రమ్యం ప్రియఙ్గుతరుమఞ్జరిసక్తభృఙ్గం భృఙ్గావలీకవలితామ్రకదమ్బపుష్పమ్
ప్రియంగు వృక్షాల మంజరులపై తేనెటీగలు అతుక్కొని, మామిడి, కదంబ వృక్షాల పుష్పాలను తేనెటీగల గుంపులు పూర్తిగా కప్పేసి, ఆ ప్రదేశాన్ని మరింత అందంగా చేసాయి.
పుష్పోత్కరానిలవిఘూర్ణితవారిరమ్యం రమ్యద్విరేఫవినిపాతితమఞ్జుగుల్మమ్ గుల్మాన్తరప్రసభభీతమృగీసమూహం వాతేరితం తనుభృతామపవర్గదాతృ
పుష్పాల గుళికలు గాలిలో తేలుతూ, వాటి పరిమళంతో నీళ్ళు అలరారగా, మత్తులో ఉన్న తేనెటీగలు మధురమైన పొదల్లో పడిపోతూ, పొదల మధ్య భయంతో జింకల గుంపులు గాలికి పరుగెత్తుతూ కనిపించేవి.
చన్ద్రాంశుజాలశబలైస్ తిలకైర్ మనోజ్ఞైః సిన్దూరకుఙ్కుమకుసుమ్భనిభైర్ అశోకైః చామీకరద్యుతిసమైరథ కర్ణికారైః పుష్పోత్కరైరుపచితం సువిశాలశాఖైః
చంద్రకాంతి చల్లబడిన తిలక వృక్షాలు, సింధూరం, కుంకుమ, కుసుంబం రంగుల అశోక వృక్షాలు, బంగారు వర్ణపు కర్ణికర వృక్షాలు, విస్తారమైన కొమ్మలతో పుష్పాల గుళికలు ఎక్కడికక్కడ అలంకరించబడ్డాయి.
క్వచిదఞ్జనచూర్ణాభైః క్వచిద్ విద్రుమసన్నిభైః క్వచిత్కాఞ్చనసంకాశైః పుష్పైర్ ఆచితభూతలమ్
కొన్ని చోట్ల నేలపై ముసురు రంగు పువ్వులు, మరికొన్ని చోట్ల పగడపు రంగు పువ్వులు, ఇంకొన్ని చోట్ల బంగారు వర్ణపు పువ్వులతో ఆ ప్రాంతం నిండిపోయింది.
పున్నాగేషు ద్విజశతవిరుతం రక్తాశోకస్తబకభరనతమ్ రమ్యోపాన్తక్లమహారభవనం ఫుల్లాబ్జేషు భ్రమరవిలసితమ్
పున్నాగ వృక్షాల వద్ద పక్షుల కిలకిలలతో ఆకాశం మార్మోగుతూ, ఎర్ర అశోక వృక్షాల కొమ్మలు పుష్పభారం తట్టుకోలేక వంగిపోతూ, మధురమైన తోటల్లో వికసించిన తామరల్లో తేనెటీగలు ఆడుకుంటూ కనిపించేవి.
సకలభువనభర్తా లోకనాథస్తదానీం తుహినశిఖరపుత్ర్యా సార్ధమిష్టైర్గణేశైః వివిధతరువిశాలం మత్తహృష్టాన్నపుష్టైర్ ఉపవనమ్ అతిరమ్యం దర్శయామాస దేవ్యాః
అప్పుడు సమస్త లోకాలకు అధిపతి, హిమవంతుని కుమార్తెతో పాటు ప్రియమైన గణేశులతో కలిసి, వివిధ వృక్షాలతో విస్తరించిన, మత్తుగా, ఆరోగ్యంగా ఉన్న జంతువులతో నిండిన అతి అందమైన తోటను దేవికి చూపించాడు.
పుష్పైర్వన్యైః శుభశుభతమైః కల్పితైర్దివ్యభూషైర్ దేవీం దివ్యాముపవనగతాం భూషయామాస శర్వః సా చాప్యేనం తుహినగిరిసుతా శఙ్కరం దేవదేవం పుష్పైర్దివ్యైః శుభతరతమైర్ భూషయామాస భక్త్యా
అక్కడ అడవి పుష్పాలతో, శుభకరమైనవి, అత్యంత శుభకరమైనవి, దివ్యమైన అలంకారాలుగా తయారుచేసి, శివుడు ఆ తోటలో ప్రవేశించిన దేవిని అలంకరించాడు. అదే విధంగా, హిమవంతుని కుమార్తె భక్తితో, శంకరుని దివ్యమైన, అత్యంత శుభకరమైన పుష్పాలతో అలంకరించింది.
సమ్పూజ్య పూజ్యం త్రిదశేశ్వరాణాం సమ్ప్రేక్ష్య చోద్యానమ్ అతీవ రమ్యమ్ గణేశ్వరైర్ నన్దిముఖైశ్ చ సార్ధమ్ ఉవాచ దేవం ప్రణిపత్య దేవీ
దేవతలందరిలో పూజ్యుడైన శివుని పూజించి, ఆ అతి అందమైన తోటను చూసి, గణేశులు, నందిముఖునితో కలిసి, దేవి శివుని ముందు నమస్కరించి ఇలా అడిగింది.
