కాలాత్మా సోమ ఏవేహ విజ్ఞానమయ ఉచ్యతే సదానన్దమయో భూత్వా మహేశః పరమేశ్వరః
ఇక్కడ సోముడు కాలాత్మ, జ్ఞానమయుడని పిలవబడతాడు. ఎప్పుడూ ఆనందమయుడై, మహేశ్వరుడై, పరమేశ్వరుడై ఉంటాడు.
సో ఽహమ్ ఏవం జగత్సర్వం మయ్యేవ సకలం స్థితమ్ పరతన్త్రం స్వతన్త్రే ఽపి తదభావాద్విచారతః
ఇలా, ఈ జగత్తంతా నేనే. అన్నీ నాలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి. అవి స్వతంత్రంగా ఉన్నా, నాపట్ల ఆధారపడినవే. ఎందుకంటే నన్ను తప్ప ఇంకేదీ లేదు.
ఏకత్వమపి నాస్త్యేవ ద్వైతం తత్ర కుతస్త్వహో ఏవం నాస్త్యథ మర్త్యం చ కుతో ఽమృతమజోద్భవః
ఇక్కడ ఏకత్వం లేదు. మరి ద్వైతం ఎలా ఉంటుంది? అలాగే మరణం లేదు, మరి అమృతత్వం లేదా జన్మరాహిత్యం ఎలా ఉంటుంది?
నాన్తఃప్రజ్ఞో బహిఃప్రజ్ఞో న చోభయగతస్ తథా న ప్రజ్ఞానఘనస్త్వేవం న ప్రాజ్ఞో జ్ఞానపూర్వకః
అతడు లోపల జ్ఞానం గలవాడు కాదు, బయట జ్ఞానం గలవాడు కాదు, రెండింటిలోనూ కాదు. జ్ఞానరాశి కూడా కాదు, సాధారణ జ్ఞాని కాదు, జ్ఞానం వల్ల కలిగినవాడు కూడా కాదు.
విదితం నాస్తి వేద్యం చ నిర్వాణం పరమార్థతః నిర్వాణం చైవ కైవల్యం నిఃశ్రేయసమనామయమ్
ఇక్కడ తెలిసినదీ, తెలుసుకోవలసినదీ లేదు. మోక్షమే పరమార్థం. మోక్షమే ఏకాంతం, శ్రేయస్సు, దుఃఖరహితమైనది.
అమృతం చాక్షరం బ్రహ్మ పరమాత్మా పరాపరమ్ నిర్వికల్పం నిరాభాసం జ్ఞానం పర్యాయవాచకమ్
అమృతమైన, అక్షరమైన బ్రహ్మ, పరమాత్మ, పరాపరమైనది, విభేదం లేనిది, రూపం లేనిది, అనేక పేర్లతో పిలవబడే జ్ఞానం.
ప్రసన్నం చ యదేకాగ్రం తదా జ్ఞానమితి స్మృతమ్ అజ్ఞానమితరత్సర్వం నాత్ర కార్యా విచారణా
ఏది స్పష్టంగా, ఏకాగ్రంగా ఉంటుందో అదే జ్ఞానం. మిగతావన్నీ అజ్ఞానం. దీనిపై ఇంకేమీ విచారించాల్సిన అవసరం లేదు.
ఇత్థం ప్రసన్నం విజ్ఞానం గురుసంపర్కజం ధ్రువమ్ రాగద్వేషానృతక్రోధం కామతృష్ణాదిభిః సదా
ఇలా గురువు సంపర్కంతో కలిగే స్పష్టమైన జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది. అది ఎప్పుడూ రాగం, ద్వేషం, అసత్యం, కోపం, కామం, తృష్ణ మొదలైనవాటిల నుండి విముక్తమై ఉంటుంది.
అపరామృష్టమద్యైవ విజ్ఞేయం ముక్తిదం త్విదమ్ అజ్ఞానమలపూర్వత్వాత్ పురుషో మలినః స్మృతః
ఈ జ్ఞానం మద్యపు మత్తు తాకని పవిత్రమైనది. ఇది మనకు ముక్తిని ఇస్తుంది. ఎందుకంటే అజ్ఞానం అనేది మొదటి మలినత, అందువల్ల మనిషి మలినుడిగా భావించబడతాడు.
తత్క్షయాద్ధి భవేన్ముక్తిర్ నాన్యథా జన్మకోటిభిః జ్ఞానమేకం వినా నాస్తి పుణ్యపాపపరిక్షయః
ఆ అజ్ఞానం నశించినప్పుడు మాత్రమే ముక్తి లభిస్తుంది, లక్షల జన్మలు వచ్చినా వేరే విధంగా కాదు. ఒక్క జ్ఞానం లేకుండా పుణ్యపాపాలు తీరవు.
