జ్ఞానం ధర్మోద్భవం సాక్షాజ్ జ్ఞానాద్ వైరాగ్యసంభవః వైరాగ్యాత్పరమం జ్ఞానం పరమార్థప్రకాశకమ్
జ్ఞానం ధర్మం వల్లనే ప్రత్యక్షంగా కలుగుతుంది. జ్ఞానం వల్ల విరక్తి వస్తుంది. విరక్తి వల్ల పరమ జ్ఞానం కలిగి, పరమార్థం వెలుగుతుంది.
జ్ఞానవైరాగ్యయుక్తస్య యోగసిద్ధిర్ద్విజోత్తమాః యోగసిద్ధ్యా విముక్తిః స్యాత్ సత్త్వనిష్ఠస్య నాన్యథా
జ్ఞానంతో, విరక్తితో ఉన్నవారికి యోగసిద్ధి కలుగుతుంది, ఉత్తమ ద్విజులారా. యోగసిద్ధి వల్ల సత్వంలో నిలిచినవారికి ముక్తి లభిస్తుంది, వేరేలా కాదు.
తమోవిద్యాపదచ్ఛన్నం చిత్రం యత్పదమవ్యయమ్ సత్త్వశక్తిం సమాస్థాయ శివమభ్యర్చయేద్ద్విజాః
తమస్సు, అవిద్య అనే ముసుగుతో దాగిన, అద్భుతమైన, నశించని స్థితిని సత్వశక్తిని ఆశ్రయించి, ద్విజులారా, శివుని పూజించాలి.
యః సత్త్వనిష్ఠో మద్భక్తో మదర్చనపరాయణః సర్వతో ధర్మనిష్ఠశ్ చ సదోత్సాహీ సమాహితః
ఎవరైతే సత్వంలో స్థిరంగా ఉండి, నన్ను భక్తితో, నా ఆరాధనలో నిమగ్నమై, ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో నిలిచి, ఉత్సాహంగా, ఏకాగ్రతతో ఉంటారో—
సర్వద్వన్ద్వసహో ధీరః సర్వభూతహితే రతః ఋజుస్వభావః సతతం స్వస్థచిత్తో మృదుః సదా
అటువంటి వారు అన్ని ద్వంద్వాలను సహిస్తూ, ధైర్యంగా ఉండి, అన్ని జీవుల మేలులో ఆనందిస్తూ, నేరుగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ మనస్సు స్థిరంగా, మృదువుగా ఉంటారు.
అమానీ బుద్ధిమాఞ్ఛాన్తస్ త్యక్తస్పర్ధో ద్విజోత్తమాః సదా ముముక్షుర్ధర్మజ్ఞః స్వాత్మలక్షణలక్షణః
అహంకారం లేని వారు, జ్ఞానులు, శాంతంగా ఉండే వారు, పోటీని వదిలివేసిన వారు, ఎల్లప్పుడూ మోక్షాన్ని కోరేవారు, ధర్మాన్ని తెలిసిన వారు, స్వరూప లక్షణాలతో ఉన్నవారు.
ఋణత్రయవినిర్ముక్తః పూర్వజన్మని పుణ్యభాక్ జరాయుక్తో ద్విజో భూత్వా శ్రద్ధయా చ గురోః క్రమాత్
మూడు ఋణాల నుంచి విముక్తి పొందినవారు, గత జన్మలో పుణ్యఫలాన్ని పొందినవారు, వృద్ధాప్యంలో ఉన్న ద్విజులు, గురువు ద్వారా విశ్వాసంతో క్రమంగా విద్యను పొందుతారు.
అన్యథా వాపి శుశ్రూషాం కృత్వా కృత్రిమవర్జితః స్వర్గలోకమనుప్రాప్య భుక్త్వా భోగాననుక్రమాత్
లేదా, వేరే విధంగా అయినా, మాయ లేకుండా సేవచేసి, స్వర్గలోకాన్ని చేరి, అక్కడ అనుక్రమంగా అనుభవాలు పొందుతారు.
ఆసాద్య భారతం వర్షం బ్రహ్మవిజ్జాయతే ద్విజాః సంపర్కాజ్జ్ఞానమాసాద్య జ్ఞానినో యోగవిద్భవేత్
భారత దేశాన్ని చేరిన తర్వాత, ద్విజులారా, బ్రహ్మజ్ఞాని అవుతారు. సత్సంగతితో జ్ఞానం పొందినవారు, యోగజ్ఞులు అవుతారు.
క్రమో ఽయం మలపూర్ణస్య జ్ఞానప్రాప్తేర్ద్విజోత్తమాః తస్మాదనేన మార్గేణ త్యక్తసంగో దృఢవ్రతః
మలంతో నిండినవారు జ్ఞానాన్ని పొందే క్రమం ఇదే, ఉత్తమ ద్విజులారా. అందువల్ల, ఈ మార్గాన్ని అనుసరించి, ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి, దృఢ సంకల్పంతో ఉండాలి.
