బ్రహ్మణశ్ చ తథాన్యేషాం దేవానామపి లీలయా విభురఙ్గవిభాగేన భూషితో న యది ప్రభుః
అలాగే బ్రహ్మతో పాటు ఇతర దేవతల లీల ద్వారా కూడా ప్రభువు వారి అవయవ విభాగాలతో అలంకరించబడతాడు, ప్రభువు స్వయంగా అనుకోనిదే అది జరగదు.
కథం విముక్తిర్విప్రాణాం తస్మాద్దంష్ట్రీ మహేశ్వరః
అయితే మహేశ్వరుడు ఆ దంతాన్ని ధరించకపోతే, బ్రాహ్మణులకు విముక్తి ఎలా కలుగుతుంది?
నృసింహేన హతః పూర్వం హిరణ్యాక్షాగ్రజః శ్రుతమ్ కథం నిషూదితస్తేన హిరణ్యకశిపుర్వద
నరసింహుడు హిరణ్యాక్షుడి అన్నను గతంలో సంహరించాడని వినిపించింది. ఆ నరసింహుడు హిరణ్యకశిపును ఎలా సంహరించాడో చెప్పు.
హిరణ్యకశిపోః పుత్రః ప్రహ్రాద ఇతి విశ్రుతః ధర్మజ్ఞః సత్యసమ్పన్నస్ తపస్వీ చాభవత్సుధీః
హిరణ్యకశిపుని కుమారుడు ప్రహ్లాదుడు అని ప్రసిద్ధి. అతడు ధర్మజ్ఞుడు, సత్యవంతుడు, తపస్సు చేసేవాడు, మంచి బుద్ధిని కలిగి ఉండేవాడు.
జన్మప్రభృతి దేవేశం పూజయామాస చావ్యయమ్ సర్వజ్ఞం సర్వగం విష్ణుం సర్వదేవభవోద్భవమ్
అతడు పుట్టినప్పటి నుంచే, నశించని దేవతాధిపతి అయిన విష్ణువును, అన్నిదానికీ మూలమైనవాడిని, అన్నిటిని తెలిసినవాడిని, అన్నింటిలోనూ ఉన్నవాడిని భక్తితో పూజించేవాడు.
తమాదిపురుషం భక్త్యా పరబ్రహ్మస్వరూపిణమ్ బ్రహ్మణో ఽధిపతిం సృష్టిస్థితిసంహారకారణమ్
ఆ ఆదిపురుషుడిని, పరబ్రహ్మస్వరూపుడైనవాడిని, బ్రహ్మకు అధిపతిని, సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమైనవాడిని, ప్రహ్లాదుడు భక్తితో పూజించేవాడు.
సో ఽపి విష్ణోస్తథాభూతం దృష్ట్వా పుత్రం సమాహితమ్ నమో నారాయణాయేతి గోవిన్దేతి ముహుర్ముహుః
అతడూ తన కుమారుడు అంతగా మౌనంగా, ఏకాగ్రంగా ఉన్నట్లుగా చూసి, "నారాయణాయకు నమస్కారం! గోవిందుడికి నమస్కారం!" అని మళ్లీ మళ్లీ పలికాడు.
స్తువన్తం ప్రాహ దేవారిః ప్రదహన్నివ పాపధీః న మాం జానాసి దుర్బుద్ధే సర్వదైత్యామరేశ్వరమ్
అతడిని ఇలా స్తుతిస్తూ ఉండగా, దేవతలకు శత్రువైన హిరణ్యకశిపుడు, చెడు ఆలోచనలతో మండిపడుతూ, "ఓ మూర్ఖుడా! నన్ను నీవు ఎరుగవు. నేను దైత్య, దేవతలందరికీ శాశ్వతాధిపతి" అని అన్నాడు.
ప్రహ్రాద వీర దుష్పుత్ర ద్విజదేవార్తికారణమ్ కో విష్ణుః పద్మజో వాపి శక్రశ్ చ వరుణో ఽథవా
"ప్రహ్లాదా! ఓ దుర్మార్గ కుమారుడా, బ్రాహ్మణులు, దేవతలకు బాధ కలిగించేవాడా! విష్ణువు ఎవడు? పద్మజుడు లేదా, ఇంద్రుడు, లేక వరుణుడు ఎవరు?" అని అడిగాడు.
వాయుః సోమస్తథేశానః పావకో మమ యః సమః మామేవార్చయ భక్త్యా చ స్వల్పం నారాయణం సదా
"వాయువు, సోముడు, ఈశానుడు, పవకుడు—ఎవరైనా నాకూ సమానమే. నీవు భక్తితో నన్నే పూజించు; నారాయణుడిని చిన్నవాడిగా ఎప్పుడూ పట్టించుకోకు."