జ్ఞానమ్ ఏవాభ్యసేత్ తస్మాన్ ముక్త్యర్థం బ్రహ్మవిత్తమాః జ్ఞానాభ్యాసాద్ధి వై పుంసాం బుద్ధిర్భవతి నిర్మలా
కాబట్టి, బ్రహ్మను బాగా తెలిసినవారూ, ముక్తి కోసం మనం జ్ఞానాన్ని మాత్రమే అభ్యసించాలి. జ్ఞాన అభ్యాసం వల్ల మనసు పూర్తిగా శుద్ధమవుతుంది.
తస్మాత్సదాభ్యసేజ్జ్ఞానం తన్నిష్ఠస్తత్పరాయణః జ్ఞానేనైకేన తృప్తస్య త్యక్తసంగస్య యోగినః
అందువల్ల ఎప్పుడూ జ్ఞానాన్ని అభ్యసించాలి, దానిలో స్థిరంగా ఉండాలి, దానినే ఆశ్రయించాలి. ఒక్క జ్ఞానంతో సంతృప్తి చెందిన, బంధాలను వదిలేసిన యోగికి ఇక చేయవలసిన పని ఉండదు.
కర్తవ్యం నాస్తి విప్రేన్ద్రా అస్తి చేత్తత్త్వవిన్న చ ఇహ లోకే పరే చాపి కర్తవ్యం నాస్తి తస్య వై
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులారా, అతనికి ఇక చేయవలసిన పని ఏమీలేదు. ఏదైనా మిగిలి ఉన్నా, అది తత్వాన్ని తెలిసినవారికి కాదు. ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ అతనికి చేయవలసిన పని ఉండదు.
జీవన్ముక్తో యతస్ తస్మాద్ బ్రహ్మవిత్ పరమార్థతః జ్ఞానాభ్యాసరతో నిత్యం జ్ఞానతత్త్వార్థవిత్ స్వయమ్
అతడు బ్రహ్మజ్ఞాని, నిజమైన అర్థంలో బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు, ఎందుకంటే బ్రతికుండానే ముక్తి పొందాడు. ఎప్పుడూ జ్ఞాన అభ్యాసంలో నిమగ్నుడై, జ్ఞాన తత్వాన్ని తానే తెలుసుకుంటాడు.
కర్తవ్యాభ్యాసముత్సృజ్య జ్ఞానమేవాధిగచ్ఛతి వర్ణాశ్రమాభిమానీ యస్ త్యక్తక్రోధో ద్విజోత్తమాః
కర్తవ్యాలను వదిలేసి, అతడు జ్ఞానాన్ని మాత్రమే పొందుతాడు. ద్విజులలో శ్రేష్ఠులారా, వర్ణాశ్రమాల పట్ల అభిమానం కలిగి, కోపాన్ని వదిలినవాడు.
అన్యత్ర రమతే మూఢః సో ఽజ్ఞానీ నాత్ర సంశయః సంసారహేతురజ్ఞానం సంసారస్తనుసంగ్రహః
మూఢుడు వేరే విషయాల్లో ఆనందిస్తాడు — అతడు అజ్ఞాని, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అజ్ఞానం సంసారానికి కారణం, సంసారం అనేది శరీరాల సమాహారం.
మోక్షహేతుస్ తథా జ్ఞానం ముక్తః స్వాత్మన్యవస్థితః అజ్ఞానే సతి విప్రేన్ద్రాః క్రోధాద్యా నాత్ర సంశయః
అలాగే, జ్ఞానం ముక్తికి కారణం. ముక్తుడు తన స్వరూపంలో నిలిచి ఉంటాడు. అజ్ఞానం ఉన్నప్పుడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులారా, కోపం మొదలైనవన్నీ వస్తాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
క్రోధో హర్షస్ తథా లోభో మోహో దమ్భో ద్విజోత్తమాః ధర్మాధర్మౌ హి తేషాం చ తద్వశాత్తనుసంగ్రహః
కోపం, ఆనందం, లోభం, మోహం, డంబం, ద్విజులలో శ్రేష్ఠులారా, ధర్మాధర్మాలు — ఇవన్నీ శరీరాల సమాహారానికి కారణమవుతాయి.
శరీరే సతి వై క్లేశః సో ఽవిద్యాం సంత్యజేద్బుధః అవిద్యాం విద్యయా హిత్వా స్థితస్యైవ చ యోగినః
శరీరం ఉన్నంతకాలం బాధలు ఉంటాయి. జ్ఞానిని అజ్ఞానాన్ని వదిలేయాలి. జ్ఞానంతో అజ్ఞానాన్ని వదిలిన యోగి స్థిరంగా ఉంటాడు.
క్రోధాద్యా నాశమాయాన్తి ధర్మాధర్మౌ చ వై ద్విజాః తత్క్షయాచ్చ శరీరేణ న పునః సమ్ప్రయుజ్యతే
కోపం మొదలైనవి, ధర్మాధర్మాలు కూడా నశించిపోతాయి, ద్విజులారా. అవి నశించిన తర్వాత, అతడు మళ్లీ శరీరాన్ని పొందడు.
