కర్తవ్యం చ కృతం చైవ క్రియతే యచ్చ కించన ద్యౌరన్తరిక్షం భూశ్చైవ పరం పదమహం భువః
ఏది చేయవలసిందో, ఏది జరిగిందో, ఏది జరుగుతోందో — ఆకాశం, మధ్యలోని లోకం, భూమి — ఇవన్నీకి మించిన పరమపదం నేనే.
తమేవముక్త్వా భగవాన్ విష్ణుః పునరథాబ్రవీత్ కస్త్వం ఖలు సమాయాతః సమీపం భగవాన్కుతః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, మహావిష్ణువు మళ్లీ అడిగాడు — ‘భగవంతుడా, నువ్వెవరు? నన్ను చేరి ఇక్కడికి ఎలా వచ్చావు?’
క్వ వా భూయశ్ చ గన్తవ్యం కశ్ చ వా తే ప్రతిశ్రయః కో భవాన్ విశ్వమూర్తిర్వై కర్తవ్యం కిం చ తే మయా
‘ఇంకా ఎక్కడికి వెళ్ళబోతున్నావు? నీకు ఆశ్రయం ఏమిటి? నువ్వెవరు, విశ్వరూపుడా? నీ కోసం నేను ఏం చేయాలి?’
ఏవం బ్రువన్తం వైకుణ్ఠం ప్రత్యువాచ పితామహః మాయయా మోహితః శంభోర్ అవిజ్ఞాయ జనార్దనమ్
ఇలా ప్రశ్నిస్తున్న వైకుంఠునికి, శంభువు మాయ వల్ల మోహితుడై, జనార్దనుడిని గుర్తించని బ్రహ్మ సమాధానం ఇచ్చాడు.
మాయయా మోహితం దేవమ్ అవిజ్ఞాతం మహాత్మనః యథా భవాంస్తథైవాహమ్ ఆదికర్తా ప్రజాపతిః
మాయ వల్ల మోహితుడై, ఆ మహాత్ముడిని గుర్తించలేదు. ‘నువ్వు ఎలా ఉన్నావో, నేనూ అలాగే ఉన్నాను — ఆదికర్త, ప్రజాపతి నేనే’ అన్నాడు.
సవిస్మయం వచః శ్రుత్వా బ్రహ్మణో లోకతన్త్రిణః అనుజ్ఞాతశ్ చ తే నాథ వైకుణ్ఠో విశ్వసంభవః
లోకాల పాలకుడైన బ్రహ్మ చెప్పిన మాటలు ఆశ్చర్యంతో విని, విశ్వసృష్టికర్త అయిన వైకుంఠుడు అంగీకరించాడు.
కౌతూహలాన్మహాయోగీ ప్రవిష్టో బ్రహ్మణో ముఖమ్ ఇమానష్టాదశ ద్వీపాన్ ససముద్రాన్ సపర్వతాన్
ఆశ్చర్యంతో, మహాయోగి బ్రహ్మ ముఖంలోకి ప్రవేశించాడు. ఆపరంగా, సముద్రాలతో, పర్వతాలతో కూడిన పదహారు ద్వీపాలను కూడా తీసుకెళ్లాడు.
ప్రవిశ్య సుమహాతేజాశ్ చాతుర్వర్ణ్యసమాకులాన్ బ్రహ్మణస్తమ్భపర్యన్తం సప్తలోకాన్ సనాతనాన్
అతని లోపలికి ప్రవేశించి, మహాతేజస్సుతో, నాలుగు వర్ణాలతో నిండిన లోకాలను, బ్రహ్మదండం చివర వరకు ఉన్న ఏడూ శాశ్వత లోకాలను చూశాడు.
బ్రహ్మణస్తూదరే దృష్ట్వా సర్వాన్విష్ణుర్మహాభుజః అహో ఽస్య తపసో వీర్యమ్ ఇత్యుక్త్వా చ పునః పునః
బ్రహ్ముడి పొట్టలోకి వెళ్లి, మహాబాహుడు విష్ణువు అన్నీ చూసి, ‘అయ్యో! ఇతని తపస్సు ఎంత గొప్పది!’ అని మళ్ళీ మళ్ళీ ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
అటిత్వా వివిధాంల్లోకాన్ విష్ణుర్నానావిధాశ్రయాన్ తతో వర్షసహస్రాన్తే నాన్తం హి దదృశే యదా
వివిధ లోకాల్లో, అనేక ఆశ్రయాల్లో విహరిస్తూ, వేల సంవత్సరాలు గడిపినా, విష్ణువు దాని అంతం కనుగొనలేకపోయాడు.
