దివ్యే చ శాశ్వతస్థానే శివధ్యానం సమభ్యసేత్ నిర్మలం నిష్కలం బ్రహ్మ సుశాన్తం జ్ఞానరూపిణమ్
దివ్యమైన, శాశ్వతమైన స్థలంలో శివుని ధ్యానం చేయాలి. ఆయన నిర్మలుడు, నిష్కలుడు, బ్రహ్మస్వరూపుడు, పరమ శాంతుడు, జ్ఞానరూపుడు.
అలక్షణమనిర్దేశ్యమ్ అణోరల్పతరం శుభమ్ నిరాలమ్బమ్ అతర్క్యం చ వినాశోత్పత్తివర్జితమ్
ఆయనకు లక్షణాలేవీ లేవు, వర్ణించలేం, అత్యంత సూక్ష్ముడు, మంగళకరుడు, ఆధారములేని వాడు, ఊహించలేని వాడు, neither ఆది లేని వాడు, అంత్యమూ లేని వాడు.
కైవల్యం చైవ నిర్వాణం నిఃశ్రేయసమ్ అనుత్తమమ్ అమృతం చాక్షరం బ్రహ్మ హ్య్ అపునర్భవమ్ అద్భుతమ్
అది మోక్షం, నిర్వాణం, అత్యుత్తమమైన శ్రేయస్సు, అమృతం, అక్షరమైన బ్రహ్మం, పునర్జన్మ లేనిది, అద్భుతమైనది.
మహానన్దం పరానన్దం యోగానన్దమనామయమ్ హేయోపాదేయరహితం సూక్ష్మాత్సూక్ష్మతరం శివమ్
అది మహానందం, పరానందం, యోగానందం, బాధలేని ఆనందం, తీసుకోవడమూ వదిలిపెట్టడమూ లేనిది, అత్యంత సూక్ష్మమైన శివుడు.
స్వయంవేద్యమవేద్యం తచ్ ఛివం జ్ఞానమయం పరమ్ అతీన్ద్రియమ్ అనాభాసం పరం తత్త్వం పరాత్పరమ్
ఆ శివుడు జ్ఞానమయుడు, తనంతట తానే తెలిసినవాడు, తెలియనిది, పరముడు, ఇంద్రియాలకు అందని వాడు, రూపరహితుడు, పరమ తత్త్వం, పరతరమైన వాడు.
సర్వోపాధివినిర్ముక్తం ధ్యానగమ్యం విచారతః అద్వయం తమసశ్చైవ పరస్తాత్సంస్థితం పరమ్
అన్ని పరిమితులనుండి విముక్తుడు, ధ్యానం, విచారణ ద్వారా పొందదగినవాడు, ద్వైతరహితుడు, చీకటి దాటి ఉన్న పరముడు.
మనస్యేవం మహాదేవం హృత్పద్మే వాపి చిన్తయేత్ నాభౌ సదాశివం చాపి సర్వదేవాత్మకం విభుమ్
ఇలా మహాదేవుని మనస్సులోనో, హృదయ పద్మంలోనో, లేక నాభిలో సదాశివుని, అన్నిదేవతల సారమైన విభుని ధ్యానం చేయాలి.
దేహమధ్యే శివం దేవం శుద్ధజ్ఞానమయం విభుమ్ కన్యసేనైవ మార్గేణ చోద్ఘాతేనాపి శంకరమ్
దేహమధ్యంలో శివుని, శుద్ధజ్ఞానమయుడైన విభుని, కన్యాసా మార్గంలోనో, లేక ప్రాణాన్ని పైకి లేపే విధానంలోనో శంకరుని ధ్యానం చేయాలి.
క్రమశః కన్యసేనైవ మధ్యమేనాపి సువ్రతః ఉత్తమేనాపి వై విద్వాన్ కుమ్భకేన సమభ్యసేత్
క్రమంగా కన్యాసా మార్గంలోనో, మధ్యమార్గంలోనో, ఉత్తమ మార్గంలోనో, కుంభకాన్ని ఉపయోగించి జ్ఞానులు సాధన చేయాలి.
ద్వాత్రింశద్ రేచయేద్ధీమాన్ హృది నాభౌ సమాహితః రేచకం పూరకం త్యక్త్వా కుమ్భకం చ ద్విజోత్తమాః
హృదయంలోనో, నాభిలోనో ఏకాగ్రతతో ఉండి, ముప్పై రెండు సార్లు శ్వాసను బయటకు వదిలి, పూరక, రేచకాలను వదిలిపెట్టి, కుంభకాన్ని సాధించాలి.
సాక్షాత్సమరసేనైవ దేహమధ్యే స్మరేచ్ఛివమ్ ఏకీభావం సమేత్యైవం తత్ర యద్రససమ్భవమ్
సాక్షాత్ సమరసంగా, దేహమధ్యంలో శివుని ధ్యానం చేసి, ఏకత్వాన్ని పొందినవాడు అక్కడ కలిగే ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు.
ఆనన్దం బ్రహ్మణో విద్వాన్ సాక్షాత్సమరసే స్థితః ధారణా ద్వాదశాయామా ధ్యానం ద్వాదశ ధారణమ్
సాక్షాత్ సమరస స్థితిలో ఉన్న జ్ఞాని బ్రహ్మానందాన్ని తెలుసుకుంటాడు. ధారణా పన్నెండు ఆయామాలు, ధ్యానం పన్నెండు ధారణలు.
ధ్యానం ద్వాదశకం యావత్ సమాధిర్ అభిధీయతే అథవా జ్ఞానినాం విప్రాః సమ్పర్కాదేవ జాయతే
ధ్యానం పన్నెండు దశల వరకు సాగితే దానిని సమాధి అంటారు. లేదా, జ్ఞానులు association వల్లే అది సులభంగా కలుగుతుంది, బ్రాహ్మణులారా.
ప్రయత్నాద్వా తయోస్తుల్యం చిరాద్వా హ్యచిరాద్ద్విజాః యోగాన్తరాయాస్ తస్యాథ జాయన్తే యుఞ్జతః పునః
లేదా, ఇద్దరూ శ్రమతో సమానంగా ఫలితాన్ని పొందుతారు, అది ఎంతకాలమైనా లేదా త్వరగా అయినా. యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నుడైనవారికి మళ్లీ యోగానికి అడ్డంకులు కలుగుతాయి, ద్విజులారా.
నశ్యన్త్య్ అభ్యాసతస్ తే ఽపి ప్రణిధానేన వై గురోః
ఆ అడ్డంకులు కూడా పునఃపునః సాధనచేసి, గురువుపట్ల భక్తితో పోయిపోతాయి.
ఆలస్యం ప్రథమం పశ్చాద్ వ్యాధిపీడా ప్రజాయతే ప్రమాదః సంశయస్థానే చిత్తస్యేహానవస్థితిః
మొదట అలసత్వం వస్తుంది, తర్వాత వ్యాధి బాధ కలుగుతుంది. నిర్లక్ష్యం, సందేహం, మనస్సు స్థిరంగా లేకపోవడం కూడా కలుగుతాయి.
అశ్రద్ధాదర్శనం భ్రాన్తిర్ దుఃఖం చ త్రివిధం తతః దౌర్మనస్యమయోగ్యేషు విషయేషు చ యోగ్యతా
అనుభూతి లేకపోవడం, నమ్మకం లేకపోవడం, మాయలో పడిపోవడం, మూడు రకాల బాధలు కలుగుతాయి. మనస్సు దిగులుగా ఉండటం, అనర్హమైన వాటిలో ఆసక్తి లేకపోవడం, అర్హమైన వాటిలో ఆసక్తి కలిగిపోవడం జరుగుతాయి.
దశధాభిప్రజాయన్తే మునేర్యోగాన్తరాయకాః ఆలస్యం చాప్రవృత్తిశ్ చ గురుత్వాత్కాయచిత్తయోః
యోగికి పది విధాలుగా అడ్డంకులు కలుగుతాయి: అలసత్వం, చర్య లేకపోవడం, శరీరం-మనస్సు భారంగా మారడం.
వ్యాధయో ధాతువైషమ్యాత్ కర్మజా దోషజాస్ తథా ప్రమాదస్తు సమాధేస్తు సాధనానామ్ అభావనమ్
శరీరంలోని ధాతువుల అసమతుల్యత వల్ల వ్యాధులు, పూర్వకర్మల వల్ల వచ్చే బాధలు, దోషాల వల్ల కలిగే వ్యాధులు కలుగుతాయి. నిర్లక్ష్యం అంటే సమాధికి దారి చూపే మార్గాలపై ధ్యానం చేయకపోవడమే.
ఇదం వేత్యుభయస్పృక్తం విజ్ఞానం స్థానసంశయః అనవస్థితచిత్తత్వమ్ అప్రతిష్ఠా హి యోగినః
ఈ జ్ఞానం రెండు విధాలుగా కలిసిపోవడం వల్ల స్థలంపై సందేహం కలుగుతుంది. మనస్సు స్థిరంగా లేకపోవడం అంటే యోగికి స్థిరత లేకపోవడమే.
లబ్ధాయామపి భూమౌ చ చిత్తస్య భవబన్ధనాత్ అశ్రద్ధాభావరహితా వృత్తిర్వై సాధనేషు చ
ఆ స్థితిని పొందిన తర్వాత కూడా, మనస్సు బంధనాల వల్ల నమ్మకం లేకపోవడం, సాధనల్లో స్థిరత లేకపోవడం కలుగుతాయి.
సాధ్యే చిత్తస్య హి గురౌ జ్ఞానాచారశివాదిషు విపర్యయజ్ఞానమితి భ్రాన్తిదర్శనమ్ ఉచ్యతే
మనస్సు గురువు, జ్ఞానం, ఆచరణ, శివుడు మొదలైన వాటిలో నిలిచినప్పుడు, తప్పు జ్ఞానం కలిగితే దాన్ని మాయలో పడిపోవడమని అంటారు.
అనాత్మన్యాత్మవిజ్ఞానమ్ అజ్ఞానాత్తస్య సంనిధౌ దుఃఖమాధ్యాత్మికం ప్రోక్తం తథా చైవాధిభౌతికమ్
ఆత్మ కాని దానిలో ఆత్మను తెలుసుకోవడం, అజ్ఞానం వల్ల కలిగితే, అది అంతరంగిక బాధ అని అంటారు. అలాగే, బాహ్య కారణాల వల్ల కలిగే బాధ కూడా ఉంటుంది.
ఆధిదైవికమిత్యుక్తం త్రివిధం సహజం పునః ఇచ్ఛావిఘాతాత్సంక్షోభశ్ చేతసస్తదుదాహృతమ్
దైవ కారణాల వల్ల కలిగే బాధను మూడవదిగా అంటారు. ఈ మూడు సహజంగా కలుగుతాయి. కోరిక నెరవేరకపోతే మనస్సు కలవరపడుతుంది అని చెప్పబడింది.
దౌర్మనస్యం నిరోద్ధవ్యం వైరాగ్యేణ పరేణ తు తమసా రజసా చైవ సంస్పృష్టం దుర్మనః స్మృతమ్
దిగులును పరమ వైరాగ్యంతో అదుపులో పెట్టాలి. తిమిరం, రజోగుణంతో కలిసిన దిగులును దుర్మనస్సు అంటారు.
తదా మనసి సంజాతం దౌర్మనస్యమితి స్మృతమ్ హఠాత్స్వీకరణం కృత్వా యోగ్యాయోగ్యవివేకతః
మనస్సులో దిగులు కలిగితే దాన్ని దుర్మనస్సు అంటారు. అనర్హమైనది, అర్హమైనది అనే విచారం లేకుండా బలవంతంగా స్వీకరించడం జరుగుతుంది.
విషయేషు విచిత్రేషు జన్తోర్విషయలోలతా అన్తరాయా ఇతి ఖ్యాతా యోగస్యైతే హి యోగినామ్
వివిధ విషయాల్లో మనిషికి ఉండే ఆత్రుతను యోగానికి అడ్డంకిగా అంటారు. ఇవే యోగులకు అడ్డంకులు.
అత్యన్తోత్సాహయుక్తస్య నశ్యన్తి న చ సంశయః ప్రనష్టేష్వన్తరాయేషు ద్విజాః పశ్చాద్ధి యోగినః
ఎక్కువ ఉత్సాహం ఉన్నవారికి ఈ అడ్డంకులు తప్పక పోతాయి. ద్విజులారా, అడ్డంకులు పోయిన తర్వాత యోగి ముందుకు సాగుతాడు.
ఉపసర్గాః ప్రవర్తన్తే సర్వే తే ఽసిద్ధిసూచకాః ప్రతిభా ప్రథమా సిద్ధిర్ ద్వితీయా శ్రవణా స్మృతా
అన్ని ఉపద్రవాలు అసిద్ధతికి సంకేతాలు. మొదటి సిద్ధి ప్రబుద్ధత, రెండవది వినికిడి అని అంటారు.
వార్త్తా తృతీయా విప్రేన్ద్రాస్ తురీయా చేహ దర్శనా ఆస్వాదా పఞ్చమీ ప్రోక్తా వేదనా షష్ఠికా స్మృతా
మూడవది సమాచారం, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులారా, నాలుగవది దర్శనం. ఐదవది రుచి, ఆరవది అనుభూతి అని చెప్పబడింది.