అచేతనాం సర్వగతాం సూక్ష్మాం ప్రసవధర్మిణీమ్ ప్రకృతిం సర్వభూతానాం యుక్తాః పశ్యన్తి యోగినః
యోగులు, చైతన్యరహితమైన, అన్నిటిలోనూ వ్యాపించిన, సూత్ష్మమైన, సృష్టికి కారణమైన ప్రకృతిని, సమస్త భూతాలతో కలిసినదిగా దర్శిస్తారు.
సర్వతః పాణిపాదం తత్ సర్వతో ఽక్షిశిరోముఖమ్ సర్వతః శ్రుతిమల్ లోకే సర్వమావృత్య తిష్ఠతి
అతనికి అన్ని చోట్ల చేతులు, కాళ్లు, ముఖాలు, తలలు ఉన్నాయి; లోకంలో అన్ని చోట్ల చెవులు ఉన్నాయి; అన్నిటినీ వ్యాపించి నిలిచివున్నాడు.
యుక్తో యోగేన చేశానం సర్వతశ్ చ సనాతనమ్ పురుషం సర్వభూతానాం తం విద్వాన్న విముహ్యతి
యోగంతో ఏకమై, సర్వత్ర ఉన్న, శాశ్వతుడైన, సమస్త భూతాలకు పురుషుడైన ఈశ్వరుడిని జ్ఞానితో తెలుసుకుంటాడు; అతడు మాయలో పడడు.
భూతాత్మానం మహాత్మానం పరమాత్మానమవ్యయమ్ సర్వాత్మానం పరం బ్రహ్మ తద్వై ధ్యాతా న ముహ్యతి
సమస్త భూతాల ఆత్మను, మహాత్మను, పరమాత్మను, అవినాశిని, సమస్తానికి ఆత్మను, పరబ్రహ్మను ధ్యానించే వాడు మాయలో పడడు.
పవనో హి యథా గ్రాహ్యో విచరన్సర్వమూర్తిషు పురి శేతే సుదుర్గ్రాహ్యస్ తస్మాత్పురుష ఉచ్యతే
ఎలా వాయువు అన్ని రూపాల్లో ఉన్నా, పట్టుకోవడం కష్టంగా, మన శరీరంలోనే ఉండి కనిపించదు, అలాగే ఆత్మ కూడా అర్థం చేసుకోవడం చాలా కష్టం. అందుకే దానిని పురుషుడు అని అంటారు.
అథ చేల్లుప్తధర్మా తు సావశేషైః స్వకర్మభిః తతస్తు బ్రహ్మగర్భే వై శుక్రశోణితసంయుతే
ఇంకా, ఎవరికైనా పూర్వకర్మలు మిగిలి ఉంటే, అవి ఉన్నవాడే శుక్లం, రక్తం కలిసినప్పుడు బ్రహ్మ గర్భంలో ప్రవేశిస్తాడు.
స్త్రీపుంసోః సంప్రయోగే హి జాయతే హి తతః ప్రభుః తతస్తు గర్భకాలేన కలలం నామ జాయతే
పురుషుడు, స్త్రీ కలయిక వల్ల ఆ పరమాత్ముడు జన్మిస్తాడు. తరువాత కాలక్రమంలో గర్భంలో కలల అనే రూపం ఏర్పడుతుంది.
కాలేన కలలం చాపి బుద్బుదం సమ్ప్రజాయతే మృత్పిణ్డస్తు యథా చక్రే చక్రావర్తేన పీడితః
కాలం గడిచే కొద్దీ ఆ కలల బుడబుడగా మారుతుంది. అది చక్రంపై మట్టి ముద్దను తిప్పినట్టు రూపం పొందుతుంది.
హస్తాభ్యాం క్రియమాణస్తు బింబత్వమనుగచ్ఛతి ఏవమాధ్యాత్మికైర్యుక్తా వాయునా సంప్రపూరితః
ఆ ముద్దను చేతులతో ఆకారం ఇస్తే అది గుండ్రంగా మారుతుంది. అలాగే, లోపల ఉన్న శక్తులతో, ప్రాణవాయువు నిండిపోతే అది అభివృద్ధి చెందుతుంది.
యది యోనిం విముఞ్చామి తత్ప్రపద్యే మహేశ్వరమ్ యావద్ధి వైష్ణవో వాయుర్ జాతమాత్రం న సంస్పృశేత్
నేను గర్భాన్ని విడిచిపెడితే, మహేశ్వరుని ఆశ్రయంగా తీసుకుంటాను. వైష్ణవ వాయువు పుట్టిన వెంటనే తాకే వరకు, మనం మహాదేవుని ధ్యానం చేయాలి.
