માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

માર્કંડેય પુરાણમાં વર્ણવાયેલી આ ઘટનાઓમાં, ભગવાન બ્રહ્માએ યક્ષને વિવિધ ઘરો અને વર્તન વિશે ઉપદેશ આપ્યો હતો. બ્રહ્માએ કહ્યું કે જ્યાં દેવતાઓની પૂજા તો થાય છે, પણ યોગ્ય યજ્ઞ વિના, અને જ્યાં પુરુષો માત્ર ઉપચારરૂપે દેવતાઓની સ્થાપના કરે છે, એવો ઘર ત્યાગી દો. અને જ્યાં શહેરો અને ગામોમાં પ્રસિદ્ધ એવા મોટા ઉત્સવોનું આયોજન થાય છે, પણ પૂર્વવત્ ઘરમાં જ, એવા ઘરમાં પણ નિવાસ ન કરવો. જ્યાં સ્ત્રીઓ વનાવટાની ટોપલી, માટલા, કપડાંમાંથી ટપકતા પાણી અથવા નખના ટોચથી પાણી લઈને સ્નાન કરે છે, એ ઘર મનહૂસ માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, જ્યાં લોકો સ્થાનિક પરંપરા, કુટુંબના કર્તવ્ય, સંધિ, પાઠ, યજ્ઞ, શુભક્રિયા, દેવપૂજા, શુદ્ધિ અને લોકવ્યવહાર યોગ્ય રીતે પાળે છે, એવા લોકો સાથે પણ જોડાવું નહીં. આ ઉક્તિ પછી, બ્રહ્મા ત્યાંથી અદૃશ્ય થઇ ગયા અને યક્ષે કમળથી જન્મેલા બ્રહ્માના આદેશ અનુસાર કાર્ય કર્યું. પછી માર્કંડેય કહે છે કે દુષહ નામના પુરુષની પત્ની નિર્મષ્ટિ હતી, જે કલિયુગમાં તેની પત્નિ બની, કારણ કે મૃત્યુ સમયે તેણે ચંડાલ સ્ત્રીને જોયેલી. આ બંનેમાંથી સોળ સંતાન જન્મ્યા—આઠ પુત્ર અને આઠ પુત્રીઓ, જે સૌ અત્યંત ભયાનક હતા. પુત્રોના નામ હતા: દંતાકૃષ્ટિ, ઉક્તિ, પરિવર્ત, અઙ્ગધ્રુક, શકુની અને ગંડપ્રાંતરતિ. અન્ય બે પુત્રો ગર્ભહા અને સસ્યહા હતા. હવે પુત્રીઓના નામ સાંભળો—પ્રથમ નિયોજિકા, પછી વિરોધિની, સ્વયંહારકરી, ભ્રામણી, ઋતુહારિકા, સ્મૃતિબીઝહરા અને સૌથી ભયંકર વિદ્વેષણી, આઠમી પુત્રી. હવે, હું તમને આ બાળકોના કાર્યો અને તેમનાં દોષો દૂર કરવાની રીતો કહું છું. દંતાકૃષ્ટિ સૂતા બાળકના દાંતમાં વસે છે, જેથી બાળક દાંત કટકટાવતું રહે છે અને તેને અસહ્ય પીડા થાય છે. તેને શાંત કરવા માટે સફેદ રાયડાં સૂઈ રહેલા બાળકના પથારી અને દાંત પર છાંટવા જોઈએ. શુભ ઔષધિઓથી સ્નાન, પવિત્ર પાઠ, અને ઊંટકાંટા, તલવાર અથવા માછલીની હાડકીથી બનેલા કપડાં પહેરવા પણ સૂચવાયાં છે. બીજો પુત્ર ઉક્તિ છે, જે વારંવાર 'એવું જ થાઓ' કહે છે અને લોકો માટે શુભ કે અશુભ પરિણામ લાવે છે. તેથી, વિદ્વાનો હંમેશાં શુદ્ધ અને શુભ બોલવું જોઈએ; જો કંઈ અશુભ સાંભળો કે બોલો, તો જનાર્દનનું સ્મરણ કરવું. બ્રહ્મા, સૃષ્ટિના ગુરુ, દરેક જીવના કુળદેવતા છે, અને તેઓ બીજા ભ્રૂણને અલગ ગર્ભમાં સ્થાનાંતરિત કરે છે. પરિવર્તક નામનો પુત્ર મનુષ્યને આનંદ આપે છે અને વિચિત્ર શબ્દો બોલાવે છે; તેને પણ સફેદ રાયડાંથી શાંતિ મળે છે. જેણે તત્વ જાણ્યું હોય, તેણે રાક્ષસ વિનાશક