માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

એક દિવસ, રાજાએ એક દુ:ખી અને વિચલિત મનવાળા મનુષ્યને જોઈને પૂછ્યું: “મહાશય, તમે કોણ છો અને અહીં આવવાનો કારણ શું છે? તમે દુ:ખી અને ચિંતિત કેમ દેખાવ છો?” રાજાની આ કળજીપૂર્વક પૂછેલી વાત સાંભળી, વેપારીએ વિનમ્રતાપૂર્વક નમન કરીને જવાબ આપ્યો. વેપારી કહ્યો: “હું સમાધિ નામનો વેપારી છું, ધનિક કુટુંબમાં જન્મેલો. પણ મારા પત્ની અને પુત્રોએ લોભના કારણે અયોગ્ય રીતે મને ત્યજી દીધો છે.” “મારા ધન, પત્ની અને પુત્રોથી વિહોણો, અને સંપત્તિ ગુમાવીને, હું દુ:ખી અને સ્વજનો તથા મિત્રો દ્વારા ત્યજીને આ જંગલમાં આવ્યો છું.” “અહીં હું જાણતો નથી કે મારા પુત્રો શું કરે છે, તેઓ સુખી છે કે નહીં, અને મારા કુટુંબ કે પત્ની વિશે પણ મને કોઈ ખબર નથી.” “શું તેમના ઘરમાં હવે સુરક્ષિતતા છે કે અસુરક્ષિતતા? તેઓ કેવી સ્થિતિમાં છે? મારા પુત્રો સારા વર્તનવાળા છે કે ખરાબ?” ત્યારે રાજાએ પુછ્યું: “જે પુત્રો, પત્ની અને અન્ય સ્વજનોએ ધનના લોભમાં તમને ત્યજી દીધા છે, તેમ છતાં તમારું મન કેમ હજુ પણ તેમને પ્રીતિથી જોડાયેલું છે?” વેપારી બોલ્યા: “તમે જે કહ્યા એ સાચું છે, પણ હું શું કરું? મારું મન તેમના માટે કઠોર બની શકતું નથી.” “મારા હૃદયમાં attachment માત્ર તેમના માટે જ છે—મારી પત્ની, કુટુંબ અને સ્વજનો માટે—even though they have rejected me.” “હું આ સમજતો નથી, જ્ઞાની હોવા છતાં પણ, relatives તથા સ્વજન પ્રત્યે—even when they lack virtue—મારું હૃદય કેમ પ્રેમથી ખેંચાય છે?” “મારા મનથી હું ઊંડી ઉદાસી અનુભવું છું, પણ શું કરું? મારા મનમાં harshness નથી—even for those who show me no affection.” માર્કંડેયે કહ્યું: ત્યારબાદ, બ્રાહ્મણ, વેપારી સમાધિ અને રાજા બંને મળીને એક મહાન ઋષિ પાસે ગયા. તેમણે યોગ્ય રીતે ઋષિને નમન કર્યું અને બેઠક કરી, વાતચીત શરૂ કરી. રાજાએ કહ્યું: “મહાનુભાવ, હું તમને એક પ્રશ્ન પૂછવા ઈચ્છું છું—મારું મન પોતાના impulsesને કારણે દુ:ખી રહે છે, તેનો કારણ શું છે?” “મારે રાજ્ય ગુમાવ્યા પછી પણ, હું તેના દરેક ભાગ માટે possessiveness અનુભવું છું; જાણતા હોવા છતાં, હું અજ્ઞાનની જેમ વર્તું છું—મહાન ઋષિ, આ શું છે?” “આ વેપારી પણ પોતાના પુત્રો દ્વારા છેતરાઈ, પત્ની અને સેવકો દ્વારા ત્યજી, અને સ્વજનો દ્વારા forsaken—છતાં, તેનું હૃદય હજુ પણ તેમને bound છે.” “અત્યારે, હું અને એ બંને ઊંડી રીતે afflicted છીએ; ભૂલ દેખાઈ છતા પણ, આપણા મન attachmentથી ખેંચાય છે.” “મહાનુભાવ, આ શું છે—આ delusion—even in the wise? discernment blindness, folly—આ કેમ થાય છે?” ઋષિએ કહ્યું: “જ્ઞાન દરેક જીવમાં છે, તેમના ઇન્દ્રિયો સુધી, પણ sensory objects દરેક માટે અલગ-અલગ પ્રગટે છે.” “કેટલાંક જીવ દિવસમાં અંધ છે, કેટલાક રાતમાં; કેટલાક દિવસ-રાત બંનેમાં સમાન રીતે જોઈ શકે છે.” “માણસો જ્ઞાની છે, પણ માત્ર તેઓ જ નહીં; બધા પ્રાણી, પક્ષી, અને દંત-પ્રાણીમાં પણ જ્ઞાન છે.” “માણસોમાં