వృష్ణ్యన్ధకవినాశాయ శాపః పిణ్డారవాసినామ్ ఏరకస్య తథోత్పత్తిస్ తోమరస్యోద్భవస్ తథా
వృష్ణులు, అంధకుల వినాశనానికి శాపం, ఎరకుడు ఎలా పుట్టాడో, తుమ్మెద ఎలా ఉద్భవించిందో వివరించబడ్డాయి.
ఏరకాలాభతో ఽన్యోన్యం వివాదే వృష్ణివిగ్రహః లీలయా చైవ కృష్ణేన స్వకులస్య చ సంహృతిః
ఎరకను పొందిన తర్వాత వృష్ణులు పరస్పరం కలహించుకోవడం, వంశంలో గొడవలు, కృష్ణుడు తన వంశాన్ని లీలగా నాశనం చేయడం వివరించబడ్డాయి.
ఏరకాస్త్రబలేనైవ గమనం స్వేచ్ఛయైవ తు బ్రహ్మణశ్చైవ మోక్షస్య విజ్ఞానం తు సువిస్తరమ్
ఎరక గడ్డి శక్తితో మనసు వచ్చినట్లు సంచారం జరుగుతుంది. మోక్షం, పరబ్రహ్మం గురించి విస్తృతంగా జ్ఞానం వివరించబడుతుంది.
పురాన్ధకాగ్నిదక్షాణాం శక్రేభమృగరూపిణామ్ మదనస్యాదిదేవస్య బ్రహ్మణశ్ చామరారిణామ్
పురాతన అంధకుడు, అగ్ని, దక్షుడు, ఇంద్రుడు, ఏనుగు, జింక రూపాలు ధరించినవారు, మదనుడు అనే ఆదిదేవుడు, బ్రహ్మ, అమరులకు శత్రువైనవారు— వీరి కథలు చెప్పబడతాయి.
హలాహలస్య దైత్యస్య కృతావజ్ఞా పినాకినా జాలంధరవధశ్చైవ సుదర్శనసముద్భవః
హలాహల అనే దైత్యుడు పినాకిని అవమానించగా జరిగినది, జాలంధరుని వధ, సుదర్శనం ఉద్భవించినది— ఇవన్నీ వివరించబడతాయి.
విష్ణోర్వరాయుధావాప్తిస్ తథా రుద్రస్య చేష్టితమ్ తథాన్యాని చ రుద్రస్య చరితాని సహస్రశః
విష్ణువు వరాయుధాన్ని పొందినది, రుద్రుని కార్యాలు, అలాగే రుద్రుని సహస్రాదికమైన ఇతర చరిత్రలు కూడా వివరించబడతాయి.
హరేః పితామహస్యాథ శక్రస్య చ మహాత్మనః ప్రభావానుభవశ్చైవ శివలోకస్య వర్ణనమ్
హరి, పితామహుడు, మహాత్ముడైన ఇంద్రుడు వీరి మహిమలు, అనుభవాలు, శివలోక వర్ణన కూడా చెప్పబడతాయి.
భూమౌ రుద్రస్య లోకం చ పాతాలే హాటకేశ్వరమ్ తపసాం లక్షణం చైవ ద్విజానాం వైభవం తథా
భూమిపై రుద్రుని లోకం, పాతాళంలో హాటకేశ్వరుడు, తపస్సు లక్షణాలు, ద్విజుల వైభవం కూడా వివరించబడతాయి.
ఆధిక్యం సర్వమూర్తీనాం లిఙ్గమూర్తేర్విశేషతః లిఙ్గే ఽస్మిన్నానుపూర్వ్యేణ విస్తరేణానుకీర్త్యతే
అన్ని రూపాలలో, ముఖ్యంగా లింగమూర్తి గొప్పతనం, ఈ లింగంలో క్రమంగా, విస్తృతంగా వివరించబడింది.
ఏతజ్జ్ఞాత్వా పురాణస్య సంక్షేపం కీర్తయేత్తు యః సర్వపాపవినిర్ముక్తో బ్రహ్మలోకం స గచ్ఛతి
ఈ పురాణం సారాంశాన్ని ఎవరైనా తెలుసుకొని పారాయణ చేస్తే, వారు అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొంది బ్రహ్మలోకాన్ని చేరుతారు.
అలిఙ్గో లిఙ్గమూలం తు అవ్యక్తం లిఙ్గముచ్యతే అలిఙ్గః శివ ఇత్యుక్తో లిఙ్గం శైవమితి స్మృతమ్
అప్రకటితమైనదే లింగానికి మూలం. ఆ అప్రకటిత లింగమే శివుడు అని పిలవబడతాడు. లింగం శైవమని గుర్తించబడింది.