స ఏవ ముక్తః సంసారాద్ దుఃఖత్రయవివర్జితః ఏవం జ్ఞానం వినా నాస్తి ధ్యానం ధ్యాతుర్ ద్విజర్షభాః
అతడే సంసార బంధనాల నుంచి ముక్తుడవుతాడు, మూడు రకాల బాధల నుంచి విముక్తుడవుతాడు. అలా, జ్ఞానం లేకుండా ధ్యానం కూడా ఉండదు, ధ్యాతకు, ద్విజులలో శ్రేష్ఠులారా.
జ్ఞానం గురోర్హి సంపర్కాన్ న వాచా పరమార్థతః చతుర్వ్యూహమితి జ్ఞాత్వా ధ్యాతా ధ్యానం సమభ్యసేత్
జ్ఞానం గురువు సన్నిహితంతోనే లభిస్తుంది, మాటలతో కాదు. నాలుగు రూపాలను తెలుసుకొని, ధ్యాత ధ్యానాన్ని అభ్యసించాలి.
సహజాగన్తుకం పాపమ్ అస్థివాగుద్భవం తథా జ్ఞానాగ్నిర్దహతే క్షిప్రం శుష్కేన్ధనమ్ ఇవానలః
సహజమైన పాపం, అనుకోని పాపం, ఎముకల వల్ల, మాట వల్ల కలిగిన పాపాన్ని కూడా జ్ఞానాగ్ని త్వరగా కాల్చేస్తుంది, ఎండిన కట్టను అగ్ని కాల్చినట్లే.
జ్ఞానాత్పరతరం నాస్తి సర్వపాపవినాశనమ్ అభ్యసేచ్చ సదా జ్ఞానం సర్వసంగవివర్జితః
అన్ని పాపాలను నశింపజేసే దానిలో జ్ఞానానికి మించినది లేదు. అన్ని బంధాలను వదిలి ఎప్పుడూ జ్ఞానాన్ని అభ్యసించాలి.
జ్ఞానినః సర్వపాపాని జీర్యన్తే నాత్ర సంశయః క్రీడన్నపి న లిప్యేత పాపైర్నానావిధైరపి
జ్ఞానికి అన్ని పాపాలు నశిస్తాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఆటలాడుతున్నా, ఎన్నో రకాల పాపాలు అతనికి అంటవు.
జ్ఞానం యథా తథా ధ్యానం తస్మాద్ధ్యానం సమభ్యసేత్ ధ్యానం నిర్విషయం ప్రోక్తమ్ ఆదౌ సవిషయం తథా
జ్ఞానం ఎలా ఉంటే, ధ్యానం కూడా అలాగే ఉంటుంది. అందువల్ల ధ్యానాన్ని అభ్యసించాలి. ధ్యానం మొదట విషయాలతో ఉంటుంది, తర్వాత అది విషయరహితం అవుతుంది.
షట్ప్రకారం సమభ్యస్య చతుఃషడ్దశభిస్ తథా తథా ద్వాదశధా చైవ పునః షోడశధా క్రమాత్
మొదట ఆరు విధాలుగా సాధన చేయాలి, తరువాత నాలుగు, ఆరు, పది విధాలుగా కూడా అలాగే సాధించాలి. మళ్లీ పన్నెండు విధాలుగా, తరువాత పదహారు విధాలుగా, ఈ క్రమంలో సాధన చేయాలి.
ద్విధాభ్యస్య చ యోగీన్ద్రో ముచ్యతే నాత్ర సంశయః శుద్ధజాంబూనదాకారం విధూమాఙ్గారసన్నిభమ్
రెండు విధాలుగా సాధన చేసిన యోగి తప్పకుండా ముక్తి పొందుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అతని రూపం నిండుగా, స్వచ్ఛంగా, కరిగిన బంగారం లా మెరుస్తూ, పొగ లేని బొగ్గు లా ఉంటుంది.
పీతం రక్తం సితం విద్యుత్ కోటికోటిసమప్రభమ్ అథవా బ్రహ్మరన్ధ్రస్థం చిత్తం కృత్వా ప్రయత్నతః
ఆ రూపం పసుపు, ఎరుపు, తెలుపు రంగుల్లో మెరుస్తూ, కోట్ల కొద్దీ మెరుపుల్లా ప్రకాశిస్తుంది. లేకపోతే, బ్రహ్మరంధ్రంలో మనస్సును కేంద్రీకరించి ధ్యానం చేయాలి.
న సితం వాసితం పీతం న స్మరేద్ బ్రహ్మవిద్ భవేత్ అహింసకః సత్యవాదీ అస్తేయీ సర్వయత్నతః
బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు తెలుపు, సుగంధమైన, పసుపు రంగులను మనసులో ఉంచకూడదు. అతడు హింస చేయడు, సత్యం మాట్లాడతాడు, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ దొంగతనం చేయడు.