దృష్ట్వా దేవం ప్రణమ్యైవం ప్రోవాచేదం కృతాఞ్జలిః భగవన్ బ్రాహ్మణః కశ్చిద్ ఉపమన్యురితిశ్రుతః
దేవుణ్ణి చూసి నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: 'ప్రభూ! ఉపమన్యు అనే ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉన్నాడని విన్నాను.'
క్షీరార్థమదహత్సర్వం తపసా తం నివారయ ఏతస్మిన్నన్తరే దేవః పినాకీ పరమేశ్వరః శక్రరూపం సమాస్థాయ గన్తుం చక్రే మతిం తదా
'అతడు పాల కోసం అన్నీ త్యాగం చేశాడు. అతని తపస్సును ఆపండి.' ఇదే సమయంలో పినాకధారి పరమేశ్వరుడు, ఇంద్రుని రూపాన్ని ధరించి వెళ్లాలని నిర్ణయించాడు.
అథ జగామ మునేస్తు తపోవనం గజవరేణ సితేన సదాశివః సహ సురాసురసిద్ధమహోరగైర్ అమరరాజతనుం స్వయమాస్థితః
ఆ తరువాత సదాశివుడు, దేవతలు, అసురులు, సిద్ధులు, మహానాగులతో కలిసి, అమరుల రాజైన ఇంద్రుని రూపాన్ని స్వీకరించి, గొప్ప తెల్ల ఏనుగుపై మునివారి తపోవనానికి వెళ్లాడు.
వామేన శచ్యా సహితం సురేన్ద్రం కరేణ చాన్యేన సితాతపత్రమ్
వైపుగా శచితో, మరో చేతిలో తెల్ల గొడుగుతో,
రరాజ భగవాన్ సోమః శక్రరూపీ సదాశివః సితాతపత్రేణ యథా చన్ద్రబింబేన మన్దరః
శక్రుని రూపంలో ఉన్న సదాశివుడు, తెల్ల గొడుగు చేత మెరిసిపోతూ, చంద్రబింబంతో మందరపర్వతం ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలా వెలిగిపోయాడు.
ఆస్థాయైవం హి శక్రస్య స్వరూపం పరమేశ్వరః జగామానుగ్రహం కర్తుమ్ ఉపమన్యోస్ తదాశ్రమమ్
ఇలా శక్రుని రూపాన్ని ధరించి, పరమేశ్వరుడు ఉపమన్యువు ఆశ్రమానికి అనుగ్రహం చేయడానికి వెళ్లాడు.
తం దృష్ట్వా పరమేశానం శక్రరూపధరం శివమ్ ప్రణమ్య శిరసా ప్రాహ మునిర్మునివరాః స్వయమ్
పరమేశ్వరుడు శక్రుని రూపంలో వచ్చి ఉన్నాడని చూసి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు తల వంచి నమస్కరించి మాట్లాడాడు.
పావితశ్చాశ్రమశ్చాయం మమ దేవేశ్వరః స్వయమ్ ప్రాప్తః శక్రో జగన్నాథో భగవాన్భానునా ప్రభుః
'ఈ ఆశ్రమం పవిత్రమైంది. ఎందుకంటే దేవతల అధిపతి స్వయంగా వచ్చారు. జగన్నాధుడైన శక్రుడు, భానువంతుడైన ప్రభువు ఇక్కడకు విచ్చేశారు.'
ఏవముక్త్వా స్థితం వీక్ష్య కృతాఞ్జలిపుటం ద్విజమ్ ప్రాహ గంభీరయా వాచా శక్రరూపధరో హరః
ఇలా చెప్పి, చేతులు జోడించి నిలబడి ఉన్న ద్విజుని చూసి, శక్రుని రూపంలో ఉన్న హరుడు, గంభీరమైన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు.
తుష్టో ఽస్మి తే వరం బ్రూహి తపసానేన సువ్రత దదామి చేప్సితాన్ సర్వాన్ ధౌమ్యాగ్రజ మహామతే
'నీ తపస్సు వల్ల నేను సంతోషించాను. ధౌమ్యునికి అన్నయ్యవు, మహామతివంతుడవు. కావలసిన వరాన్ని అడుగు, నీకు కావలసినది అన్నీ ఇస్తాను.'