ప్రధానం ప్రకృతిశ్చేతి యదాహుర్లిఙ్గముత్తమమ్ గన్ధవర్ణరసైర్హీనం శబ్దస్పర్శాదివర్జితమ్
ప్రధానం, ప్రకృతి అని వారు చెప్పే పరమ లింగం, వాసన, రంగు, రుచి లేని, శబ్దం, స్పర్శ మొదలైనవి లేని స్వరూపం.
అగుణం ధ్రువమక్షయ్యమ్ అలిఙ్గం శివలక్షణమ్ గన్ధవర్ణరసైర్యుక్తం శబ్దస్పర్శాదిలక్షణమ్
గుణాలు లేని, శాశ్వతమైన, అవినాశి, అప్రకటితమే శివుని లక్షణం. వాసన, రంగు, రుచి కలిగి, శబ్దం, స్పర్శ మొదలైన లక్షణాలు ఉన్నదే లింగం.
జగద్యోనిం మహాభూతం స్థూలం సూక్ష్మం ద్విజోత్తమాః విగ్రహో జగతాం లిఙ్గమ్ అలిఙ్గాద్ అభవత్స్వయమ్
ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా! జగత్తుకు మూలమైనది, మహాభూతం, స్థూలమైనది, సూక్ష్మమైనది, జగత్తుకు రూపమైన లింగం, అప్రకటితం నుండి స్వయంగా ఉద్భవించింది.
సప్తధాచాష్టధా చైవ తథైకాదశధా పునః లిఙ్గాన్యలిఙ్గస్య తథా మాయయా వితతాని తు
ఏడు, ఎనిమిది, మళ్లీ పదకొండు విధాలుగా, అప్రకటిత లింగాలు మాయ ద్వారా వ్యాపించాయి.
తేభ్యః ప్రధానదేవానాం త్రయమాసీచ్ఛివాత్మకమ్ ఏకస్మాత్త్రిష్వభూద్విశ్వమ్ ఏకేన పరిరక్షితమ్
వాటిలో ప్రధాన దేవతలలో ముగ్గురు శివస్వరూపంగా ప్రబవించారు. ఒకదానినుండి మూడు విధాలుగా జగత్తు ఉద్భవించింది; మరొకదానితో అది కాపాడబడుతోంది.
ఏకేనైవ హృతం విశ్వం వ్యాప్తం త్వేవం శివేన తు అలిఙ్గం చైవ లిఙ్గం చ లిఙ్గాలిఙ్గాని మూర్తయః
ఒకదానితోనే జగత్తు లయమవుతుంది; అదే శివుని ద్వారా వ్యాపించి ఉంది. అప్రకటితం, లింగం, లింగం-అప్రకటిత రూపాలు ఇవే మూర్తులు.
యథావత్కథితాశ్చైవ తస్మాద్బ్రహ్మ స్వయం జగత్ అలిఙ్గీ భగవాన్ బీజీ స ఏవ పరమేశ్వరః
ఇలా వివరించిన ప్రకారం, బ్రహ్మనే జగత్తు. అప్రకటితుడైన భగవంతుడు విత్తనంలా ఉన్నాడు; ఆయనే పరమేశ్వరుడు.
బీజం యోనిశ్ చ నిర్బీజం నిర్బీజో బీజముచ్యతే బీజయోనిప్రధానానామ్ ఆత్మాఖ్యా వర్తతే త్విహ
విత్తనం, యోని, విత్తనం లేనిదీ— విత్తనం లేనిదే విత్తనమని పిలవబడుతుంది. వీటిలో ఆత్మ అనే స్వరూపం ఇక్కడ ఉంది.
పరమాత్మా మునిర్బ్రహ్మ నిత్యబుద్ధస్వభావతః విశుద్ధో ఽయం తథా రుద్రః పురాణే శివ ఉచ్యతే
పరమాత్మ, ముని బ్రహ్మ, స్వభావతః నిత్యజ్ఞానిగా ఉండి, పవిత్రుడు. అలాగే రుద్రుడు కూడా పురాణాలలో శివుడిగా పిలవబడతాడు.
శివేన దృష్టా ప్రకృతిః శైవీ సమభవద్ద్విజాః సర్గాదౌ సా గుణైర్యుక్తా పురావ్యక్తా స్వభావతః
శివుడు తన దృష్టితో చూసినప్పుడు, ప్రకృతి శైవీగా మారింది, ఓ ద్విజులారా. సృష్టి ప్రారంభంలో, ఆమె సహజంగా కనిపించని వాడై ఉండగా, ఆ సమయంలో గుణాలతో కూడినదిగా అయింది.