ఉద్యానం దర్శితం దేవ ప్రభయా పరయా యుతమ్ క్షేత్రస్య చ గుణాన్సర్వాన్ పునర్మే వక్తుమర్హసి
ప్రభూ! మీరు నాకు ఈ తోటను పరమ ప్రకాశంతో కూడి చూపించారు. ఇప్పుడు ఈ క్షేత్రంలోని అన్ని గొప్పతనాలను మళ్లీ నాకు వివరించండి.
అస్య క్షేత్రస్య మాహాత్మ్యమ్ అవిముక్తస్య సర్వథా వక్తుమర్హసి దేవేశ దేవదేవ వృషధ్వజ
దేవతల అధిపతీ! దేవదేవా! వృషధ్వజా! ఈ అవిముక్త క్షేత్ర మహిమను పూర్తిగా నాకు వివరించాలి.
దేవ్యాస్తద్వచనం శ్రుత్వా దేవదేవో వరప్రభుః ఆఘ్రాయ వదనామ్భోజం తదాహ గిరిజాం హసన్
ఆ దేవిని మాటలు విని, వరప్రదాత అయిన దేవదేవుడు, ఆమె ముఖ పద్మాన్ని సువాసన పీల్చి, చిరునవ్వుతో గిరిజకు ఇలా అన్నాడు.
ఇదం గుహ్యతమం క్షేత్రం సదా వారాణసీ మమ సర్వేషామేవ జన్తూనాం హేతుర్మోక్షస్య సర్వదా
ఈ అత్యంత గుప్తమైన క్షేత్రం, వారాణసి, ఎప్పుడూ నాది; ఇది అన్ని జీవులకు ఎల్లప్పుడూ మోక్షానికి కారణమవుతుంది.
అస్మిన్సిద్ధాః సదా దేవి మదీయం వ్రతమాస్థితాః నానాలిఙ్గధరా నిత్యం మమ లోకాభికాఙ్క్షిణః
ఇక్కడ, ఓ దేవీ, నా వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, నా లోకాన్ని కోరుతూ, వివిధ లింగాలను ధరించిన సిద్ధులు ఎప్పుడూ నివసిస్తున్నారు.
అభ్యస్యన్తి పరం యోగం యుక్తాత్మానో జితేన్ద్రియాః నానావృక్షసమాకీర్ణే నానావిహగశోభితే
వారు ఇక్కడ మనస్సును ఏకాగ్రతచేసి, ఇంద్రియాలను జయించి, అనేక వృక్షాలతో, వివిధ పక్షులతో అలంకరించబడిన చోట పరమయోగాన్ని అభ్యసిస్తారు.
కమలోత్పలపుష్పాఢ్యైః సరోభిః సమలంకృతే అప్సరోగణగన్ధర్వైః సదా సంసేవితే శుభే
కమలాలు, ఉట్పలాలతో నిండిన సరస్సులతో అలంకరించబడిన ఈ పవిత్ర స్థలం, అప్సరసలు, గంధర్వులు ఎల్లప్పుడూ సేవించే చోటు.
రోచతే మే సదా వాసో యేన కార్యేణ తచ్ఛృణు మన్మనా మమ భక్తశ్ చ మయి నిత్యార్పితక్రియః
ఇక్కడ నివసించడం నాకు ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటుంది; ఇందుకు కారణం విను: నా మనసు ఇక్కడే ఉంది, నా భక్తుడు తన కార్యాలను నాకే అర్పిస్తూ ఇక్కడే ఉంటాడు.
యథా మోక్షమవాప్నోతి అన్యత్ర న తథా క్వచిత్ కామం హ్యత్ర మృతో దేవి జన్తుర్మోక్షాయ కల్పతే
ఇక్కడ మినహా మరెక్కడా మోక్షం లభించదు, ఓ దేవీ; ఇక్కడ ఎవరు మరణించినా, కోరికతో అయినా, వారు మోక్షానికి అర్హులు అవుతారు.
ఏతన్మమ పురం దివ్యం గుహ్యాద్గుహ్యతమం మహత్ బ్రహ్మాదయో విజానన్తి యే చ సిద్ధా ముముక్షవః
ఇది నా దివ్యమైన పురం, రహస్యాల్లో అత్యంత రహస్యమైనది, మహత్తరమైనది; బ్రహ్మ మొదలైన వారు, సిద్ధులు, మోక్షాన్ని కోరేవారు దీనిని తెలుసుకుంటారు.
అతః పరమిదం క్షేత్రం పరా చేయం గతిర్మమ విముక్తం న మయా యస్మాన్ మోక్ష్యతే వా కదాచన
కాబట్టి, ఈ క్షేత్రం అత్యుత్తమమైనది, ఇది నా పరమ గమ్యం; దీనిని అవిముక్తం అంటారు, ఎందుకంటే నేను ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టను, విడదీయను కూడా.
