జగామ రంహసా తత్ర యత్రాస్తే నరకేసరీ తతస్తం బోధయామాస వీరభద్రో హరో హరిమ్
వీరభద్రుడు వేగంగా అక్కడికి వెళ్లి, అక్కడ ఉన్న నరసింహుని మేల్కొలిపాడు; హరుడు హరిని మేల్కొల్పాడు.
ఉవాచ వాక్యమీశానః పితా పుత్రమివౌరసమ్ జగత్సుఖాయ భగవన్న్ అవతీర్ణో ఽసి మాధవ
ఈశానుడు తన కుమారునితో మాట్లాడినట్టు ఇలా అన్నాడు: భగవంతుడా, లోకానికి సుఖం కలిగించేందుకు నీవు అవతరించావు, మాధవా.
స్థిత్యర్థేన చ యుక్తో ఽసి పరేణ పరమేష్ఠినా జన్తుచక్రం భగవతా రక్షితం మత్స్యరూపిణా
పరమేశ్వరుని అనుగ్రహంతో నీవు స్థితి కర్తగా ఉన్నావు; మత్స్యరూపంలో భగవంతుడు జీవుల సముదాయాన్ని రక్షించాడు.
పుచ్ఛేనైవ సమాబధ్య భ్రమన్నేకార్ణవే పురా బిభర్షి కూర్మరూపేణ వారాహేణోద్ధృతా మహీ
ఒకప్పుడు, నీ తోకతో బంధించి, ఆ విస్తారమైన సముద్రంలో తిరిగావు; కూర్మరూపంలో భూమిని మోశావు, వరాహరూపంలో భూమిని పైకి తీసివచ్చావు.
అనేన హరిరూపేణ హిరణ్యకశిపుర్హతః వామనేన బలిర్బద్ధస్ త్వయా విక్రమతా పునః
హరిరూపంలో నీవు హిరణ్యకశిపును సంహరించావు; వామనరూపంలో నీ మూడు అడుగులతో బలిని బంధించావు.
త్వమ్ ఏవ సర్వభూతానాం ప్రభావః ప్రభుర్ అవ్యయః యదా యదా హి లోకస్య దుఃఖం కించిత్ ప్రజాయతే
ప్రభువా, నీవే సమస్త భూతాలకు శక్తి, నిత్యుడు; లోకంలో ఎప్పుడైనా బాధ కలిగితే,
తదా తదావతీర్ణస్త్వం కరిష్యసి నిరామయమ్ నాధికస్త్వత్సమో ఽప్యస్తి హరే శివపరాయణ
అప్పుడు-అప్పుడు నీవు అవతరించి, ఆ బాధలను తొలగిస్తావు; హరే, శివభక్తుడా, నీవంటే మించినవాడు, సమానమైనవాడు లేరు.
త్వయా ధర్మాశ్ చ వేదాశ్ చ శుభే మార్గే ప్రతిష్ఠితాః యదర్థమ్ అవతారో ఽయం నిహతః సో ఽపి కేశవ
నీ వల్ల ధర్మం, వేదాలు శుభమార్గంలో నిలిచాయి; అందుకే నీవు అవతరించావు, ఆ దుర్మార్గుడిని సంహరించావు, కేశవా.
అత్యన్తఘోరం భగవన్ నరసింహ వపుస్తవ ఉపసంహర విశ్వాత్మంస్ త్వమేవ మమ సంనిధౌ
భగవంతుడా, నీ నరసింహరూపం చాలా ఉగ్రంగా ఉంది; దయచేసి దాన్ని ఉపసంహరించు, నీవే విశ్వానికి ఆత్మ, నా సమీపంలో ఉండు.
ఇత్యుక్తో వీరభద్రేణ నృసింహః శాన్తయా గిరా తతో ఽధికం మహాఘోరం కోపం ప్రజ్వాలయద్ధరిః
వీరభద్రుడు ఇలా మృదువుగా అడిగినప్పుడు, నరసింహుడు అయిన హరి మరింత భయంకరమైన కోపాన్ని ప్రదర్శించాడు.
ఆగతో ఽసి యతస్తత్ర గచ్ఛ త్వం మా హితం వద ఇదానీం సంహరిష్యామి జగదేతచ్చరాచరమ్
నీవు ఎక్కడి నుంచి వచ్చావో అక్కడికే వెళ్ళు; మేల్కొలిపే మాటలు చెప్పవద్దు. ఇప్పుడు ఈ జగత్తును, చరాచరమును నేను ఉపసంహరిస్తాను.
