అకారో హ్యక్షరో జ్ఞేయ ఉకారః సహితః స్మృతః మకారసహితౌంకారస్ త్రిమాత్ర ఇతి సంజ్ఞితః
'అ' అనే అక్షరం అక్షరంగా తెలుసుకోవాలి, 'ఉ' దానితో కలిసినదిగా గుర్తించాలి, 'మ' కూడా కలిపి, ఓంకారం మూడు మాపడులతో కూడినదిగా పిలవబడుతుంది.
అకారస్ త్వేష భూర్లోక ఉకారో భువ ఉచ్యతే సవ్యఞ్జనో మకారస్తు స్వర్లోక ఇతి గీయతే
'అ' అంటే భూలోకం, 'ఉ' అంటే భువలోకం, 'మ' అనే వ్యంజనం స్వర్లోకంగా పాడబడుతుంది.
ఓఙ్కారస్తు త్రయో లోకాః శిరస్తస్య త్రివిష్టపమ్ భువనాఙ్గం చ తత్సర్వం బ్రాహ్మం తత్పదముచ్యతే
ఓంకారం మూడు లోకాలు; దాని తల పరమ లోకం. భువనాలన్నింటి అవయవాలూ బ్రహ్మం, అదే పరమపదంగా చెప్పబడుతుంది.
మాత్రాపాదో రుద్రలోకో హ్య్ అమాత్రం తు శివం పదమ్ ఏవం జ్ఞానవిశేషేణ తత్పదం సముపాస్యతే
మాపడుతో ఉన్న భాగం రుద్ర లోకం; మాపడులేని భాగం శివపదం. ఇలా, ప్రత్యేకమైన జ్ఞానంతో ఆ పదాన్ని ఆరాధించాలి.
తస్మాద్ధ్యానరతిర్నిత్యమ్ అమాత్రం హి తదక్షరమ్ ఉపాస్యం హి ప్రయత్నేన శాశ్వతం సుఖమిచ్ఛతా
అందువల్ల ఎప్పుడూ ధ్యానంలో ఆనందపడేవాడు, శాశ్వతమైన సుఖాన్ని కోరుతూ, ఆ మాపడులేని అక్షరాన్ని శ్రద్ధతో ఆరాధించాలి.
హ్రస్వా తు ప్రథమా మాత్రా తతో దీర్ఘా త్వనన్తరమ్ తతః ప్లుతవతీ చైవ తృతీయా చోపదిశ్యతే
మొదటి మాపడు చిన్నదిగా ఉంటుంది, తరువాత రెండవది పొడవుగా ఉంటుంది, మూడవది మరింత పొడిగించబడినదిగా బోధించబడుతుంది.
ఏతాస్తు మాత్రా విజ్ఞేయా యథావదనుపూర్వశః యావదేవ తు శక్యన్తే ధార్యన్తే తావదేవ హి
ఈ పరిమాణాలను క్రమంగా, స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలి. ఎంతవరకు మనం భరించగలమో, అంతవరకే ఆచరించాలి.
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిం ధ్యాయన్నాత్మని యః సదా అర్ధం తన్మాత్రమ్ అపి చేచ్ ఛృణు యత్ ఫలమాప్నుయాత్
యవడు ఎప్పుడూ తనలోని ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధిని ధ్యానిస్తాడో, కనీసం అర్ధ భాగం అయినా చేస్తే, అతడు పొందే ఫలితాన్ని విను.
మాసే మాసే ఽశ్వమేధేన యో యజేత శతం సమాః తేన యత్ప్రాప్యతే పుణ్యం మాత్రయా తదవాప్నుయాత్
ప్రతి నెలా, వంద సంవత్సరాలు అశ్వమేధ యాగం చేసే వాడికి ఎంత పుణ్యం లభిస్తుందో, అదే పుణ్యం ఈ పరిమాణాన్ని ఆచరించినవాడికి లభిస్తుంది.
న తథా తపసోగ్రేణ న యజ్ఞైర్భూరిదక్షిణైః యత్ఫలం ప్రాప్యతే సమ్యఙ్ మాత్రయా తదవాప్నుయాత్
ఎంతటి కఠిన తపస్సు చేసినా, ఎంతటి గొప్ప యాగాలు చేసినా, ఈ పరిమాణాన్ని సరిగ్గా ఆచరించడంవల్ల వచ్చే ఫలితం రాదు.