મંત્રોથી સંરક્ષણ કરવું. બીજો પુત્ર પવન જેવો છે, જે લોકોના અંગોમાં ફફડાટ લાવે છે—તે શુભ કે અશુભ સંકેત આપે છે; તેના માટે કુશ ઘાસથી અંગ પર સ્પર્શ કરવો જોઈએ. બીજો પુત્ર શકુની છે, જે કાગડા, કુતરા વગેરેમાં વસે છે અને શુભ-અશુભ શાકુન આપે છે. જો અશુભ હોય, તો કાર્ય આરંભે જ ત્યજી દો; જો શુભ હોય, તો પ્રજાપતિ કહે છે કે કાર્ય ઝડપથી કરવું. બીજો પુત્ર ગંડપ્રાંતરતિ છે, જે ગાલના કાંઠે અડધા મુહૂર્ત માટે રહે છે અને દરેક કાર્યનો નાશ કરે છે. તેને શાંત કરવા માટે બ્રાહ્મણ દ્વારા પાઠ, દેવતાઓની સ્તુતિ અથવા મૂળમાંથી ઉખાડવું જોઈએ. ગોમૂત્ર, રાયડાં, પવિત્ર ઘાસ, ગ્રહ પૂજા અને ધર્મોપનિષદના વિધિ અને શાસ્ત્રના અભ્યાસથી પણ રોગ દૂર થાય છે. ગાંઠવાળા રોગથી પીડિત વ્યક્તિ અજ્ઞાનતાથી મુક્તિ પામે છે. સ્ત્રીઓના ગર્ભમાં જે બીજનો નાશ કરે છે, તે પણ અત્યંત ભયાનક છે. તેના માટે હંમેશાં શુદ્ધિ રાખવી, પ્રસિદ્ધ મંત્રો લખી ધારણ કરવી, શુભ માળા પહેરવી વગેરે કરવું જોઈએ. શુદ્ધ ઘરમાં રહેવું, વધુ મહેનત ન કરવી જોઈએ. બીજો આત્મા પાકના પાકના નાશ માટે આવે છે. તેના નિવારણ માટે જૂના ચપ્પલ પહેરવા, વામમાર્ગે ચાલવું અને નીચ જાતિના વ્યક્તિને ઘરમાં પ્રવેશ કરાવવો જોઈએ. ઘરની બહાર હોળી અર્પણ કરવી, સોમ અને પાણીના નામો લેવું, અને પરસ્ત્રી અથવા પરધન ગ્રહણ જેવા કાર્યમાં સંયમ રાખવો જોઈએ. પુત્રી નિયોજિકા બીજાને નિયુક્ત કરે છે, અને તેને શુદ્ધિમય પાઠથી શાંતિ મળે છે; ક્રોધ, લોભ વગેરેથી દૂર રહેવું જોઈએ. જો કોઈ તેને અપમાન કે ઇજા કરે, તો પણ તે નિયુક્ત કરે છે—અટલ રહેવું જોઈએ. વિદ્વાન પુરુષે ક્યારેય તેના વશમાં ન થવું જોઈએ. બીજી પુત્રી વિવાદ ઊભો કરે છે, પ્રેમાળ દંપતી વચ્ચે ફૂટ પાડે છે. સંબંધી, મિત્રો, માતા-પિતા, પુત્ર અને જાતિના લોકો વચ્ચે વિવાદ ઊભો થાય, ત્યારે હોળી વિધિથી રક્ષા કરવી જોઈએ. બીજી પુત્રી સ્વયંહારકરી છે, જે કઠોર વાણી સહન કરવાથી, શાસ્ત્રોક્ત વર્તનથી, ખેતરના અનાજ, ઘરના દૂધ, ઘી વગેરેમાંથી સંપત્તિ ચોરી લે છે. તે હંમેશા છુપાવામાં તત્પર રહે છે. રસોડામાંથી, અડધા પકાવેલા ભોજનમાંથી, ભંડારગૃહમાંથી, અને જે પણ પીરસવામાં આવે છે, તે હંમેશાં ભોજન સાથે ભોજન કરે છે. લોકોના બચેલા અન્ન અને દુર્લભ ભોજન પણ તે લઈને જાય છે. કામકાજના સ્થાન અને ભંડારમાંથી પણ તે સંપત્તિ લઈ જાય છે. તે હંમેશાં ગાય અને સ્ત્રીઓના સ્તનમાંથી દૂધ, દહીંમાંથી ઘી, તલમાંથી તેલ અને માદિરાલયમાંથી દારૂ ચોરી લે છે. આ રીતે, દુષહ અને નિર્મષ્ટિના પુત્ર-પુત્રીઓ વિશ્વમાં ભય ફેલાવે છે અને તેમના નિવારણ માટે શાસ્ત્રોક્ત ઉપાયો જણાવવામાં આવ્યા છે.