నారాయణశ్ చ భగవాన్ తుష్టావ చ కృతాఞ్జలిః బ్రహ్మా చ మునయః సర్వే పృథక్పృథగజోద్భవమ్
భగవంతుడైన నారాయణుడు కూడా చేతులు ముడుచుకొని ఆయనను స్తుతించాడు. బ్రహ్మదేవుడు, మునులు అందరూ, ఏకైకంగా గజముఖుని స్తుతించారు.
తుష్టువుర్ దేవదేవేశం నీలకణ్ఠం వృషధ్వజమ్ తాన్ దేవాన్ అనుగృహ్యైవ భవో ఽప్యన్తరధీయత
వారు దేవతలలో అధిపతియైన నీలకంఠుడిని, వృషభధ్వజుడిని స్తుతించారు. ఆ దేవతలకు అనుగ్రహం చేసి, భవుడు అక్కడ నుండి అంతర్ధానమయ్యాడు.
కథం హిమవతః పుత్రీ బభూవాంబా సతీ శుభా కథం వా దేవదేవేశమ్ అవాప పతిమీశ్వరమ్
హిమవంతుని కుమార్తె అయిన శుభస్వరూపిణి సతీ ఎలా జన్మించింది? ఆమె దేవతలలో అధిపతియైన ఈశ్వరుని ఎలా భర్తగా పొందింది?
సా మేనాతనుమ్ ఆశ్రిత్య స్వేచ్ఛయైవ వరాఙ్గనా తదా హైమవతీ జజ్ఞే తపసా చ ద్విజోత్తమాః
ఆమె స్వేచ్ఛతో మేనాదేవికి శరీరాన్ని స్వీకరించి, ఆ సమయంలో హిమవంతునికి austerity వల్ల కూతురుగా జన్మించింది, మహర్షులారా.
జాతకర్మాదికాః సర్వాశ్ చకార చ గిరీశ్వరః ద్వాదశే చ తదా వర్షే పూర్ణే హైమవతీ శుభా
పర్వతాధిపతి అన్ని జాతకర్మాది కర్మలను నిర్వహించాడు. హిమవంతుని ఆ శుభస్వరూపిణి కుమార్తె పన్నెండవ సంవత్సరంలో—
తపస్తేపే తయా సార్ధమ్ అనుజా చ శుభాననా అన్యా చ దేవీ హ్యనుజా సర్వలోకే నమస్కృతా
ఆమెతో పాటు తమ్ముడు అయిన శుభానన, ఇంకొక తమ్ముడు అయిన దేవి, ప్రపంచమంతా పూజించబడే మరో తమ్ముడు కూడా తపస్సు చేశారు.
ఋషయశ్ చ తదా సర్వే సర్వలోకమహేశ్వరీమ్ తుష్టువుస్ తపసా దేవీం సమావృత్య సమన్తతః
అప్పుడు అన్ని మునులు ఆ దేవిని, అన్ని లోకాల మహేశ్వరిని చుట్టుముట్టి, ఆమె తపస్సును ప్రశంసిస్తూ స్తుతించారు.
జ్యేష్ఠా హ్యపర్ణా హ్యనుజా చైకపర్ణా శుభాననా తృతీయా చ వరారోహా తథా చైవైకపాటలా
పెద్దదైనది అపర్ణ, తమ్ముడు ఏకపర్ణ, శుభానన, మూడవది వరారోహ, అలాగే ఏకపాటల అని పిలవబడింది.
తపసా చ మహాదేవ్యాః పార్వత్యాః పరమేశ్వరః వశీకృతో మహాదేవః సర్వభూతపతిర్భవః
పార్వతీదేవి చేసిన తపస్సుతో పరమేశ్వరుడు, మహాదేవుడు, అన్ని భూతాల అధిపతి అయిన భవుడు ఆమెకు వశమయ్యాడు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు తారకో నామ దానవః తారాత్మజో మహాతేజా బభూవ దితినన్దనః
అదే సమయంలో తారక అనే దానవుడు, తార కుమారుడైన మహాతేజస్వి, దితి వంశంలో జన్మించినవాడు ఉన్నాడు.