ప్రహ్రాద జీవితే వాఞ్ఛా తవైషా శృణు చాస్తి చేత్ శ్రుత్వాపి తస్య వచనం హిరణ్యకశిపోః సుధీః
"ప్రహ్లాదా! నీకు ప్రాణం కావాలంటే విను—ఏదైనా కోరిక ఉంటే చెప్పు." అని హిరణ్యకశిపుడు అన్నా, ఆ మాటలు విన్నా, ప్రహ్లాదుడు బుద్ధిమంతుడిగా నిలిచాడు.
ప్రహ్రాదః పూజయామాస నమో నారాయణేతి చ నమో నారాయణాయేతి సర్వదైత్యకుమారకాన్
ప్రహ్లాదుడు "నారాయణాయకు నమస్కారం!" అని పూజను కొనసాగించాడు. అంతేకాక, అందరు దైత్య కుమారులకు కూడా అదే చేయమని బోధించాడు.
అధ్యాపయామాస చ తాం బ్రహ్మవిద్యాం సుశోభనామ్ దుర్లఙ్ఘ్యాం చాత్మనో దృష్ట్వా శక్రాదిభిర్ అపి స్వయమ్
తాను తెలుసుకున్న ఆ అద్భుతమైన బ్రహ్మవిద్యను, ఇంద్రుడితో పాటు మరెవరూ దాటి పోలేని ఆ గొప్ప జ్ఞానాన్ని, ప్రహ్లాదుడు వారికి బోధించాడు.
పుత్రేణ లఙ్ఘితామాజ్ఞాం హిరణ్యః ప్రాహ దానవాన్ ఏతం నానావిధైర్వధ్యం దుష్పుత్రం హన్తుమర్హథ
తన కుమారుడు తన ఆజ్ఞను అతిక్రమించినదాన్ని చూసి, హిరణ్యకశిపుడు దానవులను పిలిచి, "ఈ దుష్ట కుమారుడిని ఎన్నో విధాలుగా చంపదగిన వాడిని, మీరు చంపాలి" అని చెప్పాడు.
ఏవముక్తాస్తదా తేన దైత్యేన సుదురాత్మనా నిజఘ్నుర్దేవదేవస్య భృత్యం ప్రహ్రాదమవ్యయమ్
అలా చెడ్డ మనసున్న ఆ దైత్యుడు చెప్పిన వెంటనే, దేవదేవుని భక్తుడైన, నశించని ప్రహ్లాదుని మీద వారు దాడి చేశారు.
తత్ర తత్ప్రతికృతం తదా సురైర్ దైత్యరాజతనయం ద్విజోత్తమాః క్షీరవారినిధిశాయినః ప్రభోర్ నిష్ఫలం త్వథ బభూవ తేజసా
అప్పుడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులారా! దేవతలు దైత్యరాజు కుమారుడిపై చేసిన ప్రతీ ప్రయత్నమూ, పాల సముద్రంపై పడుకుని ఉన్న ప్రభువు తేజంతో విఫలమయ్యింది.
తదాథ గర్వభిన్నస్య హిరణ్యకశిపోః ప్రభుః తత్రైవావిరభూద్ధన్తుం నృసింహాకృతిమాస్థితః
అప్పుడు, హిరణ్యకశిపుడి గర్వం పగిలిపోయిన వేళ, అక్కడే నృసింహ రూపంలో ప్రభువు ప్రత్యక్షమై, అతన్ని సంహరించడానికి వచ్చాడు.
జఘాన చ సుతం ప్రేక్ష్య పితరం దానవాధమమ్ బిభేద తత్క్షణాదేవ కరజైర్ నిశితైః శతైః
తన కుమారుడిని చూసి, ఆ దుష్ట దానవుడిని నృసింహుడు చంపాడు. వెంటనే, వందల కొద్దీ పదునైన గోరులతో అతన్ని చీల్చి వేసాడు.
తతో నిహత్య తం దైత్యం సబాన్ధవమఘాపహః పీడయామాస దైత్యేన్ద్రం యుగాన్తాగ్నిరివాపరః
ఆ దైత్యుడిని అతని బంధువులతో పాటు సంహరించిన అనంతరం, పాపాలను తొలగించే వాడు, యుగాంతపు అగ్నిలా, దైత్యేంద్రుడిని బాధించసాగాడు.
నాదైస్తస్య నృసింహస్య ఘోరైర్విత్రాసితం జగత్ ఆ బ్రహ్మభువనాద్ విప్రాః ప్రచచాల చ సువ్రతాః
నృసింహుని భయంకరమైన గర్జనలతో లోకమంతా భయంతో వణికిపోయింది. బ్రహ్మలోకానికి కూడా, ఓ మునులారా, ధైర్యంగా ఉన్నవారూ కంపించిపోయారు.