తత్ర చైషా తు యా మాత్రా ప్లుతా నామోపదిశ్యతే ఏషా ఏవ భవేత్కార్యా గృహస్థానాం తు యోగినామ్
ఇవన్నిటిలో 'ప్లుత' అనే పరిమాణమే గృహస్థులు, యోగులకు చేయవలసింది అని చెప్పబడింది.
ఏషాం చైవ విశేషేణ ఐశ్వర్యే హ్యష్టలక్షణే అణిమాద్యే తు విజ్ఞేయా తస్మాద్యుఞ్జీత తాం ద్విజాః
ఈ పరిమాణాలలో, అష్టవిధమైన ఐశ్వర్యాలలో మొదటి అయిన అణిమాది శక్తుల కోసం ఈ పరిమాణాన్ని తెలుసుకోవాలి. అందుకే, ద్విజులారా, దీన్ని సాధించండి.
ఏవం హి యోగసంయుక్తః శుచిర్ దాన్తో జితేన్ద్రియః ఆత్మానం విద్యతే యస్తు స సర్వం విన్దతే ద్విజాః
ఇలా యోగంతో ఏకమై, పవిత్రుడై, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, ఆత్మను spష్టంగా తెలిసినవాడు, ద్విజులారా, అన్నిటినీ పొందుతాడు.
తస్మాత్పాశుపతైర్యోగైర్ ఆత్మానం చిన్తయేద్బుధః ఆత్మానం జానతే యే తు శుచయస్తే న సంశయః
కాబట్టి, పాశుపత యోగాలతో జ్ఞానులు తమ ఆత్మను ధ్యానించాలి. ఆత్మను తెలిసిన పవిత్రులకెప్పుడూ సందేహం ఉండదు.
ఋచో యజూంషి సామాని వేదోపనిషదస్ తథా యోగజ్ఞానాదవాప్నోతి బ్రాహ్మణో ఽధ్యాత్మచిన్తకః
ఆత్మ ధ్యానంలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణుడు ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, ఉపనిషత్తులు, యోగజ్ఞానం అన్నింటినీ పొందుతాడు.
సర్వదేవమయో భూత్వా అభూతః స తు జాయతే యోనిసంక్రమణం త్యక్త్వా యాతి వై శాశ్వతం పదమ్
అతడు అన్ని దేవతలతో ఏకమై, ఇక జన్మించడు; గర్భంలోకి వెళ్లే మార్గాన్ని వదిలి, శాశ్వత స్థితిని పొందుతాడు.
యథా వృక్షాత్ ఫలం పక్వం పవనేన సమీరితమ్ నమస్కారేణ రుద్రస్య తథా పాపం ప్రణశ్యతి
ఎలా చెట్టులోని పండిన పండు గాలివాటంతో పడిపోతుందో, అలాగే రుద్రునికి నమస్కరించడంవల్ల పాపం నశిస్తుంది.
యత్ర రుద్రనమస్కారః సర్వకర్మఫలో ధ్రువః అన్యదేవనమస్కారాన్ న తత్ఫలమవాప్నుయాత్
ఎక్కడ రుద్రునికి నమస్కారం ఉంటుందో, అక్కడ అన్ని కార్యాల ఫలితాలు నిశ్చయంగా లభిస్తాయి; ఇతర దేవతలకు నమస్కరించినా ఆ ఫలితం రాదు.
తస్మాత్త్రిఃప్రవణం యోగీ ఉపాసీత మహేశ్వరమ్ దశవిస్తారకం బ్రహ్మ తథా చ బ్రహ్మవిస్తరైః
కాబట్టి యోగి రోజుకు మూడుసార్లు మహేశ్వరునిని, పది రెట్లు విస్తరించిన బ్రహ్మను, అలాగే బ్రహ్మ విస్తారాలతో పూజించాలి.
