లిఙ్గపురాణమ్

యతమానో యతిః సాధుః స్మృతో యోగస్య సాధనాత్ ఏవమాశ్రమధర్మాణాం సాధనాత్సాధవః స్మృతాః

మనస్సును నియంత్రించేందుకు ప్రయత్నించే యతిని యోగ సాధన వల్ల సద్గుణిగా గుర్తిస్తారు. ఇలా, ఆశ్రమ ధర్మాలను నెరవేర్చినవారిని కూడా సద్గుణులు అంటారు.

గృహస్థో బ్రహ్మచారీ చ వానప్రస్థో యతిస్ తథా ధర్మాధర్మావిహ ప్రోక్తౌ శబ్దావేతౌ క్రియాత్మకౌ

గృహస్థుడు, బ్రహ్మచారి, వానప్రస్థుడు, యతి — వీరందరినీ ఇక్కడ ధర్మం, అధర్మం అనే రెండు మాటలు పనుల ఆధారంగా చెప్పబడ్డాయి.

కుశలాకుశలం కర్మ ధర్మాధర్మావితి స్మృతౌ ధారణార్థే మహాన్ హ్య్ ఏష ధర్మశబ్దః ప్రకీర్తితః

మంచి చెడు పనులను ధర్మం, అధర్మం అని గుర్తించారు. జీవనాన్ని నిలబెట్టేందుకు 'ధర్మం' అనే గొప్ప పదాన్ని ప్రకటించారు.

అధారణే మహత్త్వే చ అధర్మ ఇతి చోచ్యతే అత్రేష్టప్రాపకో ధర్మ ఆచార్యైరుపదిశ్యతే

జీవనాన్ని నిలబెట్టడంలో లోపం, గొప్పదనం లేకపోతే దాన్ని అధర్మం అంటారు. ఇక్కడ, కోరుకున్నది పొందేందుకు ధర్మాన్ని గురువులు బోధిస్తారు.

అధర్మశ్చానిష్టఫలో హ్య్ ఆచార్యైరుపదిశ్యతే వృద్ధాశ్చాలోలుపాశ్చైవ ఆత్మవన్తో హ్యదామ్భికాః

అధర్మం అనిష్ట ఫలితాన్ని ఇస్తుంది అని కూడా గురువులు బోధిస్తారు. పెద్దలు ఆశపడని వారు, చంచలత లేని వారు, మనస్సు మీద నియంత్రణ కలిగి, మాయ లేకుండా ఉంటారు.

సమ్యగ్వినీతా ఋజవస్ తానాచార్యాన్ ప్రచక్షతే స్వయమాచరతే యస్మాద్ ఆచారే స్థాపయత్యపి

సరైన విద్యాభ్యాసం, నేరుగా ఉండడం, నిజాయితీ కలిగినవారిని గురువులు అంటారు. ఎందుకంటే వారు తాము ఆచరిస్తూ, ఇతరులను కూడా ఆ మార్గంలో నడిపిస్తారు.

ఆచినోతి చ శాస్త్రార్థాన్ ఆచార్యస్తేన చోచ్యతే విజ్ఞేయం శ్రవణాచ్ఛ్రౌతం స్మరణాత్స్మార్తముచ్యతే

శాస్త్రార్థాలను సేకరించేవాడిని గురువు అంటారు. వినినదాన్ని 'శ్రౌతం', గుర్తుంచుకున్నదాన్ని 'స్మార్తం' అని తెలుసుకోవాలి.

ఇజ్యా వేదాత్మకం శ్రౌతం స్మార్తం వర్ణాశ్రమాత్మకమ్ దృష్ట్వానురూపమర్థం యః పృష్టో నైవాపి గూహతి

వేదాధారితమైన యజ్ఞాన్ని శ్రౌతం అంటారు. వర్ణాశ్రమ ధర్మానికి సంబంధించినదాన్ని స్మార్తం అంటారు. యోగ్యతను చూసి, అడిగినప్పుడు దాచకుండా చెప్పేవాడు...

యథాదృష్టప్రవాదస్తు సత్యం లైఙ్గే ఽత్ర పఠ్యతే బ్రహ్మచర్యం తథా మౌనం నిరాహారత్వమేవ చ

ఎలా కనిపించినదాన్ని చెప్పారో, అలాగే లింగంలో సత్యాన్ని చెప్పారు. అలాగే బ్రహ్మచర్యం, మౌనం, ఉపవాసం కూడా ఉన్నాయి.

