારમ્ભે અતૃપ્તો વપતે ચ યઃ॥૫૧.

તે હંમેશા પાકનો નાશ કરે છે, જ્યાં ત્રુટિ મળે ત્યાં. સાંભળો: જે કોઈ અશુભ દિવસે આરંભ કરે અને સંતોષ ન મળે, તે પાક ગુમાવે છે.

ક્ષેત્રેષ્વનુપ્રવેશં વૈ કરોત્યન્તોપસઙ્ગિષુ । તસ્માત્ કલ્પઃ સુપ્રશસ્તે દિનેઽભ્યર્ચ્ય નિશાકરમ્॥૫૧.

તે ઋતુના અંતે ખેતરોમાં પ્રવેશ કરે છે. તેથી શુભ દિવસે, ચંદ્રદેવની પૂજા કર્યા પછી વિધિ કરવી જોઈએ.

કુર્યાદારમ્ભમુપ્તિઞ્ચ હૃષ્ટસ્તુષ્ટઃ સહાયવાન્ । નિયોજિકેતિ યા કન્યા દુઃ સહસ્ય મયોદિતા॥૫૧.

ખુશીથી, સંતોષથી અને સાથીઓ સાથે કામ શરૂ અને પૂર્ણ કરવું જોઈએ. 'નિયોજિકા' નામની કન્યા, જેને સહન કરવી મુશ્કેલ છે, તે હું વર્ણવું છું.

જાતં પ્રચોદિકાસંજ્ઞં તસ્યાઃ કન્યાચતુષ્ટયમ્ । મત્તોન્મત્તપ્રમત્તાસ્તુ નરાન્ નારીસ્તુ તાઃ સદા॥૫૧.

એની ચાર દીકરીઓ 'પ્રચોદિકા' તરીકે ઓળખાય છે. નશામાં, ઉન્માદમાં અને બેફામ, આવી સ્ત્રીઓ હંમેશા પુરુષોને ઉશ્કેરે છે.

સમાવિશન્તિ નાશાય ચોદયન્તીહ દારુણમ્ । અધર્મં ધર્મરૂપેણ કામઞ્ચાકામરૂપિણમ્॥૫૧.

આ સ્ત્રીઓ વિનાશ માટે પ્રવેશ કરે છે અને અહીં કઠોર વસ્તુઓ માટે ઉશ્કેરે છે: અધર્મને ધર્મના રૂપમાં અને કામને અકામના રૂપમાં રજૂ કરે છે.

અનર્થઞ્ચાર્થરૂપેણ મોક્ષઞ્ચામોક્ષરૂપિણમ્ । દુર્વિનીતા વિના શૌચં દર્શયન્તિ પૃથઙ્નરાન્॥૫૧.

અનર્થને અર્થના રૂપમાં અને બંધનને મોક્ષના રૂપમાં બતાવે છે. અણઘડ અને શુદ્ધિ વિના, એ અલગ-અલગ પુરુષોને ભટકાવે છે.

ભ્રશ્યન્ત્યાભિઃ પ્રવિષ્ટાભિઃ પુરુષાર્થાત્ પૃથઙ્નરાઃ । તાસાં પ્રવેશશ્ચ ગૃહે સંધ્યારક્તે હ્યથામ્બરે॥૫૧.

જે પુરુષોમાં એ પ્રવેશ કરે છે, તેઓ પોતાના ધ્યેયથી વિમુખ થઈ જાય છે. એ સ્ત્રીઓ સંધ્યા સમયે આકાશ લાલ હોય ત્યારે ઘરમાં પ્રવેશ કરે છે.

ધાતાવિધાત્રોશ્ચ બલિર્યત્ર કાલે ન દીયતે । ભુઞ્જતાં પિબતાં વાપિ સઙ્ગિભિર્જલવિપ્રુષૈઃ॥૫૧.

જ્યાં ધાતા અને વિધાતા માટે યોગ્ય સમયે અર્પણ કરવામાં આવતું નથી, જ્યાં મિત્રો સાથે જમવામાં કે પીવામાં પાણીના છાંટા પડે છે—

નવનારીષુ સંક્રાન્તિસ્તાસામાશ્વભિજાયતે । વિરોધિન્યાસ્ત્રયઃ પુત્રાશ્ચોદકો ગ્રાહકસ્તથા॥૫૧.

નવ સ્ત્રીઓમાં એ પ્રવાહ થાય છે અને સંતાન ઝડપથી જન્મે છે. વિરોધી સ્ત્રીઓના ત્રણ પુત્રો છે: એક જળગ્રાહી અને બીજો ગ્રાહક.

તમઃ પ્રચ્છાદકશ્ચાન્યસ્તત્સ્વરૂપં શૃણુષ્વ મે । પ્રદીપદૈલસંસર્ગદૂષિતે લઙ્ઘિતે ખલે॥૫૧.

બીજો છે 'તમઃપ્રચ્છાદક'; એનું સ્વરૂપ સાંભળો: દીવાના તેલના સ્પર્શથી દુષિત થાય, અથવા ખલihan પાર થાય ત્યારે—

મુષલોલૂખલે યત્ર પાદુકે વાસને સ્ત્રિયઃ । શૂર્પદાત્રાદિકં યત્ર પદાકૃષ્ય તથાસનમ્॥૫૧.

જ્યાં મુષળ અને ઓખળી હોય, સ્ત્રીઓના પગરખાં, વસ્ત્રો, સુપડા-દાતર વગેરે હોય, અથવા પગથી બેઠાડું ખેંચાય—

યત્રોપલિપ્તઞ્ચાનર્ચ્ય વિહારઃ ક્રિયતે ગૃહે। દર્વોમુખેન યત્રાગ્નિરાહૃતોઽન્યત્ર નીયતે॥૫૧.

જે ઘર માં પૂજા વિના ફક્ત મોજશોખ કરવામાં આવે છે, અને જ્યાં અગ્નિ દક્ષિણ તરફ મુકીને પછી બીજે લઈ જવાય છે—

વિરોધિનીસુતાસ્તત્ર વિજૃમ્ભન્તે પ્રચોદિતાઃ । એકો જિહ્વાગતઃ પુંસાં સ્ત્રીણાઞ્ચાલીકસત્યવાન્॥૫૧.

ત્યાં શત્રુતાની દીકરીઓ ઉશ્કેરાઈને સક્રિય થાય છે; પુરુષ કે સ્ત્રીની જીભ પર એક એવી છે, જે ખોટું બોલે છે અને હંમેશા અસત્ય કહે છે.

ચોદકો નામ સ પ્રોક્તઃ પૈશુન્યં કુરુતે ગૃહે । અવધાનગતશ્ચાન્યઃ શ્રવણસ્થોઽતિદુર્મતિઃ॥૫૧.

તેને ઉશ્કેરનાર કહે છે, જે ઘરમાં નિંદા ફેલાવે છે; બીજી એક, જે ધ્યાનથી સાંભળતી નથી, તે બહુ દુષ્ટ છે.

કરોતિ ગ્રહણન્તેષાં વચસાં ગ્રાહકસ્તુ સઃ । આક્રમ્યાન્યો મનો નૄણાં તમસાચ્છાદ્ય દુર્મતિઃ॥૫૧.

એમાંથી એક, લોકોના બોલેલા શબ્દો પકડીને પોતાની રીતે વાપરે છે; બીજી એક, મનમાં પ્રવેશી, અંધકારથી ઢાંકી દે છે અને દુર્વૃત્તિ કરે છે.