సంహర్తుర్ న హి సంహారః స్వతో వా పరతో ఽపి వా శాసితం మమ సర్వత్ర శాస్తా కో ఽపి న విద్యతే
సంహారకునికి సంహారం ఉండదు, తన వల్ల కానీ, ఇతరుల వల్ల కానీ కాదు; నా ఆజ్ఞే ప్రతిచోటా అమలవుతుంది, నాకు అధిపతి ఎవరూ లేరు.
మత్ప్రసాదేన సకలం సమర్యాదం ప్రవర్తతే అహం హి సర్వశక్తీనాం ప్రవర్తకనివర్తకః
నా కృప వల్లే ప్రతిదీ తన హద్దులో నడుస్తుంది; నేను అన్ని శక్తులకు ఆది, అంతము కలిగించేవాడిని.
యద్ యద్ విభూతిమత్ సత్త్వం శ్రీమదూర్జితమేవ వా తత్తద్విద్ధి గణాధ్యక్ష మమ తేజోవిజృమ్భితమ్
ఏదైనా ప్రాణికి మహిమ, ఐశ్వర్యం, బలముంటే, గణాధ్యక్షా, అది నా తేజస్సు విస్తరణ అని తెలుసుకో.
దేవతాపరమార్థజ్ఞా మమైవ పరమం విదుః మదంశాః శక్తిసమ్పన్నా బ్రహ్మశక్రాదయః సురాః
దేవతల పరమార్థాన్ని తెలుసుకునేవారు నా పరమతత్వాన్ని మాత్రమే తెలుసుతారు; బ్రహ్మ, ఇంద్ర మొదలైన దేవతలు నా అంశాలతో, శక్తితో కూడినవారు.
మన్నాభిపఙ్కజాజ్జాతః పురా బ్రహ్మా చతుర్ముఖః తల్లలాటసముత్పన్నో భగవాన్వృషభధ్వజః
పూర్వం నా నాభికమలంలో నుంచి నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మ జన్మించాడు; నా నుదుటిలో నుంచి వృషభధ్వజుడు అవతరించాడు.
రజసాధిష్ఠితః స్రష్టా రుద్రస్తామస ఉచ్యతే అహం నియన్తా సర్వస్య మత్పరం నాస్తి దైవతమ్
రజోగుణంలో స్థితి చెందినవాడు సృష్టికర్త, తమోగుణానికి చెందినవాడు రుద్రుడు అని అంటారు. నేను అన్నిటికీ నియంత్రణచేయువాడిని — నన్ను మించిన దేవుడు లేడు.
విశ్వాధికః స్వతన్త్రశ్ చ కర్తా హర్తాఖిలేశ్వరః ఇదం తు మత్పరం తేజః కః పునః శ్రోతుమిచ్ఛతి
ప్రపంచాన్ని మించిపోయినవాడిని, స్వతంత్రుడిని, చేయువాడిని, నాశనం చేయువాడిని, అన్నిటికీ అధిపతిని. నా పరమ తేజస్సు గురించి ఎవరు వినాలని కోరుకుంటారు?
అతో మాం శరణం ప్రాప్య గచ్ఛ త్వం విగతజ్వరః అవేహి పరమం భావమ్ ఇదం భూతమహేశ్వరః
కాబట్టి నన్ను ఆశ్రయించి, భయభ్రాంతులు లేకుండా పోవు. ఈ పరమ స్థితిని తెలుసుకో — ఇదే భూతమహేశ్వరుడు.
కాలో ఽస్మ్యహం కాలవినాశహేతుర్ లోకాన్ సమాహర్తుమ్ అహం ప్రవృత్తః మృత్యోర్మృత్యుం విద్ధి మాం వీరభద్ర జీవన్త్యేతే మత్ప్రసాదేన దేవాః
నేనే కాలం, కాలాన్ని నాశనం చేసే కారణం. లోకాలను సమాహరించేందుకు నేను ప్రవర్తిస్తున్నాను. వీరభద్రా! మరణానికి మరణమైన నన్ను తెలుసుకో. దేవతలు నా కృప వల్లే జీవిస్తున్నారు.