ఏవం ధ్యానసమాయుక్తః స్వదేహం యః పరిత్యజేత్ స యాతి శివసాయుజ్యం సముద్ధృత్య కులత్రయమ్
ఇలా ధ్యానంతో ఏకమై తన శరీరాన్ని వదిలినవాడు, శివునితో ఐక్యాన్ని పొందుతాడు, మూడు వంశాలను కూడా పైకి లేపుతాడు.
అథవారిష్టమాలోక్య మరణే సముపస్థితే అవిముక్తేశ్వరం గత్వా వారాణస్యాం తు శోధనమ్
లేదా మరణం దగ్గరపడినప్పుడు, వారణాసిలోని అవిముక్తేశ్వరుని దర్శించడంవల్ల పవిత్రత లభిస్తుంది.
యేన కేనాపి వా దేహం సంత్యజేన్ ముచ్యతే నరః శ్రీపర్వతే వా విప్రేన్ద్రాః సంత్యజేత్స్వతనుం నరః
ఏ విధంగా అయినా మనిషి తన శరీరాన్ని వదిలినా, అతడు విముక్తుడవుతాడు; బ్రాహ్మణులారా, శ్రీపర్వతంలో శరీరాన్ని వదిలినా అదే ఫలం.
స యాతి శివసాయుజ్యం నాత్ర కార్యా విచారణా అవిముక్తం పరం క్షేత్రం జన్తూనాం ముక్తిదం సదా
అతడు శివునితో ఐక్యాన్ని పొందుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు; అవిముక్తం పరమక్షేత్రం, ఎప్పుడూ జీవులకు మోక్షాన్ని ఇస్తుంది.
సేవేత సతతం ధీమాన్ విశేషాన్మరణాన్తికే
ధీమంతుడు ఎప్పుడూ, ముఖ్యంగా మరణ సమయానికి, దానిని సేవించాలి.
ఏవం వారాణసీ పుణ్యా యది సూత మహామతే వక్తుమర్హసి చాస్మాకం తత్ప్రభావం హి సాంప్రతమ్
సూత మహామతి! ఈ వారం వారణాసి ఎంత పవిత్రమైందో చెప్పావు. ఇప్పుడు దాని మహిమను మాకు వివరించాలి.
క్షేత్రస్యాస్య చ మాహాత్మ్యమ్ అవిముక్తస్య శోభనమ్ విస్తరేణ యథాన్యాయం శ్రోతుం కౌతూహలం హి నః
ఈ అవిముక్త క్షేత్రం ఎంత గొప్పదో, సంప్రదాయానుసారం, పూర్తిగా వినాలని మాకు ఆసక్తి ఉంది.
వక్ష్యే సంక్షేపతః సమ్యక్ వారాణస్యాః సుశోభనమ్ అవిముక్తస్య మాహాత్మ్యం యథాహ భగవాన్ భవః
వారణాసిలో ఉన్న అవిముక్త క్షేత్ర మహిమను భగవంతుడు భవుడు చెప్పినట్లు, నేను సంక్షిప్తంగా, సరిగ్గా వివరించబోతున్నాను.
విస్తరేణ మయా వక్తుం బ్రహ్మణా చ మహాత్మనా శక్యతే నైవ విప్రేన్ద్రా వర్షకోటిశతైరపి
ఓ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులారా! నేను గానీ, మహాత్ముడు బ్రహ్మ గానీ, కోట్ల సంవత్సరాలు చెప్పినా ఈ క్షేత్ర మహిమను పూర్తిగా వివరించలేము.
దేవః పురా కృతోద్వాహః శఙ్కరో నీలలోహితః హిమవచ్ఛిఖరాద్దేవ్యా హైమవత్యా గణేశ్వరైః
పూర్వకాలంలో నీలలోహితుడైన శంకరుడు, హైమవతీ దేవితో, గణాధిపతులతో కలిసి, హిమవంతు శిఖరానుంచి దిగివచ్చాడు.
వారాణసీమనుప్రాప్య దర్శయామాస శఙ్కరః అవిముక్తేశ్వరం లిఙ్గం వాసం తత్ర చకార సః
వారణాసికి చేరుకున్న శంకరుడు, అవిముక్తేశ్వర లింగాన్ని దర్శింపజేసి, అక్కడే నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు.