జ్ఞానినాం సూక్ష్మమమలం భవేత్ప్రత్యక్షమవ్యయమ్ యథా స్థూలమయుక్తానాం మృత్కాష్ఠాద్యైః ప్రకల్పితమ్
జ్ఞానులకు సూక్ష్మమైన, కలుషరహితమైన, నశించని లింగం ప్రత్యక్షంగా అనుభవమవుతుంది. అజ్ఞానులకు మాత్రం మట్టి, చెక్క వంటి వాటితో స్థూల రూపం ఊహించబడుతుంది.
అర్థో విచారతో నాస్తీత్య్ అన్యే తత్త్వార్థవేదినః నిష్కలః సకలశ్చేతి సర్వం శివమయం తతః
తత్త్వాన్ని తెలిసిన కొందరు, పరిశీలనచేసినప్పుడు వేరు వేరు వస్తువులు లేవని అంటారు. నిష్కలమైనది, సకలమైనది అన్నీ శివమయమే.
వ్యోమైకమపి దృష్టం హి శరావం ప్రతి సువ్రతాః పృథక్త్వం చాపృథక్త్వం చ శఙ్కరస్యేతి చాపరే
ధర్మాత్ములారా! ఒక పాత్రలో చూస్తే ఆకాశం ఒక్కటిగా కనిపిస్తుంది. కొందరు, వేర్పాటు-అవేర్పాటు అన్నీ శంకరునివేనని అంటారు.
ప్రత్యయార్థం హి జగతామ్ ఏకస్థో ఽపి దివాకరః ఏకో ఽపి బహుధా దృష్టో జలాధారేషు సువ్రతాః
ఈ లోకంలో అర్థాన్ని గ్రహించేందుకు, ధర్మాత్ములారా! ఒకటే సూర్యుడు ఉన్నా, నీటి పాత్రల్లో అనేకంగా కనిపిస్తాడు.
జన్తవో దివి భూమౌ చ సర్వే వై పాఞ్చభౌతికాః తథాపి బహులా దృష్టా జాతివ్యక్తివిభేదతః
ఆకాశంలో, భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులు ఐదు భూతాలతోనే ఏర్పడినవే. అయినా, జాతి, వ్యక్తి భేదాల వల్ల అనేకంగా కనిపిస్తారు.
దృశ్యతే శ్రూయతే యద్యత్ తత్తద్విద్ధి శివాత్మకమ్ భేదో జనానాం లోకే ఽస్మిన్ ప్రతిభాసో విచారతః
ఏది కనిపించినా, వినిపించినా, అది శివస్వరూపమే అని తెలుసుకో. ఈ లోకంలో మనుషుల మధ్య ఉన్న భేదాలు పరిశీలనచేసినప్పుడు కేవలం భ్రమ మాత్రమే.
స్వప్నే చ విపులాన్ భోగాన్ భుక్త్వా మర్త్యః సుఖీ భవేత్ దుఃఖీ చ భోగం దుఃఖం చ నానుభూతం విచారతః
స్వప్నంలో కూడా, మానవుడు ఎన్నో సుఖాలు అనుభవించినా, సంతోషంగా లేదా దుఃఖంగా ఉండొచ్చు. కానీ పరిశీలిస్తే, అక్కడ సుఖం లేదా దుఃఖం నిజంగా అనుభవించబడవు.
ఏవమాహుస్తథాన్యే చ సర్వే వేదార్థతత్త్వగాః హృది సంసారిణాం సాక్షాత్ సకలః పరమేశ్వరః
ఇలా వేదార్థాన్ని తెలిసిన ఇతరులు కూడా అంటారు: సంసారంలో ఉన్నవారి హృదయంలో పరమేశ్వరుడు సకల స్వరూపంతో ప్రత్యక్షంగా ఉంటాడు.
యోగినాం నిష్కలో దేవో జ్ఞానినాం చ జగన్మయః త్రివిధం పరమేశస్య వపుర్లోకే ప్రశస్యతే
యోగులకు పరమేశ్వరుడు నిష్కల స్వరూపుడిగా, జ్ఞానులకు జగన్మయుడిగా ఉంటాడు. లోకంలో పరమేశ్వరుని మూడు రూపాలు ప్రశంసించబడతాయి.
నిష్కలం ప్రథమం చైకం తతః సకలనిష్కలమ్ తృతీయం సకలం చైవ నాన్యథేతి ద్విజోత్తమాః
మొదట నిష్కల స్వరూపం, తరువాత సకల-నిష్కల స్వరూపం, మూడవది సకల స్వరూపం. వీటికన్నా వేరొకటి లేదు, ఉత్తమ ద్విజులారా!
అర్చయన్తి ముహుః కేచిత్ సదా సకలనిష్కలమ్ సర్వజ్ఞం హృదయే కేచిచ్ ఛివలిఙ్గే విభావసౌ
కొంతమంది సకల-నిష్కల స్వరూపాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఆరాధిస్తారు. మరికొందరు హృదయంలో, శివలింగంలో లేదా అగ్నిలో సర్వజ్ఞుడిని పూజిస్తారు.
సకలం మునయః కేచిత్ సదా సంసారవర్తినః ఏవమభ్యర్చయన్త్యేవ సదారాః ససుతా నరాః
కొంతమంది మునులు ఎప్పుడూ సంసారంలో ఉండి, సకల స్వరూపాన్నే ఆరాధిస్తారు. అలాగే భార్యా పిల్లలతో ఉన్న మనుషులు కూడా ఎప్పుడూ ఇలానే పూజిస్తారు.
యథా శివస్ తథా దేవీ యథా దేవీ తథా శివః తస్మాదభేదబుద్ధ్యైవ సప్తవింశత్ప్రభేదతః
శివుడు ఎలా ఉంటాడో, దేవీ కూడా అలాగే ఉంటుంది. దేవీ ఎలా ఉంటుందో, శివుడు కూడా అలాగే ఉంటాడు. అందువల్ల, ఏకత్వ భావంతో చూసినప్పుడు, ఇరవై ఏడుసార్లు వేరువేరు రూపాలు కనిపిస్తాయి.
యజన్తి దేహే బాహ్యే చ చతుష్కోణే షడస్రకే దశారే ద్వాదశారే చ షోడశారే త్రిరస్రకే
వారు శరీరంలోనూ, బయటనూ, నలుగురు మూలలతో, ఆరు మూలలతో, పది spokesతో, పన్నెండు spokesతో, పదహారు spokesతో, మూడు మూలలతో ఉన్న రూపాలలో పూజిస్తారు.
స స్వేచ్ఛయా శివః సాక్షాద్ దేవ్యా సార్ధం స్థితః ప్రభుః సంతారణార్థం చ శివః సదసద్వ్యక్తివర్జితః
తన స్వేచ్ఛతో శివుడు స్వయంగా దేవితో కలిసి ఉంటాడు. సమస్త జీవులను రక్షించేందుకు, శివుడు సద్భావన, అసద్భావనలకు అతీతంగా ఉంటాడు.
తమేకమాహుర్ద్విగుణం చ కేచిత్ కేచిత్తమాహుస్త్రిగుణాత్మకం చ ఊచుస్ తథా తం చ శివం తథాన్యే సంసారిణం వేదవిదో వదన్తి
కొంతమంది ఆయనను ఒక్కటిగా అంటారు, మరికొందరు ఇద్దరిలా అంటారు, ఇంకొందరు ఆయనకు మూడు స్వభావాలు ఉన్నాయని చెబుతారు. అలాగే, వేదాలు తెలిసిన వారు శివుడే సంసారంలో తిరుగుతున్న ఆత్మ అని అంటారు.
భక్త్యా చ యోగేన శుభేన యుక్తా విప్రాః సదా ధర్మరతా విశిష్టాః యజన్తి యోగేశమ్ అశేషమూర్తిం షడస్రమధ్యే భగవన్తమేవ
ధర్మంలో నిత్యం నిశ్చలమైన, భక్తితో, యోగంతో ప్రత్యేకత కలిగిన బ్రాహ్మణులు, యోగేశ్వరుడైన, అన్ని రూపాలుగలిగిన భగవంతుణ్ణి ఆరు మూలల మధ్యలో పూజిస్తారు.
యే తత్ర పశ్యన్తి శివం త్రిరస్రే త్రితత్త్వమధ్యే త్రిగుణం త్రియక్షమ్ తే యాన్తి చైనం న చ యోగినో ఽన్యే తయా చ దేవ్యా పురుషం పురాణమ్
ఎవరైతే అక్కడ, మూడు మూలల ఆకారంలో, మూడు తత్త్వాల మధ్య, మూడు స్వభావాలు, మూడు కళ్లతో ఉన్న శివుని దర్శిస్తారో, వారు ఆయనను పొందుతారు; ఇతర యోగులు పొందరు. ఆ దేవి ద్వారా పురాతన పురుషుడిని పొందవచ్చు.
అతః పరం ప్రవక్ష్యామి స్వేచ్ఛావిగ్రహసంభవమ్ ప్రతిష్ఠాయాః ఫలం సర్వం సర్వలోకహితాయ వై
ఇప్పుడే నేను స్వేచ్ఛతో ఏర్పడిన రూపం ద్వారా స్థాపన వల్ల కలిగే ఫలితాన్ని, సమస్త లోకాల మేలుకోసం పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను.
స్కన్దోమాసహితం దేవమ్ ఆసీనం పరమాసనే కృత్వా భక్త్యా ప్రతిష్ఠాప్య సర్వాన్కామానవాప్నుయాత్
స్కందునితో కూడిన దేవుణ్ణి, పరమాసనంపై కూర్చోబెట్టి, భక్తితో స్థాపన చేస్తే, అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి.
స్కన్దోమాసహితం దేవం సమ్పూజ్య విధినా సకృత్ యత్ఫలం లభతే మర్త్యస్ తద్వదామి యథాశ్రుతమ్
స్కందునితో కూడిన దేవుణ్ణి, విధిప్రకారం ఒక్కసారి అయినా పూజిస్తే, మానవుడు పొందే ఫలితాన్ని నేను విన్న విధంగా చెప్పబోతున్నాను.
సూర్యకోటిప్రతికాశైర్ విమానైః సార్వకామికైః రుద్రకన్యాసమాకీర్ణైర్ గేయనాట్యసమన్వితైః
పది కోట్ల సూర్యుల్లా ప్రకాశించే విమానాలతో, అన్ని కోరికలు తీరేలా, రుద్రుని కుమార్తెలతో నిండిన, పాటలు, నాట్యాలతో కూడిన ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
శివవత్క్రీడతే యోగీ యావదాభూతసంప్లవమ్ తత్ర భుక్త్వా మహాభోగాన్ విమానైః సార్వకామికైః
యోగి, శివుడు లాగా సృష్టి అంతమయ్యే వరకు ఆనందంగా విహరిస్తాడు. అక్కడ అన్ని కోరికలు తీరే విమానాల్లో మహా భోగాలను అనుభవిస్తాడు.
ఔమం కౌమారమైశానం వైష్ణవం బ్రాహ్మమేవ చ ప్రాజాపత్యం మహాతేజా జనలోకం మహస్ తథా
అవును, కౌమార, ఐశాన, వైష్ణవ, బ్రహ్మ, ప్రజాపతి, మహాతేజస్సు గల జనలోక, మహస్సు వంటి లోకాలను పొందుతాడు.
ఐన్ద్రమ్ ఆసాద్య చైన్ద్రత్వం కృత్వా వర్షాయుతం పునః భుక్త్వా చైవ భువర్లోకే భోగాన్ దివ్యాన్ సుశోభనాన్
ఇంద్ర లోకాన్ని చేరి, ఇంద్రుడిగా పది వేల సంవత్సరాలు రాజ్యం చేసి, భువర్లోకంలో దివ్యమైన, అందమైన భోగాలను అనుభవిస్తాడు.
మేరుమాసాద్య దేవానాం భవనేషు ప్రమోదతే ఏకపాదం చతుర్బాహుం త్రినేత్రం శూలసంయుతమ్
మేరుపర్వతాన్ని చేరి, దేవతల గృహాలలో ఆనందంగా విహరిస్తాడు. ఒక కాలు, నాలుగు చేతులు, మూడు కళ్ళు, త్రిశూలంతో ఉంటాడు.
సృష్ట్వా స్థితం హరిం వామే దక్షిణే చతురాననమ్ అష్టావింశతిరుద్రాణాం కోటిః సర్వాఙ్గసుప్రభమ్
వామపక్షంలో హరిని, కుడిపక్కన నాలుగు ముఖాలవాడైన బ్రహ్మను, ఇరవై ఎనిమిది కోట్ల రుద్రులను, అందమైన అవయవాలతో సృష్టిస్తాడు.
పఞ్చవింశతికం సాక్షాత్ పురుషం హృదయాత్తథా ప్రకృతిం వామతశ్చైవ బుద్ధిం వై బుద్ధిదేశతః
ఇరవై అయిదు భాగాలుగా ఉన్న పురుషుడు నేరుగా హృదయంనుండి, ప్రకృతి వామపక్షంలో, బుద్ధి బుద్ధి స్థానంలో ఉంటాయి.
అహఙ్కారమహఙ్కారాత్ తన్మాత్రాణి తు తత్ర వై ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియాదేవ లీలయా పరమేశ్వరమ్
అహంకారంనుండి అహంకారం, దానినుండి తన్ను తానే తెలిసే తత్త్వాలు, ఇంద్రియాలనుండి ఇంద్రియ విషయాలు—all ఇవన్నీ పరమేశ్వరుని లీల.
పృథివీం పాదమూలాత్తు గుహ్యదేశాజ్జలం తథా నాభిదేశాత్ తథా వహ్నిం హృదయాద్భాస్కరం తథా
పాదమూలాలనుండి భూమి, గుప్తస్థానంనుండి నీరు, నాభినుండి అగ్ని, హృదయంనుండి సూర్యుడు ఉద్భవిస్తారు.