అవ్యక్తాదివిశేషాన్తం విశ్వం తస్యాః సముచ్ఛ్రితమ్ విశ్వధాత్రీ త్వజాఖ్యా చ శైవీ సా ప్రకృతిః స్మృతా
ఆమె నుండే, కనిపించని స్థితి నుండి ప్రత్యేకమైనదాకా, ఈ సృష్టి كلها ఉద్భవించింది. ఆమెను విశ్వాన్ని పోషించేవాడిగా, 'అజా' అని కూడా పిలుస్తారు. ఆ శైవీ ప్రకృతిని ఇలానే గుర్తిస్తారు.
తామజాం లోహితాం శుక్లాం కృష్ణామేకాం బహుప్రజామ్ జనిత్రీమనుశేతే స్మ జుషమాణః స్వరూపిణీమ్
ఆ అజా, ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులతో, అనేక జీవులకు తల్లి. తన స్వరూపంలో ఆనందిస్తూ, ఆ తల్లిని శివుడు అనుభవించాడు.
తామేవాజామజో ఽన్యస్తు భుక్తభోగాం జహాతి చ అజా జనిత్రీ జగతాం సాజేన సమధిష్ఠితా
ఇంకొక అజుడు, ఆమె సుఖాలను అనుభవించి, అక్కడినుండి వెళ్లిపోతాడు. అయినా, ఈ జగత్తుకు తల్లైన అజా, ఆ అజునితో కలిసి స్థిరంగా ఉంటుంది.
ప్రాదుర్బభూవ స మహాన్ పురుషాధిష్ఠితస్య చ అజాజ్ఞయా ప్రధానస్య సర్గకాలే గుణైస్ త్రిభిః
ఆ అజా ఆజ్ఞతో, సృష్టి సమయంలో, పురుషుని ఆధీనంగా, మూడు గుణాలతో కూడిన మహత్తత్వం ప్రబలంగా ఉద్భవించింది.
సిసృక్షయా చోద్యమానః ప్రవిశ్యావ్యక్తమవ్యయమ్ వ్యక్తసృష్టిం వికురుతే చాత్మనాధిష్ఠితో మహాన్
సృష్టిచేయాలనే ఆకాంక్షతో ప్రేరేపితుడై, మహత్తత్వం, కనిపించని, నశించని ప్రకృతిలో ప్రవేశించి, తన స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండి, కనిపించే సృష్టిని ఉత్పత్తి చేశాడు.
మహతస్తు తథా వృత్తిః సంకల్పాధ్యవసాయికా మహతస్ త్రిగుణస్ తస్మాద్ అహంకారో రజో ఽధికః
మహత్తత్వం నుండి సంకల్పం, నిర్ణయం వంటి క్రియలు ఉద్భవించాయి. మూడు గుణాలతో కూడిన మహత్త్వం నుండే, రాజోగుణం అధికంగా ఉన్న అహంకారం పుట్టింది.
తేనైవ చావృతః సమ్యగ్ అహంకారస్ తమో ఽధికః మహతో భూతతన్మాత్రం సర్గకృద్వై బభూవ చ
ఆ అహంకారం, తమోగుణం ఎక్కువగా ఉండి, మహత్త్వాన్ని పూర్తిగా కప్పేసింది. ఆ మహత్త్వం నుండే, భూతతన్మాత్రలు, అంటే సృష్టికర్తలు, ఉద్భవించాయి.
అహంకారాచ్ఛబ్దమాత్రం తస్మాదాకాశమవ్యయమ్ సశబ్దమావృణోత్పశ్చాద్ ఆకాశం శబ్దకారణమ్
అహంకారం నుండి శబ్దతన్మాత్ర పుట్టింది. దానినుండి, నశించని ఆకాశం ఉద్భవించింది. ఆకాశం శబ్దాన్ని కలిగి, దానిని కప్పేసింది. శబ్దానికి కారణం ఆకాశమే.
తన్మాత్రాద్భూతసర్గశ్ చ ద్విజాస్త్వేవం ప్రకీర్తితః స్పర్శమాత్రం తథాకాశాత్ తస్మాద్వాయుర్ మహాన్మునే
తన్మాత్రల నుండి భూతాల సృష్టి జరిగినదని, ఓ ద్విజులారా, చెప్పబడింది. ఆకాశం నుండి స్పర్శతన్మాత్ర, దానినుండి వాయువు, ఓ మహామునీ!