మమ క్షేత్రమిదం తస్మాద్ అవిముక్తమితి స్మృతమ్ నైమిషే చ కురుక్షేత్రే గఙ్గాద్వారే చ పుష్కరే
అందుకే, ఇది నా క్షేత్రం, అవిముక్తం అని ప్రసిద్ధి; నైమిషం, కురుక్షేత్రం, గంగాద్వారం, పుష్కరంలో కాదు—
స్నానాత్సంసేవనాద్వాపి న మోక్షః ప్రాప్యతే యతః ఇహ సమ్ప్రాప్యతే యేన తత ఏతద్విశిష్యతే
ఆ ప్రాంతాల్లో స్నానం చేయడం లేదా సేవ చేయడం వల్ల మోక్షం లభించదు; కానీ ఇక్కడ లభించేది వాటన్నింటికన్నా గొప్పది.
ప్రయాగే వా భవేన్మోక్ష ఇహ వా మత్పరిగ్రహాత్ ప్రయాగాదపి తీర్థాగ్ర్యాద్ అవిముక్తమిదం శుభమ్
ప్రయాగలో లేదా ఇక్కడ నా అనుగ్రహంతో మోక్షం లభించవచ్చు; అయినా, పవిత్రతీర్థాల్లో అగ్రస్థానమైన ప్రయాగకన్నా ఈ అవిముక్తం మరింత శ్రేష్ఠమైనది.
ధర్మస్యోపనిషత్ సత్యం మోక్షస్యోపనిషచ్ ఛమః క్షేత్రతీర్థోపనిషదం న విదుర్బుధసత్తమాః
ధర్మానికి సత్యమే ఉపనిషత్తు; మోక్షానికి శాంతియే ఉపనిషత్తు; కానీ ఈ క్షేత్రతీర్థానికి ఉపనిషత్తు ఏమిటో గొప్ప జ్ఞానులు కూడా తెలియదు.
కామం భుఞ్జన్ స్వపన్ క్రీడన్ కుర్వన్ హి వివిధాః క్రియాః అవిముక్తే త్యజేత్ప్రాణాన్ జన్తుర్మోక్షాయ కల్పతే
ఆనందిస్తూ, నిద్రపోతూ, ఆడుకుంటూ, ఎన్నో పనులు చేస్తూ, ఎవరు అవిముక్తంలో ప్రాణాలు విడిచినా వారు మోక్షానికి అర్హులు అవుతారు.
కృత్వా పాపసహస్రాణి పిశాచత్వం వరం నృణామ్ న తు శక్రసహస్రత్వం స్వర్గే కాశీపురీం వినా
వెయ్యి పాపాలు చేసినా, కాశీపురిని పొందకుండా స్వర్గంలో వెయ్యి ఇంద్రుల రాజ్యాన్ని పొందినదానికన్నా, భూతుడవడం మానవులకు మేలైనదే.
తస్మాత్సంసేవనీయం హి అవిముక్తం హి ముక్తయే జైగీషవ్యః పరాం సిద్ధిం గతో యత్ర మహాతపాః
అందుచేత మోక్షం కోసం అవిముక్తాన్ని తప్పక సేవించాలి; ఇక్కడే మహాతపస్వి జైగీషవ్యుడు పరమ సిద్ధిని పొందాడు.
అస్య క్షేత్రస్య మాహాత్మ్యాద్ భక్త్యా చ మమ భావితః జైగీషవ్యగుహా శ్రేష్ఠా యోగినాం స్థానమిష్యతే
ఈ క్షేత్ర మహిమ వల్ల, నాపై భక్తితో, జైగీషవ్యుని గుహ యోగులకు అత్యుత్తమ స్థలంగా భావించబడుతుంది.
ధ్యాయన్తస్తత్ర మాం నిత్యం యోగాగ్నిర్దీప్యతే భృశమ్ కైవల్యం పరమం యాతి దేవానామపి దుర్లభమ్
అక్కడ నన్ను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తూ, యోగాగ్ని బలంగా జ్వలిస్తుంది; అక్కడ దేవతలకు కూడా దుర్లభమైన పరమ మోక్షం లభిస్తుంది.
అవ్యక్తలిఙ్గైర్మునిభిః సర్వసిద్ధాన్తవేదిభిః ఇహ సమ్ప్రాప్యతే మోక్షో దుర్లభో ఽన్యత్ర కర్హిచిత్
ఇక్కడ అన్ని సిద్ధాంతాలను తెలిసిన మునులు, లింగస్వరూపాన్ని సూత్రముగా గ్రహించి, మోక్షాన్ని పొందుతారు. మరెక్కడా అది చాలా అరుదుగా లభిస్తుంది.
తేభ్యశ్చాహం ప్రవక్ష్యామి యోగైశ్వర్యమనుత్తమమ్ ఆత్మనశ్చైవ సాయుజ్యమ్ ఈప్సితం స్థానమేవ చ
వారికోసం నేను అత్యుత్తమమైన యోగశక్తిని, ఆత్మతో ఐక్యాన్ని, కోరుకున్న స్థలాన్ని తెలియజేస్తాను.