అహింసా సర్వతః శాన్తిస్ తప ఇత్యభిధీయతే ఆత్మవత్ సర్వభూతేషు యో హితాయాహితాయ చ

హింస చేయకపోవడం, సంపూర్ణ శాంతి, తపస్సు — ఇవన్నీ ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి. అన్ని జీవుల పట్ల మనసులో ఉన్నట్లు మంచికైనా, చెడుకైనా ప్రవర్తించేవాడు...

వర్తతే త్వసకృద్వృత్తిః కృత్స్నా హ్యేషా దయా స్మృతా యద్యదిష్టతమం ద్రవ్యం న్యాయేనైవాగతం క్రమాత్

ఇలా పదే పదే మంచి ప్రవర్తన చూపేవాడి జీవితం మొత్తం దయగా గుర్తించబడుతుంది. ఏదైనా ఇష్టమైన వస్తువు న్యాయంగా, క్రమంగా లభిస్తే...

తత్తద్గుణవతే దేయం దాతుస్తద్దానలక్షణమ్ దానం త్రివిధమిత్యేతత్ కనిష్ఠజ్యేష్ఠమధ్యమమ్

దానం అందుకునేవారి గుణాలను బట్టి, ఇచ్చేవారి స్వభావాన్ని కూడా పరిగణలోకి తీసుకొని ఇవ్వాలి. అందుకే దానాన్ని మూడురకాలుగా — తక్కువ, మధ్యమ, ఉత్తమంగా — చెబుతారు.

కారుణ్యాత్సర్వభూతేభ్యః సంవిభాగస్తు మధ్యమః శ్రుతిస్మృతిభ్యాం విహితో ధర్మో వర్ణాశ్రమాత్మకః

ప్రతి జీవికి దయతో పంచుకోవడం మధ్యమ దానం. వేదాలు, శాస్త్రాలు చెప్పిన విధంగా వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని పాటించాలి.

శిష్టాచారావిరుద్ధశ్ చ స ధర్మః సాధురుచ్యతే మాయాకర్మఫలత్యాగీ శివాత్మా పరికీర్తితః

మంచి వాళ్ల ఆచారానికి వ్యతిరేకంగా లేని ధర్మమే మంచిదని అంటారు. మాయకు లోనవకుండా, కర్మ ఫలితాలను వదిలిపెట్టినవాడు శివస్వరూపుడని చెప్పబడతాడు.

నివృత్తః సర్వసఙ్గేభ్యో యుక్తో యోగీ ప్రకీర్తితః అసక్తో భయతో యస్తు విషయేషు విచార్య చ

అన్ని బంధాలనుంచి విడిపోయి, యోగంలో నిమగ్నమైనవాడిని యోగి అంటారు. కానీ, భయంతో ఇంద్రియ విషయాలకు దూరంగా ఉండేవాడు —

అలుబ్ధః సంయమీ ప్రోక్తః ప్రార్థితో ఽపి సమన్తతః ఆత్మార్థం వా పరార్థం వా ఇన్ద్రియాణీహ యస్య వై

లోభం లేని, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడే అని అంటారు. తనకోసమో, ఇతరులకోసమో, ఎవరెన్ని సార్లు అడిగినా —

న మిథ్యా సమ్ప్రవర్తన్తే శమస్యైవ తు లక్షణమ్ అనుద్విగ్నో హ్యనిష్టేషు తథేష్టాన్నాభినన్దతి

ఇంద్రియాలు అబద్ధంగా ప్రవర్తించవు. ఇదే శాంతి లక్షణం. ఇష్టమైనది వచ్చినా ఆనందపడడు, అనిష్టమైనది వచ్చినా కలవరపడడు.

ప్రీతితాపవిషాదేభ్యో వినివృత్తిర్విరక్తతా సంన్యాసః కర్మణాం న్యాసః కృతానామకృతైః సహ

సంతోషం, బాధ, దుఃఖం నుంచి వెనక్కి తగ్గడమే విరక్తి. చేసిన పనులు, చేయని పనులను వదిలేయడమే సంయాసం.

