માર્કણ્ડેયપુરાણમ્

કથા એવી રીતે વહે છે: સુખના રૂપમાં દુઃખ અને મુક્તિના રૂપમાં બંધન, આ બંને જીવનમાં આવરી લે છે. જે લોકો શુદ્ધ અને નિયમિત નથી, તેઓને આ ભ્રમિત કરનારા તત્વો અલગ અલગ રીતે ગેરમાર્ગે દોરે છે. જ્યારે આ તત્વો મનુષ્યમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તેઓ પોતાના ધ્યેયથી વિમુખ થઈ જાય છે. આ તત્વો ઘરનાં અંદર પ્રવેશ કરે છે, ખાસ કરીને જ્યારે સાંજે આકાશ લાલ થાય છે. જ્યાં ધાતા અને વિધાતા માટે યોગ્ય સમયે હવન, અર્પણ કે તર્પણ ન કરવામાં આવે, અથવા મિત્રો સાથે જમ્યા-પીવામાં પાણીના છાંટાં પડે, ત્યાં આ તત્વો પ્રવેશ કરે છે. નવ સ્ત્રીઓમાં આ તત્વો ફેલાય છે અને ઝડપથી સંતાન ઉત્પન્ન થાય છે. દુશ્મન સ્વરૂપે ત્રણ પુત્રો થાય છે—એક છે જળગ્રાહી, બીજો ગ્રાહી, અને ત્રીજો છે અંધકારથી ઢાંકનાર. જ્યારે દીવોનું તેલ શરીરે લાગે છે અથવા ઓટલા પરથી પસાર થાય છે, ત્યારે તે તત્વો પ્રવેશ કરે છે. જ્યાં ઓખલી-મુસળ, ચપ્પલ, સ્ત્રીઓના વસ્ત્રો, વનાટકા વગેરે હોય, અથવા પગથી બેસણું ખેંચાય, ત્યાં પણ તેઓ પ્રવૃત્ત થાય છે. જ્યારે પૂજા-પાઠ ભૂલીને લોકો ઘરમાં આનંદ-મોજ કરે છે, અથવા દક્ષિણમુખી અગ્નિ લાવીને બીજે લઈ જાય છે, ત્યારે પણ દુશ્મન સ્વરૂપે પુત્રીઓ સક્રિય થાય છે. આ પુત્રીઓમાં એક પુરુષ અને સ્ત્રીની જીભ પર રહે છે, જે હંમેશાં ખોટું બોલે છે—તેને ઉશ્કેરણાર કહેવામાં આવે છે. બીજી એક, જે ધ્યાનથી સાંભળતી નથી, અત્યંત દુષ્ટ છે. એક બોલાયેલા શબ્દને પકડીને ગ્રહણ કરે છે; બીજી મનને અંધકારથી ઢાંકી દે છે અને દુષ્ટ છે. ક્રોધ ઉત્પન્ન કરનારી પણ છે, જે અંધકારથી ઢાંકી દે છે. ચોરીથી ત્રણ પુત્રીઓ જન્મે છે—એક બધું લઈ જાય છે, બીજી અડધું, ત્રીજી બળ. આ તત્વો એવા ઘરોમાં વસે છે જ્યાં યોગ્ય આચાર નથી, અથવા ખરાબ વર્તન હોય છે. જ્યારે અશુદ્ધ પગવાળા લોકો રસોડામાં જાય છે, દોષી લોકો સભામાં હોય છે, અથવા ઘરમાં દગો થાય છે, ત્યારે એ તત્વો મનમોજી રીતે ફર્યા કરે છે. પણ એક વિશિષ્ટ પુત્ર છે—ભટકનારનો પુત્ર કાકજંઘા—જેના વસમાં કોઈ આવે, ત્યાં આનંદ નથી રહેતો. જે ખાવા-પિવા સમયે ગાયન કરે છે, હસે છે, અથવા સંધ્યા સમયે સહવાસ કરે છે, તેને એ તત્વ ગ્રસે છે. જે સ્ત્રી રજસ્વલા હોય, તેને ત્રણ પુત્રીઓ થાય છે—એક સ્તનગ્રાહી, બીજી આભૂષણગ્રાહી, ત્રીજી પ્રસવગ્રાહી. જ્યારે લગ્નવિધિ યોગ્ય રીતે ન થાય, અથવા વિલંબ થાય, ત્યારે એ સ્તનગ્રાહી પુત્રી