ఏవముక్తస్తదా తేన శక్రేణ మునిసత్తమః వరయామి శివే భక్తిమ్ ఇత్యువాచ కృతాఞ్జలిః
అప్పుడు శక్రుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు చేతులు జోడించి, 'నాకు శివునిపై భక్తి కావాలని కోరుకుంటున్నాను' అని అన్నాడు.
తతో నిశమ్య వచనం మునేః కుపితవత్ప్రభుః ప్రాహ సవ్యగ్రమీశానః శక్రరూపధరః స్వయమ్
మునివారి మాటలు విని, స్వల్పంగా కోపంతో, శక్రుని రూపంలో ఉన్న పరమేశ్వరుడు ఆందోళనతో మాట్లాడాడు.
మాం న జానాసి దేవర్షే దేవరాజానమీశ్వరమ్ త్రైలోక్యాధిపతిం శక్రం సర్వదేవనమస్కృతమ్
'దేవర్షీ! నన్ను గుర్తించలేదా? నేను దేవతల రాజు, ఈశ్వరుడు, మూడు లోకాలకు అధిపతి అయిన శక్రుడు, అందరు దేవతలు పూజించే వాడిని.'
మద్భక్తో భవ విప్రర్షే మామేవార్చయ సర్వదా దదామి సర్వం భద్రం తే త్యజ రుద్రం చ నిర్గుణమ్
'బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా! నన్ను భక్తిగా సేవించు, నన్నే ఎప్పుడూ పూజించు. నీకు కావలసిన మంగళం అన్నీ ఇస్తాను. నిష్కళమైన రుద్రునిని వదిలిపెట్టు.'
తతః శక్రస్య వచనం శ్రుత్వా శ్రోత్రవిదారణమ్ ఉపమన్యురిదం ప్రాహ జపన్ పఞ్చాక్షరం శుభమ్
శక్రుని మాటలు వినగానే, అవి చెవులను చీల్చినట్లుగా అనిపించి, ఉపమన్యుడు పవిత్రమైన పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని జపిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
మన్యే శక్రస్య రూపేణ నూనమ్ అత్రాగతః స్వయమ్ కర్తుం దైత్యాధమః కశ్చిద్ ధర్మవిఘ్నం చ నాన్యథా
'ఇక్కడ శక్రుని రూపంలో ఎవరో వచ్చి ఉంటారు. ధర్మాన్ని అడ్డగించేందుకు వచ్చిన దుష్టదైత్యుడే తప్ప మరొకరు కారు అని అనిపిస్తోంది.'
త్వయైవ కథితం సర్వం భవనిన్దారతేన వై ప్రసంగాద్దేవదేవస్య నిర్గుణత్వం మహాత్మనః
నీతోనే అన్నీ చెప్పినవాడివి నీవే. పరమేశ్వరుని మహాత్మ్యాన్ని, ఆయన నిర్గుణత్వాన్ని, భగవంతుని నిందించాలనే ఉద్దేశంతో ప్రస్తావించావు.
బహునాత్ర కిముక్తేన మయాద్యానుమితం మహత్ భవాన్తరకృతం పాపం శ్రుతా నిన్దా భవస్య తు
ఇక్కడ నేను ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? ఈ రోజు నాకు స్పష్టంగా తెలిసింది — భవుడి మీద వేరొకడు చేసిన పెద్ద పాపం, అంటే నేను విన్న ఆ నింద.
శ్రుత్వా నిన్దాం భవస్యాథ తత్క్షణాదేవ సంత్యజేత్ స్వదేహం తం నిహత్యాశు శివలోకం స గచ్ఛతి
భవుడి నింద విన్న వెంటనే, ఆ క్షణంలోనే తన శరీరాన్ని వదిలేయాలి. అలా చేయగానే, తాను చనిపోతే వెంటనే శివలోకాన్ని పొందుతాడు.
యో వాచోత్పాటయేజ్జిహ్వాం శివనిన్దారతస్య తు త్రిః సప్తకులముద్ధృత్య శివలోకం స గచ్ఛతి
శివుని నిందించడంలో ఆనందపడే వాడి నాలుకను ఎవడైనా పీకి వేస్తే, అతడు ఇరవై ఒక తరాల్ని రక్షించి, చివరికి శివలోకానికి వెళ్తాడు.