కుశలాకుశలానాం తు ప్రహాణం న్యాస ఉచ్యతే అవ్యక్తాద్యవిశేషాన్తే వికారే ఽస్మిన్నచేతనే

మంచి, చెడు పనులను వదిలేయడమే సంయాసం. ఈ జడమైన మార్పులో, అవ్యక్తం నుంచి ప్రత్యేకత లేని స్థితి వరకు —

చేతనాచేతనాన్యత్వవిజ్ఞానం జ్ఞానముచ్యతే ఏవం తు జ్ఞానయుక్తస్య శ్రద్ధాయుక్తస్య శఙ్కరః

చైతన్యానికి, జడానికి తేడా తెలుసుకోవడమే జ్ఞానం. ఇలాంటి జ్ఞానంతో, విశ్వాసంతో ఉన్నవాడికి, శంకరా —

ప్రసీదతి న సందేహో ధర్మశ్చాయం ద్విజోత్తమాః కిం తు గుహ్యతమం వక్ష్యే సర్వత్ర పరమేశ్వరే

అతడు శాంతిని పొందుతాడని సందేహం లేదు. ఇదే ధర్మం, ఉత్తమ ద్విజులారా. ఇప్పుడు నేను పరమేశ్వరుని గురించి అత్యంత రహస్యమైన విషయాన్ని చెబుతాను.

భవే భక్తిర్న సందేహస్ తయా యుక్తో విముచ్యతే అయోగ్యస్యాపి భగవాన్ భక్తస్య పరమేశ్వరః

ఈ లోకంలో భక్తి కలిగితే సందేహం లేదు; ఆ భక్తితో ఉన్నవాడు విముక్తి పొందుతాడు. అర్హత లేని వాడికైనా, పరమేశ్వరుడు భక్తుని పట్ల ప్రసన్నుడవుతాడు.

ప్రసీదతి న సందేహో నిగృహ్య వివిధం తమః జ్ఞానమధ్యాపనం హోమో ధ్యానం యజ్ఞస్తపః శ్రుతమ్

అన్ని రకాల అజ్ఞానాన్ని నియంత్రించి, జ్ఞానం బోధించడం, హోమం చేయడం, ధ్యానం, యజ్ఞం, తపస్సు, వేదపఠనం — ఇవన్నీ భక్తికి దోహదపడతాయి.

దానమధ్యయనం సర్వం భవభక్త్యై న సంశయః చాన్ద్రాయణసహస్రైశ్ చ ప్రాజాపత్యశతైస్ తథా

దానం, వేదపఠనం — ఇవన్నీ భక్తికోసమే అని సందేహం లేదు. వేలు సంఖ్యలో చాంద్రాయణ వ్రతాలు, వందలాది ప్రాజాపత్య వ్రతాలు చేసినా —

మాసోపవాసైశ్చాన్యైర్వా భక్తిర్మునివరోత్తమాః అభక్తా భగవత్యస్మింల్ లోకే గిరిగుహాశయే

ఇంకా ఇతర నెలవ్రతాలు చేసినా, మునిశ్రేష్ఠులారా, భక్తికే ప్రాముఖ్యత. ఈ లోకంలో పర్వతగుహలో నివసించే భగవంతునికి భక్తి లేని వారు —

పతన్తి చాత్మభోగార్థం భక్తో భావేన ముచ్యతే భక్తానాం దర్శనాదేవ నృణాం స్వర్గాదయో ద్విజాః

తమ స్వార్థం కోసం పతించిపోతారు; కానీ భక్తుడు భక్తితో విముక్తి పొందుతాడు. భక్తులను చూసిన కేవలం దృష్టితోనే, ద్విజులారా, మనుషులు స్వర్గాది ఫలితాలు పొందుతారు.

న దుర్లభా న సన్దేహో భక్తానాం కిం పునస్ తథా బ్రహ్మవిష్ణుసురేన్ద్రాణాం తథాన్యేషామపి స్థితిః

ఇలాంటి ఫలితాలు భక్తులకు దొరకడం కష్టం కాదు — ఇది సందేహమే లేదు. మరి బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలకు, మిగతావారికీ ఎంత సులభమో!

భక్త్యా ఏవ మునీనాం చ బలసౌభాగ్యమేవ చ భవేన చ తథా ప్రోక్తం సమ్ప్రేక్ష్యోమాం పినాకినా

భక్తితోనే మునులకు బలం, అదృష్టం లభిస్తుంది. ఉమాదేవిని పినాకధారి శివుడు చూసి ఇలా చెప్పాడు.

దేవ్యై దేవేన మధురం వారాణస్యాం పురా ద్విజాః అవిముక్తే సమాసీనా రుద్రేణ పరమాత్మనా

పూర్వం, ద్విజులారా, వారాణసిలో అవిముక్తంలో పరమాత్మ అయిన రుద్రుడు, దేవిని మధురంగా సంబోధించాడు.