సాహఙ్కారమిదం శ్రుత్వా హరేర్ అమితవిక్రమః విహస్యోవాచ సావజ్ఞం తతో విస్ఫురితాధరః
ఈ అహంకారభరితమైన మాటలు విని, అపారవీర్యుడైన హరి నవ్వుతూ, పెదవులు విరిచినవాడిగా, తక్కువగా చూసేలా మాట్లాడాడు.
కిం న జానాసి విశ్వేశం సంహర్తారం పినాకినమ్ అసద్వాదో వివాదశ్ చ వినాశస్త్వయి కేవలః
నీవు విశ్వేశ్వరుడిని, సంహారకుడిని, పినాకిని పట్టుకున్నవాడిని తెలియదా? నీ అసత్య వాదన, వాదప్రతివాదాలు నీ నాశనానికే దారితీస్తాయి.
తవాన్యోన్యావతారాణి కాని శేషాణి సాంప్రతమ్ కృతాని యేన కేనాపి కథాశేషో భవిష్యతి
ఇప్పుడు నీకు, అతనికీ ఇంకెన్ని అవతారాలు మిగిలి ఉన్నాయి? అవి ఎవరు చేశారు? ఈ కథలకు ముగింపు ఎవరో ఒకరు తెస్తారు.
దోషం త్వం పశ్య ఏతత్త్వమ్ అవస్థామీదృశీం గతః తేన సంహారదక్షేణ క్షణాత్సంక్షయమేష్యసి
నీ తప్పును చూడు, నీవు ఇలాంటి స్థితికి వచ్చావు. సంహారంలో నిపుణుడైన వాడిచేత నీవు క్షణంలోనే నశించిపోతావు.
ప్రకృతిస్త్వం పుమాన్ రుద్రస్ త్వయి వీర్యం సమాహితమ్ త్వన్నాభిపఙ్కజాజ్జాతః పఞ్చవక్త్రః పితామహః
నీవు ప్రకృతి, రుద్రుడు పురుషుడు, అతని శక్తి నీవులో స్థిరంగా ఉంది. నీ నాభికమలంలో నుంచి ఐదు ముఖాల పితామహుడు జన్మించాడు.
సృష్ట్యర్థేన జగత్పూర్వం శఙ్కరం నీలలోహితమ్ లలాటే చిన్తయామాస తపస్యుగ్రే వ్యవస్థితః
సృష్టి కోసం, ఈ జగత్తును మొదట నీలలోహితుడైన శంకరుడు తన లలాటంలో ధ్యానం చేస్తూ, తీవ్రమైన తపస్సులో ఉన్నప్పుడు ఆలోచించాడు.
తల్లలాటాదభూచ్ఛంభోః సృష్ట్యర్థం తన్న దూషణమ్ అంశో ఽహం దేవదేవస్య మహాభైరవరూపిణః
శంభువు లలాటం నుండి సృష్టికోసం ఆ రూపం ఉద్భవించింది; ఇది తప్పు కాదు. నేను దేవదేవుడైన మహాభైరవుని భాగమును.
త్వత్సంహారే నియుక్తో ఽస్మి వినయేన బలేన చ ఏవం రక్షో విదార్యైవ త్వం శక్తికలయా యుతః
నీ సంహారానికి నేను వినయంతో, బలంతో నియమించబడ్డాను. ఇలా రాక్షసుడిని చీల్చి, నీవు శక్తి భాగంతో కూడినవాడివి.
అహఙ్కారావలేపేన గర్జసి త్వమతన్ద్రితః ఉపకారో హ్యసాధూనామ్ అపకారాయ కేవలమ్
నీవు అహంకారంతో, గర్వంతో అలసట లేకుండా గర్జిస్తున్నావు. నీ సహాయం దుర్మార్గులకు చివరకు హానికే మారుతుంది.
యది సింహ మహేశానం స్వపునర్భూత మన్యసే న త్వం స్రష్టా న సంహర్తా న స్వతన్త్రో హి కుత్రచిత్
ఓ సింహా! నీవు మళ్ళీ మహేశ్వరుడినని భావిస్తే, నీవు సృష్టికర్తవు కాదు, సంహారకుడవు కాదు, ఎక్కడా స్వతంత్రుడవు కాదు.