తదాస్య వక్త్రాన్నిష్క్రమ్య పన్నగేన్ద్రనికేతనః నారాయణో జగద్ధాతా పితామహమథాబ్రవీత్
అప్పుడు, బ్రహ్మ ముఖం నుంచి బయటకు వచ్చి, పన్నగేంద్రుని నివాసమైన నారాయణుడు, జగత్తును పోషించే వాడు, బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
భగవానాదిరఙ్కశ్ చ మధ్యం కాలో దిశో నభః నాహమన్తం ప్రపశ్యామి ఉదరస్య తవానఘ
‘భగవంతుడా, నువ్వు ఆది, స్థానం, మధ్యం, కాలం, దిక్కులు, ఆకాశం అన్నీ. నీ పొట్టకి అంతం నాకు కనబడడం లేదు, పాపరహితుడా!’
ఏవముక్త్వాబ్రవీద్భూయః పితామహమిదం హరిః భగవానేవమేవాహం శాశ్వతం హి మమోదరమ్
ఇలా చెప్పి, హరి మళ్లీ బ్రహ్మను ఉద్దేశించి అన్నాడు — ‘భగవంతుడా, అలాగే నా పొట్ట కూడా శాశ్వతమే.’
ప్రవిశ్య లోకాన్ పశ్యైతాన్ అనౌపమ్యాన్సురోత్తమ తతః ప్రాహ్లాదినీం వాణీం శ్రుత్వా తస్యాభినన్ద్య చ
‘దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, లోకాల్లోకి ప్రవేశించి, ఈ అపూర్వమైన లోకాలను చూడు.’ అప్పుడు, అతని ఆనందదాయకమైన మాటలు విని, బ్రహ్మ హర్షించాడు.
శ్రీపతేరుదరం భూయః ప్రవివేశ పితామహః తానేవ లోకాన్ గర్భస్థాన్ అపశ్యత్ సత్యవిక్రమః
అప్పుడు సత్యవిక్రముడైన బ్రహ్మ, మళ్లీ శ్రీపతి గర్భంలోకి ప్రవేశించి, అక్కడే ఉన్న ఆ లోకాలను గర్భంలోనే చూశాడు.
పర్యటిత్వా తు దేవస్య దదృశే ఽన్తం న వై హరేః జ్ఞాత్వా గతిం తస్య పితామహస్య ద్వారాణి సర్వాణి పిధాయ విష్ణుః విభుర్మనః కర్తుమియేష చాశు సుఖం ప్రసుప్తో ఽహమితి ప్రచిన్త్య
ఆ ప్రభువు శరీరమంతా తిరిగినా, హరిలో అంతం కనబడలేదు. బ్రహ్మయొక్క ప్రయాణాన్ని గ్రహించిన విష్ణువు, అన్ని ద్వారాలను మూసి వేసి, 'నేను త్వరగా విశ్రాంతి తీసుకుంటాను' అని మనసులో ఆలోచించాడు.
తతో ద్వారాణి సర్వాణి పిహితాని సమీక్ష్య వై సూక్ష్మం కృత్వాత్మనో రూపం నాభ్యాం ద్వారమవిన్దత
అప్పుడు అన్ని ద్వారాలు మూసివున్నట్టు గమనించి, తన రూపాన్ని సూక్ష్మంగా మార్చుకుని, నాభి ద్వారం ద్వారా బయటకు వచ్చాడు.
పద్మసూత్రానుసారేణ చాన్వపశ్యత్పితామహః ఉజ్జహారాత్మనో రూపం పుష్కరాచ్చతురాననః
పద్మపు తంతువును అనుసరిస్తూ బ్రహ్మ చూశాడు. ఆ పద్మం నుంచి తన స్వరూపంతో నాలుగు ముఖాలవాడైన వాడు బయల్పడ్డాడు.
విరరాజారవిన్దస్థః పద్మగర్భసమద్యుతిః బ్రహ్మా స్వయంభూర్భగవాఞ్ జగద్యోనిః పితామహః
పద్మంపై కూర్చున్న బ్రహ్మ, పద్మగర్భపు ప్రకాశంతో వెలిగిపోతూ, స్వయంభువుగా, జగత్తుకి మూలమైన పితామహుడిగా ప్రకాశించాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే తాభ్యామ్ ఏకైకస్య తు కృత్స్నశః వర్తమానే తు సంఘర్షే మధ్యే తస్యార్ణవస్య తు
ఈలోపే, ఇద్దరూ పూర్తిగా పరస్పరం పోటీ పడుతుండగా, ఆ అర్ణవ మధ్యలో గొప్ప ఘర్షణ మొదలైంది.