దృష్ట్వా సురాసురమహోరగసిద్ధసాధ్యాస్ తస్మిన్ క్షణే హరివిరిఞ్చిముఖా నృసింహమ్ ధైర్యం బలం చ సమవాప్య యయుర్విసృజ్య ఆ దిఙ్ముఖాన్తమ్ అసురక్షణతత్పరాశ్ చ
అది చూసి, దేవతలు, అసురులు, మహానాగులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు—అందరూ, ఆ సమయంలో హరిదేవుడు, బ్రహ్మ మొదలై, ధైర్యం, బలాన్ని పొందారు. వారు అసురులను రక్షించేందుకు అన్ని దిక్కులకూ వెళ్లిపోయారు.
తతస్తైర్గతైః సైష దేవో నృసింహః సహస్రాకృతిః సర్వపాత్ సర్వబాహుః సహస్రేక్షణః సోమసూర్యాగ్నినేత్రస్ తదా సంస్థితః సర్వమావృత్య మాయీ
వారు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, ఆ నృసింహదేవుడు, వెయ్యి రూపాలుతో, అంతటా వ్యాపించి, వెయ్యి చేతులతో, వెయ్యి కళ్లతో, చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని కళ్లుగా, మాయతో సమస్తాన్ని కప్పి నిలిచాడు.
తం తుష్టువుః సురశ్రేష్ఠా లోకా లోకాచలే స్థితాః సబ్రహ్మకాః ససాధ్యాశ్ చ సయమాః సమరుద్గణాః
అప్పుడు, లోకాలలో, పర్వతాలపై ఉన్న దేవతాశ్రేష్ఠులు, బ్రహ్మతో పాటు, సాధ్యులు, యముడు, మరుత్గణాలతో కలిసి, ఆయనను స్తుతించారు.
పరాత్పరతరం బ్రహ్మ తత్త్వాత్ తత్త్వతమం భవాన్ జ్యోతిషాం తు పరం జ్యోతిః పరమాత్మా జగన్మయః
"భగవంతుడా! నీవు పరమాత్మ, పరబ్రహ్మకన్నా మించినవాడు, అన్ని తత్త్వాలకు మించిన తత్త్వస్వరూపుడు, జ్యోతులన్నిటిలోనూ అత్యున్నత జ్యోతి, జగత్తంతటినీ వ్యాపించిన పరమాత్మవు."
స్థూలం సూక్ష్మం సుసూక్ష్మం చ శబ్దబ్రహ్మమయః శుభః వాగతీతో నిరాలంబో నిర్ద్వన్ద్వో నిరుపప్లవః
స్థూలమైనది, సూక్ష్మమైనది, ఇంకా అత్యంత సూక్ష్మమైనది, శబ్దబ్రహ్మస్వరూపమైనది, మంగళకరమైనది, మాటలకు అందని, ఆధారంలేని, ద్వంద్వాలకన్నా అతీతమైనది, కలతలేని స్వరూపమై ఉన్నావు.
యజ్ఞభుగ్యజ్ఞమూర్తిస్త్వం యజ్ఞినాం ఫలదః ప్రభుః భవాన్మత్స్యాకృతిః కౌర్మమ్ ఆస్థాయ జగతి స్థితః
యజ్ఞఫలాలను అనుభవించేవాడవు, యజ్ఞస్వరూపుడవు, యజ్ఞకారులకు ఫలితాన్ని ఇచ్చేవాడవు ప్రభూ! నీవు మత్స్యరూపాన్ని, కూర్మరూపాన్ని ధరించి లోకంలో స్థిరంగా ఉన్నావు.
వారాహీం చైవ తాం సైంహీమ్ ఆస్థాయేహవ్యవస్థితః దేవానాం దేవరక్షార్థం నిహత్య దితిజేశ్వరమ్
వారాహి, సింహరూపాలను ధరించి, దేవతలకు రక్షణకోసం, దైత్యాధిపతిని సంహరించి, స్థిరంగా నిలిచావు.
ద్విజశాపచ్ఛలేనైవమ్ అవతీర్ణో ఽసి లీలయా న దృష్టం యత్త్వదన్యం హి భవాన్ సర్వం చరాచరమ్
ద్విజశాపాన్ని నిమిత్తంగా చేసుకుని, లీలగా అవతరించావు; నీకు తప్ప ఇంకొకటి లేదు ప్రభూ, చరాచరమంతా నీవే.
భవాన్విష్ణుర్భవాన్ రుద్రో భవానేవ పితామహః భవానాదిర్భవానన్తో భవానేవ వయం విభో
నీవే విష్ణువు, నీవే రుద్రుడు, నీవే పితామహుడు, నీవే ఆదియూ, నీవే అంతమూ, ప్రభూ! మేమూ నీవే.
భవానేవ జగత్సర్వం ప్రలాపేన కిమీశ్వర మాయయా బహుధా సంస్థమ్ అద్వితీయమయం ప్రభో
ఈశ్వరా! ఈ జగత్తంతా నీవే. ఇంకా మాటలు unnecessary. నీ మాయతో అనేక రూపాల్లో ఉన్నా, నీవే అద్వితీయమైన పరమస్వరూపుడవు ప్రభూ.