తస్య పుత్రాస్త్రయశ్చాపి తారకాక్షో మహాసురః విద్యున్మాలీ చ భగవాన్ కమలాక్షశ్ చ వీర్యవాన్
ఆయనకు ముగ్గురు కుమారులు ఉన్నారు: తారకాక్షుడు అనే మహాశూరుడు, విద్యున్మాలి అనే ప్రసిద్ధుడు, కమలాక్షుడు అనే బలవంతుడు.
పితామహస్ తథా చైషాం తారో నామ మహాబలః తపసా లబ్ధవీర్యశ్ చ ప్రసాదాద్బ్రహ్మణః ప్రభోః
వారికి తారుడు అనే మహాబలుడు తండ్రి. అతడు బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహంతో, తపస్సుతో గొప్ప బలాన్ని సంపాదించాడు.
సో ఽపి తారో మహాతేజాస్ త్రైలోక్యం సచరాచరమ్ విజిత్య సమరే పూర్వం విష్ణుం చ జితవాన్ అసౌ
ఆ తారుడు అపారమైన తేజస్సుతో మూడు లోకాలను, చలించేవాటిని, నిలిచేవాటిని కూడా యుద్ధంలో జయించాడు. అంతేకాదు, విష్ణువును కూడా ఓడించాడు.
తయోః సమభవద్యుద్ధం సుఘోరం రోమహర్షణమ్ దివ్యం వర్షసహస్రం తు దివారాత్రమ్ అవిశ్రమమ్
వారిద్దరి మధ్య భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడిచే యుద్ధం జరిగింది. అది సహస్ర సంవత్సరాలు, రాత్రింబవళ్ళు విరామం లేకుండా సాగింది.
సరథం విష్ణుమాదాయ చిక్షేప శతయోజనమ్ తారేణ విజితః సంఖ్యే దుద్రావ గరుడధ్వజః
తారుడు విష్ణువును అతని రథంతో సహా వంద యోజనాలు దూరం విసిరేశాడు. గరుడధ్వజుడు యుద్ధంలో ఓడిపోయి పారిపోయాడు.
తారో వరాఞ్ఛతగుణం లబ్ధ్వా శతగుణం బలమ్ పితామహాజ్జగత్సర్వమ్ అవాప దితినన్దనః
తారుడు పితామహుడైన బ్రహ్మదేవుని నుండి వంద రెట్లు బలాన్ని వరంగా పొంది, మొత్తం లోకాన్ని తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు, ఓ దితిపుత్రా!
దేవేన్ద్రప్రముఖాఞ్జిత్వా దేవాన్దేవేశ్వరేశ్వరః వారయామాస తైర్ దేవాన్ సర్వలోకేషు మాయయా
ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలను ఓడించిన తారుడు, దేవతల దేవుడై, తన మాయతో అన్ని లోకాలలో దేవతలను అడ్డుకున్నాడు.
దేవతాశ్ చ సహేన్ద్రేణ తారకాద్భయపీడితాః న శాన్తిం లేభిరే శూరాః శరణం వా భయార్దితాః
తారుడి భయంతో ఇంద్రుడు సహా దేవతలు భయభ్రాంతులై బాధపడుతూ, శాంతిని గానీ, ఆశ్రయాన్ని గానీ పొందలేకపోయారు.
తదామరపతిః శ్రీమాన్ సంనిపత్యామరప్రభుః ఉవాచాఙ్గిరసం దేవో దేవానామపి సంనిధౌ
అప్పుడు మహిమతో కూడిన అమరాధిపతి, ఇతర అమరాధిపతులతో కూడి, దేవతల సమక్షంలో అంగిరసుని సంభోదిస్తూ మాట్లాడాడు.
భగవంస్తారకో నామ తారజో దానవోత్తమః తేన సంనిహతా యుద్ధే వత్సా గోపతినా యథా
భగవంతుడా, తారుడు కుమారుడైన తారకుడు, దానవులలో శ్రేష్ఠుడు, మేమందరినీ యుద్ధంలో గోపుడు తన దూడలను ఎదుర్కొనినట్టు ఎదుర్కొంటున్నాడు.