తావత్కాలం మహాదేవమ్ అర్చయామీతి చిన్తయేత్ జాయతే మానుషస్తత్ర యథారూపం యథావయః
ఆంతరంగికంగా, 'నేను మహాదేవుని పూజిస్తాను' అని ఆలోచించాలి. తరువాత, అక్కడ మనిషి తన రూపం, వయస్సుకు తగినట్టు జన్మిస్తాడు.
వాయుః సంభవతే ఖాత్తు వాతాద్భవతి వై జలమ్ జలాత్ సమ్భవతి ప్రాణః ప్రాణాచ్ఛుక్రం వివర్ధతే
వాయువు ఆకాశం నుంచి పుట్టుతుంది, వాయువుతో నీరు ఏర్పడుతుంది, నీటితో ప్రాణం కలుగుతుంది, ప్రాణంతో శుక్లం పెరుగుతుంది.
రక్తభాగాస్ త్రయస్త్రింశద్ రేతోభాగాశ్ చతుర్దశ భాగతో ఽర్ధఫలం కృత్వా తతో గర్భో నిషిచ్యతే
రక్త భాగాలు ముప్పైమూడు, శుక్ల భాగాలు పద్నాలుగు. వాటిలో సగాన్ని కలిపి, గర్భం ఏర్పడుతుంది.
తతస్తు గర్భసంయుక్తః పఞ్చభిర్ వాయుభిర్ వృతః పితుః శరీరాత్ప్రత్యఙ్గం రూపమస్యోపజాయతే
తర్వాత ఆ గర్భంతో కలిసినవాడు, ఐదు వాయువులతో చుట్టబడి, తండ్రి శరీరం నుంచి ఒక్కొక్క అవయవం అభివృద్ధి చెందుతుంది.
తతో ఽస్య మాతురాహారాత్ పీతలీఢప్రవేశనాత్ నాభిదేశేన వై ప్రాణాస్ తే హ్య్ ఆధారా హి దేహినామ్
తర్వాత తల్లి తినే ఆహారం ద్వారా, జీర్ణమైన పోషకాలు నాభి ద్వారా ప్రాణవాయువులు ప్రవేశిస్తాయి. అవే శరీరధారుల ఆధారాలు.
నవమాసాత్ పరిక్లిష్టః సంవేష్టితశిరోధరః వేష్టితః సర్వగాత్రైశ్ చ అపర్యాప్తప్రవేశనః
తొమ్మిది నెలలు గడిచాక, తల, మెడ వంగిపోయి, అన్ని అవయవాలు ముడుచుకొని, కదలలేని స్థితిలో బాధపడతాడు.
నవమాసోషితశ్చాపి యోనిచ్ఛిద్రాదవాఙ్ముఖః తతః స్వకర్మభిః పాపైర్ నిరయం సమ్ప్రపద్యతే
తొమ్మిది నెలలు గర్భంలో ఉండి, యోని ద్వారం వద్ద తలకిందుగా ఉంటాడు. తన పాపకర్మల వల్ల నరకానికి వెళ్తాడు.
అసిపత్రవనం చైవ శాల్మలిచ్ఛేదనం తథా తాడనం భక్షణం చైవ పూయశోణితభక్షణమ్
అక్కడ అతడు కత్తిపత్రాల అడవి, శాల్మలి చెట్టు కోత, కొట్టడాలు, పుయి, రక్తం తినడం వంటి బాధలు అనుభవిస్తాడు.
యథా హ్యాపస్తు సంఛిన్నాః సంశ్లేష్మమ్ ఉపయాన్తి వై తథా ఛిన్నాశ్ చ భిన్నాశ్చ యాతనాస్థానమ్ ఆగతాః
నీళ్ళు వేరవేసినా మళ్లీ కలిసిపోతాయి. అలాగే, నరకంలో కత్తిరించబడినవారు, విరిగినవారు మళ్లీ బాధ స్థలానికి చేరుకుంటారు.
ఏవం జీవాస్తు తైః పాపైస్ తప్యమానాః స్వయంకృతైః ప్రాప్నుయుః కర్మభిః శేషైర్ దుఃఖం వా యది వేతరత్
ఇలా, ఆత్మలు తమ చేత చేసిన పాపాల వల్ల బాధపడుతూ, మిగిలిన కర్మల ప్రకారం బాధలను లేదా వేరే ఫలితాలను అనుభవిస్తారు.