సంసారకాలకూటాఖ్యాన్ ముచ్యతే మునిపుఙ్గవాః ఏవం సంక్షేపతః ప్రోక్తం మయా యుష్మాకమచ్యుతమ్
సంసారమనే విషాన్ని విడిపోవచ్చు, మునిశ్రేష్ఠులారా. ఈ విధంగా సంక్షిప్తంగా నేను మీకు నశించని తత్త్వాన్ని వివరించాను.
జ్ఞానస్యైవేహ మాహాత్మ్యం ప్రసంగాదిహ శోభనమ్ ఏవం పాశుపతం యోగం కథితం త్వీశ్వరేణ తు
ఇక్కడ జ్ఞానమహిమ మాత్రమే శుభదాయకం. ఈ విధంగా పాశుపతయోగాన్ని మీకు ఈశ్వరుడు వివరించాడు.
న దేయం యస్య కస్యాపి శివోక్తం మునిపుఙ్గవాః దాతవ్యం యోగినే నిత్యం భస్మనిష్ఠాయ సుప్రియమ్
ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, శివుడు చెప్పిన ఈ ఉపదేశాన్ని ఎవరికైనా ఇష్టానుసారం ఇవ్వకూడదు. ఎప్పుడూ బస్మధారణలో స్థిరంగా ఉండే, నిజంగా ప్రియమైన యోగికి మాత్రమే ఇవ్వాలి.
యః పఠేచ్ఛృణుయాద్వాపి సంసారశమనం నరః స యాతి బ్రహ్మసాయుజ్యం నాత్ర కార్యా విచారణా
ఈ సంసార బాధను తొలగించే శ్లోకాన్ని ఎవరు చదువుతారో, వినుతారో, వారు బ్రహ్మతో ఐక్యమవుతారు. దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
నిశమ్య తే మహాప్రాజ్ఞాః కుమారాద్యాః పినాకినమ్ ప్రోచుః ప్రణమ్య వై భీతాః ప్రసన్నం పరమేశ్వరమ్
ఇవి విని, మహాప్రజ్ఞులు అయిన కుమారుడు మొదలైనవారు, పినాకిని వద్దకు భయంతో నమస్కరించి, కరుణామయుడైన పరమేశ్వరునితో మాట్లాడారు.
ఏవం చేదనయా దేవ్యా హైమవత్యా మహేశ్వర క్రీడసే వివిధైర్భోగైః కథం వక్తుమిహార్హసి
హేమవతీ అయిన దేవితో ఇలాంటి అనేక లీలలు, అనుభవాలు చేస్తూ, ఓ మహేశ్వరా, మీరు ఇక్కడ ఇలా ఉంటే, మేము దీనిని ఎలా వివరించగలము?
ఏవముక్తః ప్రహస్యేశః పినాకీ నీలలోహితః ప్రాహ తామ్ అంబికాం ప్రేక్ష్య ప్రణిపత్య స్థితాన్ ద్విజాన్
అలా అడిగినపుడు, నీలకంఠుడైన పినాకధారి ప్రభువు చిరునవ్వుతో, అంబికను చూసి, నమస్కరించిన ద్విజులను చూచి, మాట్లాడాడు.
బన్ధమోక్షౌ న చైవేహ మమ స్వేచ్ఛా శరీరిణః అకర్తజ్ఞః పశుర్జీవో విభుర్భోక్తా హ్యణుః పుమాన్
బంధమూ, మోక్షమూ నా సంకల్పంతో శరీరధారులకు కలుగవు. అజ్ఞానంతో పాశువుడు బంధించబడతాడు, జీవుడు అనుభవించేవాడు, పరమాత్మ మాత్రమే సర్వభోగిని.
మాయీ చ మాయయా బద్ధః కర్మభిర్ యుజ్యతే తు సః జ్ఞానం ధ్యానం చ బన్ధశ్ చ మోక్షో నాస్త్యాత్మనో ద్విజాః
మాయతో బంధించబడిన జీవుడు కర్మలకు లోబడి ఉంటాడు. జ్ఞానం, ధ్యానం, బంధం, మోక్షం ఇవన్నీ నిజంగా ఆత్మకు సంబంధించినవి కావు, ఓ ద్విజులారా.