સ્તન લઈ જાય છે. શ્રાદ્ધ ન કરવામાં આવે, માતાનું પૂજન ન થાય, તો આભૂષણ લઈ જાય છે. જ્યારે પ્રસૂતિગૃહમાં અગ્નિ, પાણી, ધૂપ, દીવો, શસ્ત્ર, મુસળ કે રાઈના દાણા ન હોય, ત્યારે પ્રસવગ્રાહી પુત્રી પ્રવેશી, નવજાત બાળક લઈ જાય છે અને માતા તરત જ બાળક છોડે છે. એ પ્રસવગ્રાહી પુત્રી ભયાનક અને માંસાહારી છે—એથી પ્રસૂતિગૃહમાં સુરક્ષા જરૂરી છે. જ્યારે સ્મૃતિનું પાલન ન થાય, ખાલી ઘરમાં વસવાટ થાય, ત્યારે તેની પુત્ર પ્રચંડ વિનાશ લાવે છે. તેની પૌત્રીથી લાખો લિકા (ઉપદ્રવી જીવ) અને આઠ જાતની ભયાનક ચંડાલ જાતિઓ જન્મે છે, જે દંડ અને ફાંસ સાથે ભય પેદા કરે છે. ભૂખથી પીડાયેલી એ લિકાઓ એકબીજાને ખાવા દોડે છે, પણ પ્રચંડ તેમને રોકે છે અને નિયમ બાંધે છે કે જે કોઈ લિકાને આશ્રય આપે, તેને કઠોર દંડ મળશે. જો લિકા ઘરમાં જન્મે, તો પહેલાની લિકા તરત નાશ પામે છે. એ સ્ત્રીની બે પુત્રીઓ થાય છે—એક પુરુષ અને સ્ત્રીની તાકાત હરી લે છે, બીજી વાયુરૂપ છે અને ત્રીજી રૂપરહિત. વાયુરૂપ પુત્રી ગર્ભાવસ્થાના અંતે જેને સ્પર્શે, તે પુરુષ કે સ્ત્રી વાયુસમી પીડાથી ગ્રસ્ત થાય છે. રૂપરહિત તરત જ શક્તિ હરી લે છે—ખાસ કરીને જે માંસાહારી હોય, અશુદ્ધ હોય, કે ખોટી રીતે ખાય છે. દુશ્મન સ્વરૂપે પુત્રી, ભયાનક અને ટેડા ચહેરાવાળી, બે પુત્રો ધરાવે છે, જે મનુષ્યને પીડા આપે છે. જે મનુષ્ય કે સ્ત્રી અશુદ્ધ છે, નિંદા કરે છે, ચંચળ છે, દુષ્ટ લોકો સાથે રહે છે, તેની શક્તિ હરી જાય છે. જે કોઈ પણ પોતાના માતા, ભાઈ, મિત્ર, સ્નેહી, સંબંધીઓ કે અજાણ્યા લોકો સાથે દ્વેષ રાખે છે, તેમને એ બે પુત્રો પકડી લે છે. જે વ્યક્તિ દ્વેષનો ભોગ બને છે, તે ધર્મ કે ધનથી પણ નાશ પામે છે. પણ એક પોતાનાં ગુણથી જ દુષ્ટોના કૃત્યો જગતમાં જાહેર કરે છે. બીજો પુત્ર બીજા લોકોના ગુણ, મિત્રતા અને પ્રતિષ્ઠા ખેંચી લે છે. એ તમામ દુષ્ટ તત્વો રોગના સંતાન છે, અને તેમનું દુઃસ્વભાવ સમગ્ર જગતમાં વ્યાપેલું છે. આ રીતે કથા આગળ વધે છે. પછી ક્રૌસ્તુકી કહે છે: "હે venerable one, તમે મને સ્વારોચિષનું સમગ્ર વર્તમાન અને જન્મ વર્ણવી બતાવ્યું. હવે એ પદ્મિની નામનું જ્ઞાન, જે ભોગ આપનાર છે, તેની સાથે જોડાયેલા ખજાનાઓ વિશે વિગતવાર કહો." ત્યારે માર્કંડેય કહે છે: "પદ્મિની નામનું જ્ઞાન એ લક્ષ્મી સ્વયં છે, અને એ ખજાનાઓ એના નિવાસસ્થાન છે. હવે હું એના સ્વરૂપ, તત્ત્વ અને સ્વભાવ સમજાવું છું—સાવધાન થઈને સાંભળો.