ఏకేనైవ తు గన్తవ్యం సర్వముత్సృజ్య వై జనమ్ ఏకేనైవ తు భోక్తవ్యం తస్మాత్సుకృతమాచరేత్
ప్రతి ఒక్కరూ ఒంటరిగా వెళ్లాలి, అందరినీ వదిలిపెట్టాలి. ఒంటరిగా అనుభవించాలి. అందుకే మంచికర్మలు చేయాలి.
న హ్యేనం ప్రస్థితం కశ్చిద్ గచ్ఛన్తమ్ అనుగచ్ఛతి యదనేన కృతం కర్మ తదేనమనుగచ్ఛతి
ఎవ్వరూ ప్రయాణం మొదలుపెట్టినవాడిని వెంట రావు. అతడు చేసిన కర్మమే అతడిని వెంటాడుతుంది.
తే నిత్యం యమవిషయేషు సమ్ప్రవృత్తాః క్రోశన్తః సతతమనిష్టసంప్రయోగైః శుష్యన్తే పరిగతవేదనాః శరీరా బహ్వీభిః సుభృశమనన్తయాతనాభిః
వారు యమలోకాల్లో ఎప్పుడూ నిమగ్నమై ఉండి, ఎప్పుడూ అప్రియమైన సంగతులతో బాధపడుతూ, నిరంతరం అరుస్తూ, ఎన్నో తీవ్రమైన అంతులేని వేదనలతో శరీరాలు ఎండిపోతూ, బాధల్లో మునిగిపోతారు.
కర్మణా మనసా వాచా యదభీక్ష్ణం నిషేవతే తదభ్యాసో హరత్యేనం తస్మాత్కల్యాణమాచరేత్
మనిషి చేతలతో, మనసుతో, మాటలతో ఏది పదే పదే చేస్తాడో, ఆ అలవాటు అతన్ని వెంటాడుతుంది. అందుకే, మంచి పనులు చేయాలి.
అనాదిమాన్ప్రబన్ధః స్యాత్ పూర్వకర్మణి దేహినః సంసారం తామసం ఘోరం షడ్విధం ప్రతిపద్యతే
దేహధారి పూర్వకర్మ వల్ల ఈ జననమరణాల సంకెళి ఆది లేనిది. అది భయంకరమైన, చీకటి సంసారాన్ని ఆరు రూపాల్లో ప్రవేశిస్తుంది.
మానుష్యాత్పశుభావశ్ చ పశుభావాన్ మృగో భవేత్ మృగత్వాత్పక్షిభావశ్ చ తస్మాచ్చైవ సరీసృపః
మనిషిగా పుట్టినవాడు జంతువుగా అవుతాడు; జంతువుగా ఉన్నవాడు మృగమవుతాడు; మృగం పక్షిగా అవుతుంది; పక్షి నుంచి పురుగుగా మారుతుంది.
సరీసృపత్వాద్గచ్ఛేద్వై స్థావరత్వం న సంశయః స్థావరత్వే పునః ప్రాప్తే యావద్ ఉన్మిలతే జనః
పురుగుగా ఉన్నవాడు నిస్సందేహంగా చెట్టు, మొక్క లాంటి స్థావర జీవిగా అవుతాడు. ఆ స్థావర స్థితిలో ఉన్నంత కాలం, జననం కలిగే వరకు అక్కడే ఉంటాడు.
కులాలచక్రవద్భ్రాన్తస్ తత్రైవ పరివర్తతే ఇత్యేవం హి మనుష్యాదిః సంసారః స్థావరాన్తికః
కుమ్మరి చక్రంలా ఈ జననమరణాల చక్రం — మనిషి నుంచి మొక్క వరకు — ఎప్పటికీ తిరుగుతూనే ఉంటుంది.
విజ్ఞేయస్తామసో నామ తత్రైవ పరివర్తతే సాత్త్వికశ్చాపి సంసారో బ్రహ్మాదిః పరికీర్తితః
ఈ సంసార చక్రాన్ని 'తామసిక సంసారం' అని తెలుసుకోవాలి. అలాగే, బ్రహ్మ మొదలయిన సాత్విక సంసారం కూడా ఉంది.
పిశాచాన్తః స విజ్ఞేయః స్వర్గస్థానేషు దేహినామ్ బ్రాహ్మే తు కేవలం సత్త్వం స్థావరే కేవలం తమః
పిశాచుల వరకూ ఉండే సంసారం, స్వర్గస్థులలో కూడా ఇలానే ఉంటుంది. బ్రహ్మ స్థితిలో కేవలం సత్త్వగుణమే, మొక్కల స్థితిలో కేవలం తమోగుణమే ఉంటుంది.