యదైవం మయి విద్వాన్ యస్ తస్యాపి న చ సర్వతః ఏషా విద్యా హ్యహం వేద్యః ప్రజ్ఞైషా చ శ్రుతిః స్మృతిః
ఎవరైనా నన్ను ఈ విధంగా తెలుసుకున్నా, అతనికి అన్ని విషయాల్లో ఇదే వర్తించదు. ఇదే నిజమైన జ్ఞానం, నేను తెలుసుకోవలసినవాడిని, ఇదే ప్రబోధం, ఇదే వేదం, ఇదే స్మృతి.
ధృతిరేషా మయా నిష్ఠా జ్ఞానశక్తిః క్రియా తథా ఇచ్ఛాఖ్యా చ తథా హ్యాజ్ఞా ద్వే విద్యే న చ సంశయః
ఇదే స్థిరత, ఇదే నా స్థితి, ఇదే జ్ఞానశక్తి, ఇదే క్రియాశక్తి. అలాగే, ఇది సంకల్పం, ఆజ్ఞ కూడా. ఈ రెండు విద్యలు సందేహం లేకుండా ఉన్నవి.
న హ్యేషా ప్రకృతిర్జైవీ వికృతిశ్ చ విచారతః వికారో నైవ మాయైషా సదసద్వ్యక్తివర్జితా
ఇది ప్రకృతి కాదు, మార్పు కూడా కాదు. మాయకు మార్పు లేదు. ఇది సృష్టి అయినదీ, లేనిదీ కాదు.
పురా మమాజ్ఞా మద్వక్త్రాత్ సముత్పన్నా సనాతనీ పఞ్చవక్త్రా మహాభాగా జగతామభయప్రదా
పురాతన కాలంలో, నా ముఖం నుండి, ఐదు ముఖాలతో, మహాగౌరవంతో, లోకాలకు అభయం ఇచ్చే శాశ్వతమైన ఆజ్ఞ పుట్టింది.
తామాజ్ఞాం సమ్ప్రవిశ్యాహం చిన్తయన్ జగతాం హితమ్ సప్తవింశత్ప్రకారేణ సర్వం వ్యాప్యానయా శివః
ఆ ఆజ్ఞలో ప్రవేశించి, లోకాల మేలుకోసం ఆలోచిస్తూ, నేను శివుడు, ఆ ఆజ్ఞతో ఏడు పదులుగా అన్నింటినీ వ్యాపించాను.
తదాప్రభృతి వై మోక్షప్రవృత్తిర్ద్విజసత్తమాః ఏవముక్త్వా తదాపశ్యద్ భవానీం పరమేశ్వరః
ఆ సమయం నుండి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, మోక్ష మార్గం మొదలైంది. ఇలా చెప్పి, పరమేశ్వరుడు భవానిని చూశాడు.
భవానీ చ తమాలోక్య మాయామహరదవ్యయా తే మాయామలనిర్ముక్తా మునయః ప్రేక్ష్య పార్వతీమ్
భవానీ, ఆయనను చూసి, నశించని మాయను తొలగించింది. ఆ మునులు మాయ మలినం నుండి విముక్తులై, పార్వతిని దర్శించారు.
ప్రీతా బభూవుర్ముక్తాశ్ చ తస్మాదేషా పరా గతిః ఉమాశఙ్కరయోర్భేదో నాస్త్యేవ పరమార్థతః
వారు సంతోషంతో, ముక్తులయ్యారు. అందుకే ఇది పరమ గతి. ఉమా, శంకరులకు పరమార్థంలో ఎలాంటి భేదం లేదు.
ద్విధాసౌ రూపమాస్థాయ స్థిత ఏవ న సంశయః యదా విద్వానసంగః స్యాద్ ఆజ్ఞయా పరమేష్ఠినః
వారు ఈ రెండు రూపాలలో ఉండటం నిస్సందేహంగా నిజమే. జ్ఞానవంతుడు అసక్తుడిగా ఉన్నప్పుడు, అది పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞ వల్లే జరుగుతుంది.
తదా ముక్తిః క్షణాదేవ నాన్యథా కర్మకోటిభిః క్రమో ఽవివక్షితో భూతవివృద్ధః పరమేష్ఠినః
అప్పుడు మోక్షం క్షణంలోనే లభిస్తుంది. కోట్లాది కర్మలు చేసినా, వేరే విధంగా సాధ్యం కాదు. పరమేశ్వరుని సంకల్పంలో క్రమం అనవసరం.
ప్రసాదేన క్షణాన్ముక్తిః ప్రతిజ్ఞైషా న సంశయః గర్భస్థో జాయమానో వా బాలో వా తరుణో ఽపి వా
దయ వల్ల క్షణంలోనే మోక్షం లభిస్తుంది — ఇది నిస్సందేహంగా నా వాగ్దానం. గర్భంలో ఉన్నవాడైనా, పుట్టే వాడైనా, బాలుడైనా, యువకుడైనా ఇదే వర్తిస్తుంది.