ఆస్తాం తావన్మమేచ్ఛాయాః క్షీరం ప్రతి సురాధమమ్ నిహత్య త్వాం శివాస్త్రేణ త్యజామ్యేతత్కలేవరమ్
ఇప్పుడు నాకు పాల పట్ల ఉన్న కోరికను పక్కన పెడతాను. దేవతలలో నీచుడా! నిన్ను శివాస్త్రంతో సంహరించి, ఈ శరీరాన్ని వదిలేస్తాను.
పురా మాత్రా తు కథితం తథ్యమేవ న సంశయః పూర్వజన్మని చాస్మాభిర్ అపూజిత ఇతి ప్రభుః
పూర్వం నా తల్లి నిజంగా చెప్పింది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మునుపటి జన్మలో మనం ప్రభువును పూజించలేదు అని.
ఏవముక్త్వా తు తం దేవమ్ ఉపమన్యురభీతవత్ శక్రం చక్రే మతిం హన్తుమ్ అథర్వాస్త్రేణ మన్త్రవిత్
అలా ఆ దేవునితో మాట్లాడిన తర్వాత, ఉపమన్యుడు భయపడకుండా, మంత్రాల్లో నిపుణుడై, అథర్వాస్త్రంతో ఇంద్రుణ్ని సంహరించాలనే సంకల్పం చేసాడు.
భస్మాధారాన్మహాతేజా భస్మముష్టిం ప్రగృహ్య చ అథర్వాస్త్రం తతస్తస్మై ససర్జ చ ననాద చ
బస్మంతో అలంకరించుకున్న మహాత్ముడు, బస్మాన్ని ఒక ముట్టు తీసుకుని, అథర్వాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి, గట్టిగా అరవడం ప్రారంభించాడు.
దగ్ధుం స్వదేహమ్ ఆగ్నేయీం ధ్యాత్వా వై ధారణాం తదా అతిష్ఠచ్చ మహాతేజాః శుష్కేన్ధనమివావ్యయః
తన శరీరాన్ని కాల్చేయాలని సంకల్పించి, అగ్ని ధ్యానం చేసి, ఆ మహాత్ముడు ఎండిన కట్టెలా, అలసట లేకుండా నిలబడ్డాడు.
ఏవం వ్యవసితే విప్రే భగవాన్భగనేత్రహా వారయామాస సౌమ్యేన ధారణాం తస్య యోగినః
ఆ బ్రాహ్మణుడు అలా నిశ్చయించుకున్నప్పుడు, భగవంతుడు, భగనేత్రుడి కన్ను తీసినవాడు, మృదువుగా ఆ యోగికి ధ్యానాన్ని ఆపేశాడు.
అథర్వాస్త్రం తదా తస్య సంహృతం చన్ద్రకేణ తు కాలాగ్నిసదృశం చేదం నియోగాన్నన్దినస్ తథా
ఆ సమయంలో నందీ ఆజ్ఞతో, చంద్రకుడు అథర్వాస్త్రాన్ని, కాలాగ్ని వంటి తాపంతో, వెనక్కు తీసుకున్నాడు.
స్వరూపమేవ భగవాన్ ఆస్థాయ పరమేశ్వరః దర్శయామాస విప్రాయ బాలేన్దుకృతశేఖరమ్
పరమేశ్వరుడు తన అసలు రూపాన్ని ధరించి, బ్రాహ్మణునికి దర్శనమిచ్చాడు. ఆయన తలపై చంద్రమండలం మెరిసిపోతుండగా కనిపించాడు.
క్షీరధారాసహస్రం చ క్షీరోదార్ణవమేవ చ దధ్యాదేరర్ణవం చైవ ఘృతోదార్ణవమేవ చ
ఆయన చుట్టూ వెయ్యి పాల వాగులు, పాల సముద్రం, పెరుగు సముద్రం, నెయ్యి సముద్రం ఇలా అన్నీ పరచుకున్నాయి.
ఫలార్ణవం చ బాలస్య భక్ష్యభోజ్యార్ణవం తథా అపూపగిరయశ్చైవ తథాతిష్ఠన్ సమన్తతః
ఆ బాలుడికోసం పండ్ల సముద్రం, తినే పదార్థాల సముద్రం, అపూప పర్వతాలు అన్నీ చుట్టూ నిలబడ్డాయి.