જે જ્ઞાન છે, એ પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓમાં પણ છે; અને જે તેઓમાં છે, એ મનુષ્યોમાં પણ— similarity બંનેમાં છે.” “જ્ઞાન હોવા છતાં, જુઓ— moths ભૂખથી પીડાય છે, પણ delusionથી તેઓ જ્યોતામાં દોડી destructionથી બચી શકતા નથી.” “માણસો પણ, હે મનુષ્યમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના સંતાનો માટે desireથી attachment રાખે છે; લોભથી reciprocity ઈચ્છે છે—તમે આ જોઈ શકો છો.” “છતાં, લોકો great Māyāની શક્તિથી attachmentનાં વ્હેરમાં અને delusionનાં ખાડામાં ફેંકાઈ જાય છે, જે worldly existenceને sustain કરે છે.” “અત્યારે, અચરજ કરવો નહીં, કેમ કે આ Lord of the worldની Yogic Sleep છે; આ Hariની મહામાયાની મહાન શક્તિ છે, જેનાથી જગત bewildered છે.” “આ Goddess, Blessed One, great Māyā—even wise minds are forcibly drawn by her, she bestows delusion.” “તે દ્વારા આ આખું universe, ચાલતું અને અચલ, projected થાય છે; pleased થવા પર, તે boons આપે છે અને liberationનું કારણ બને છે.” “તે supreme knowledge છે, liberationની eternal cause; તે bondageનું કારણ પણ છે, અને સર્વ sovereignsની sovereign છે.” પછી રાજાએ પુછ્યું: “મહાનુભાવ! એ Goddess Mahāmāyā કોણ છે, જેમ તમે વાત કરો છો? તે કેવી રીતે જન્મી, અને તેના કયા કાર્યો છે?” “તે Goddessની સ્વરૂપ અને સ્વભાવ શું છે, અને તે ક્યાંથી પ્રગટી? હું આ બધું તમારી પાસેથી સાંભળવા ઈચ્છું છું.” ઋષિએ કહ્યું: “તે eternal છે, universeની embodiment છે, અને તે દ્વારા બધું pervaded છે; તેમ છતાં, તેના origin manifold છે—મારી પાસેથી સાંભળો.” “જ્યારે પણ તે દેવોના કાર્ય માટે પ્રગટે છે, ત્યારે તેને જન્મી કહેવાય છે; પણ જગતમાં તે હંમેશા eternal કહેવાય છે.” “જ્યારે Viṣṇુ, ચક્રના અંતે, Yogic Sleepથી આખા જગતને એક મહાસાગરમાં ફેરવી, Blessed Lord Śeṣા ઉપર આરામ કરતા હતા…” “ત્યારે, બે ભયાનક દાનવો, Madhu અને Kaiṭabha, Viṣṇુના કાનમાંથી નીકળેલા કચરાથી ઉત્પન્ન થયા, અને Brahmāને મારવા ઈચ્છતા હતા.” “Brahmā, પ્રાણીઓના ભગવાન, Viṣṇુના નાભિમાંથી ઉપજેલી કમળમાં બેઠા, એ બે ભયાનક દાનવો અને sleeping Janārdanaને જોયા.” “Brahmāએ હૃદયથી Yogic Sleep, Hariના નેત્રોમાં વસતી, praise કરી—Hariને જગાડવા માટે.” Brahmāએ કહ્યું: “હે જગતની સ્ત્રી, હે વિશ્વની Sustainer, હે preservation અને destructionની cause, હે Viṣṇુની blessed Sleep, હે incomparable radiance of the Lord!” “તમે Svāhā છો, Svadhā છો, Vaṣaṭ call પણ છો, soundsની essence છો; તમે nectar છો, eternal imperishable છો, threefold measureમાં સ્થિર છો.” “તમે half-measureમાં પણ established છો, જે utterable નથી; twilight, Sāvitrī, supreme mother—તે તમે જ છો.” આ રીતે, રાજા અને વેપારીના દુ:ખ, attachment અને મહામાયાની શક્તિ વિશે મહાન ઋષિએ તેમને સમજાવ્યું, અને મહામાયાની મહાન કથા શરૂ કરી.