కుతో ఽప్యపరిమేయాత్మా భూతానాం ప్రభురీశ్వరః శూలపాణిర్మహాదేవో హేమవీరాంబరచ్ఛదః
ఏదో తెలియని స్థలంలో నుంచి, అపారమైన ఆత్మవంతుడైన, భూతాలకు అధిపతిగా, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్న మహాదేవుడు, బంగారు వీర వస్త్రాలతో అలంకరించబడి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
అగచ్ఛద్యత్ర సో ఽనన్తో నాగభోగపతిర్ హరిః శీఘ్రం విక్రమతస్తస్య పద్భ్యామ్ ఆక్రాన్తపీడితాః
అక్కడికి అనంతుడు, నాగపట్టాల అధిపతి అయిన హరిదేవుడు వెళ్లాడు. అతడు వేగంగా అడుగులు వేసినప్పుడు, భూమి అతని పాదాల బరువుతో నలిగిపోయింది.
ఉద్భూతాస్తూర్ణమాకాశే పృథులాస్తోయబిన్దవః అత్యుష్ణశ్చాతిశీతశ్ చ వాయుస్తత్ర వవౌ పునః
అప్పుడే ఆకాశంలో మందపాటి నీటి బిందువులు వేగంగా ఏర్పడ్డాయి; అక్కడ గాలి చాలా వేడిగా, మరికొన్ని చోట్ల చాలా చల్లగా వీచింది.
తద్దృష్ట్వా మహదాశ్చర్యం బ్రహ్మా విష్ణుమభాషత అబ్బిన్దవశ్ చ శీతోష్ణాః కమ్పయన్త్యంబుజం భృశమ్
ఆ అద్భుతాన్ని చూసి, బ్రహ్మ విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ చల్లదనం, వేడితనం కలిగిన నీటి బిందువులు పద్మాన్ని బాగా కదిలిస్తున్నాయి.'
ఏతన్మే సంశయం బ్రూహి కిం వా త్వన్యచ్చికీర్షసి ఏతదేవంవిధం వాక్యం పితామహముఖోద్గతమ్
'నా ఈ సందేహాన్ని నివృత్తి చేయు, లేదా ఇంకేమైనా చేయదలచుకున్నావా?' — ఇలాంటి మాటలు పితామహుని నోట నుండి వచ్చాయి.
శ్రుత్వాప్రతిమకర్మా హి భగవానసురాన్తకృత్ కిం ను ఖల్వత్ర మే నాభ్యాం భూతమన్యత్కృతాలయమ్
అది విని, అసురులను సంహరించే, అపూర్వ కార్యశక్తి కలిగిన ప్రభువు, 'నా నాభిలో ఇంకెవరైనా జీవి నివసిస్తున్నాడేమో?' అని ఆలోచించాడు.
వదతి ప్రియమత్యర్థం మన్యుశ్చాస్య మయా కృతః ఇత్యేవం మనసా ధ్యాత్వా ప్రత్యువాచేదముత్తరమ్
అతడు ఎంతో ప్రేమగా మాట్లాడుతుండగా, నాకు కోపం వచ్చింది. ఇలా మనసులో తలచుకుని, ఈ విధంగా సమాధానం ఇచ్చాను.
కిమత్ర భగవానద్య పుష్కరే జాతసంభ్రమః కిం మయా చ కృతం దేవ యన్మాం ప్రియమనుత్తమమ్
'ప్రభూ, ఈ రోజు పద్మంలో ఎందుకు అలజడి ఏర్పడింది? దేవా, నేను ఏం చేశాను, మీరు నాతో ఇంత ప్రేమగా మాట్లాడుతున్నారు?'
భాషసే పురుషశ్రేష్ఠ కిమర్థం బ్రూహి తత్త్వతః ఏవం బ్రువాణం దేవేశం లోకయాత్రానుగం తతః
'పురుషశ్రేష్ఠా, మీరు ఇలా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నారు? నిజంగా చెప్పండి.' ఇలా లోకయాత్రను నడిపించే దేవేంద్రుడు అడిగాడు.
ప్రత్యువాచామ్బుజాభాక్షం బ్రహ్మా వేదనిధిః ప్రభుః యో ఽసౌ తవోదరం పూర్వం ప్రవిష్టో ఽహం త్వదిచ్ఛయా
వేద సంపద కలిగిన ప్రభువు బ్రహ్మ, కమలనేత్రుడైన విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు: 'నీ ఇష్టానుసారం నేను ముందుగా నీ గర్భంలోకి ప్రవేశించాను.'