భయాత్తస్మాన్మహాభాగ బృహద్యుద్ధే బృహస్పతే అనికేతా భ్రమన్త్యేతే శకున్తా ఇవ పఞ్జరే
బృహస్పతీ, ఈ మహాయుద్ధంలో తారుడి భయంతో వీరందరూ ఇల్లులేని పక్షులా, పంజరంలో ఉన్న పక్షుల్లా తిరుగుతున్నారు.
అస్మాకం యాన్య్ అమోఘాని ఆయుధాన్య్ అఙ్గిరో వర తాని మోఘాని జాయన్తే ప్రభావాదమరద్విషః
అంగిరసులలో శ్రేష్ఠుడా, మేము వాడే అప్రతిహత ఆయుధాలు కూడా అమరద్వేషి ప్రభావంతో ఫలించట్లేదు.
దశవర్షసహస్రాణి ద్విగుణాని బృహస్పతే విష్ణునా యోధితో యుద్ధే తేనాపి న చ సూదితః
బృహస్పతీ, విష్ణువు పది వేలు సంవత్సరాలు, రెండింతలు కాలం యుద్ధం చేశాడు. అయినా అతడిని చంపలేకపోయాడు.
యస్తేనానిర్జితో యుద్ధే విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా కథమస్మద్విధస్తస్య స్థాస్యతే సమరే ఽగ్రతః
విష్ణువు లాంటి మహాబలుడు కూడా యుద్ధంలో ఓడించలేని వాడిని, మేమంతా ఎలా ఎదుర్కొనగలం?
ఏవమ్ ఉక్తస్ తు శక్రేణ జీవః సార్ధం సురాధిపైః సహస్రాక్షేణ చ విభుం సమ్ప్రాప్యాహ కుశధ్వజమ్
ఇలా శక్రుడు చెప్పిన తర్వాత, జీవుడు ఇతర దేవతాధిపతులతో, సహస్రలోచనుడితో కలిసి కుశధ్వజుని దగ్గరకు వెళ్లి మాట్లాడాడు.
సో ఽపి తస్య ముఖాచ్ఛ్రుత్వా ప్రణయాత్ప్రణతార్తిహా దేవైరశేషైః సేన్ద్రైస్తు జీవమాహ పితామహః
అతని మాటలు వినగానే, ప్రీతి తో కూడి, బాధను తొలగించేవాడైన పితామహుడు, ఇంద్రుడు సహా అందరు దేవతల సమక్షంలో జీవునితో ఇలా అన్నాడు.
జానే వో ఽర్తిం సురేన్ద్రాణాం తథాపి శృణు సాంప్రతమ్ వినిన్ద్య దక్షం యా దేవీ సతీ రుద్రాఙ్గసంభవా
దేవేంద్రులారా, మీ బాధ నాకు తెలుసు. అయినా వినండి. దక్షుణ్ణి నిరాకరించిన సతీదేవి, రుద్రుని శరీరంలో పుట్టింది.
ఉమా హైమవతీ జజ్ఞే సర్వలోకనమస్కృతా తస్యాశ్చైవేహ రూపేణ యూయం దేవాః సురోత్తమాః
హిమవంతుని కుమార్తె అయిన ఉమాదేవి, అన్ని లోకాల్లో పూజింపబడే విధంగా జన్మించింది. ఆమె రూపంతో ఇక్కడ మీరు దేవతలు, ఉత్తమ దేవతలు అయ్యారు.
విభోర్యతధ్వమాక్రష్టుం రుద్రస్యాస్య మనో మహత్ తయోర్యోగేన సమ్భూతః స్కన్దః శక్తిధరః ప్రభుః
విష్ణువు రుద్రుని గొప్ప మనసును ఆకర్షించినప్పుడు, ఆ ఇద్దరి ఐక్యంతో శక్తిశాలి అయిన స్కందుడు జన్మించాడు.
షడాస్యో ద్వాదశభుజః సేనానీః పావకిః ప్రభుః స్వాహేయః కార్తికేయశ్ చ గాఙ్గేయః శరధామజః
ఆయనకు ఆరు ముఖాలు, పన్నెండు చేతులు ఉన్నాయి; సేనాధిపతి, అగ్నిలో పుట్టినవాడు, స్వాహాదేవి కుమారుడు, కార్తికేయుడు, గంగాదేవి కుమారుడు, శరధామంలో జన్మించినవాడు.