లిఙ్గపురాణమ్

పుష్కరం చాన్తరిక్షం వై రథనీడశ్ చ మన్దరః అస్తాద్రిరుదయాద్రిశ్ చ ఉభౌ తౌ కూబరౌ స్మృతౌ

ఆ రథంలో పుష్కరం అంటే మధ్యాకాశం, రథపు శరీరం మందరపర్వతం. అస్తాచలము, ఉదయాచలము రెండూ దాని కూబరాలుగా భావించబడ్డాయి.

అధిష్ఠానం మహామేరుర్ ఆశ్రయాః కేసరాచలాః వేగః సంవత్సరస్తస్య అయనే చక్రసంగమౌ

ఈ రథానికి పునాది మహామేరు పర్వతం, దాని ఆధారాలు కేసరాచలాలు. దీని వేగం సంవత్సరమే, దాని చక్రాల కలయికలు అయనాలు.

ముహూర్తా బన్ధురాస్తస్య శమ్యాశ్చైవ కలాః స్మృతాః తస్య కాష్ఠాః స్మృతా ఘోణా చాక్షదణ్డాః క్షణాశ్ చ వై

ఈ రథానికి ముహూర్తాలు బంధురాలు, spokes అనగా శంఖులు కాలాలు, విభాగాలు కాష్ఠాలు, గోణాలు అక్షదండాలు, క్షణాలు దండాలు.

నిమేషాశ్చానుకర్షాశ్ చ ఈషా చాస్య లవాః స్మృతాః ద్యౌర్వరూథం రథస్యాస్య స్వర్గమోక్షావుభౌ ధ్వజౌ

నిమిషాలు, అనుకర్షాలు ఈ రథానికి భాగాలు. అత్యల్పమైనవి లవాలు. ఆకాశం దాని కప్పు, స్వర్గం, మోక్షం రెండు జెండాలు.

ధర్మో విరాగో దణ్డో ఽస్య యజ్ఞా దణ్డాశ్రయాః స్మృతాః దక్షిణాః సంధయస్తస్య లోహాః పఞ్చాశదగ్నయః

ధర్మం, విరాగం, శిక్ష ఈ రథానికి దండాలు. యజ్ఞాలు ఈ దండాల ఆధారంగా ఉంటాయి. దక్షిణాలు దాని సంధులు, యాభై అగ్నులు దాని లోహాలు.

యుగాన్తకోటీ తౌ తస్య ధర్మకామావుభౌ స్మృతౌ ఈషాదణ్డస్తథావ్యక్తం బుద్ధిస్తస్యైవ నడ్వలః

యుగాంతపు రెండు అంచులు ధర్మం, కామంగా గుర్తించబడ్డాయి. దాని దండం అవ్యక్తం, బుద్ధి దాని నడవలగా ఉంది.

కోణస్ తథా హ్యహఙ్కారో భూతాని చ బలం స్మృతమ్ ఇన్ద్రియాణి చ తస్యైవ భూషణాని సమన్తతః

ఈ రథానికి మూల కోణం అహంకారం, భూతాలు దాని బలం, ఇంద్రియాలు చుట్టూ అలంకారాలు.

శ్రద్ధా చ గతిరస్యైవ వేదాస్తస్య హయాః స్మృతాః పదాని భూషణాన్యేవ షడఙ్గాన్యుపభూషణమ్

శ్రద్ధ, గతి ఈ రథానికే. వేదాలు దాని గుర్రాలు, అవయవాలు అలంకారాలు, షడంగాలు మరింత అలంకరణలు.

పురాణన్యాయమీమాంసాధర్మశాస్త్రాణి సువ్రతాః వాలాశ్రయాః పటాశ్చైవ సర్వలక్షణసంయుతాః

పురాణాలు, న్యాయము, మీమాంస, ధర్మశాస్త్రాలు, ఓ సద్భక్తులారా, ఇవన్నీ వాలాలతో కూడిన వస్త్రాలు, అన్ని లక్షణాలతో అలంకరించబడ్డవి.

మన్త్రా ఘణ్టాః స్మృతాస్తేషాం వర్ణాః పాదాస్తథాశ్రమాః అవచ్ఛేదో హ్యనన్తస్తు సహస్రఫణభూషితః

మంత్రాలు దాని గంటలు, అక్షరాలు దాని పాదాలు, ఆశ్రమాలు దాని ఆధారాలు. దాని సరిహద్దు అనంతమైనది, వేల పైనాలతో అలంకరించబడింది.

దిశః పాదా రథస్యాస్య తథా చోపదిశశ్ చ హ పుష్కరాద్యాః పతాకాశ్ చ సౌవర్ణా రత్నభూషితాః

దిశలు ఈ రథానికి చక్రాలు, ఉపదిశలు కూడా అలాగే. పద్మాలు మొదలైన బంగారు, రత్నాల జెండాలు దాని పతాకలు.

సముద్రాస్తస్య చత్వారో రథకమ్బలికాః స్మృతాః గఙ్గాద్యాః సరితః శ్రేష్ఠాః సర్వాభరణభూషితాః

నాలుగు సముద్రాలు రథానికి తాడులుగా చెప్పబడ్డాయి. గంగా మొదలైన ఉత్తమ నదులు అన్ని అలంకారాలతో అలంకరించబడ్డాయి.

చామరాసక్తహస్తాగ్రాః సర్వాః స్త్రీరూపశోభితాః తత్రతత్ర కృతస్థానాః శోభయాంచక్రిరే రథమ్

అన్ని స్త్రీలు చేతుల్లో చామరాలు పట్టుకొని, స్త్రీ స్వరూపంలో అలంకరించబడి, అక్కడక్కడ నిలబడి రథాన్ని మరింత అందంగా చేసారు.

ఆవహాద్యాస్ తథా సప్త సోపానం హైమముత్తమమ్ సారథిర్భగవాన్బ్రహ్మా దేవాభీషుధరాః స్మృతాః

ఏడు ఉత్తమమైన బంగారు మెట్లు ఉన్నాయి. రథసారధి భగవంతుడు బ్రహ్మ, దేవతలు ఆయుధధారులుగా చెప్పబడ్డారు.

ప్రతోదో బ్రహ్మణస్తస్య ప్రణవో బ్రహ్మదైవతమ్ లోకాలోకాచలస్తస్య ససోపానః సమన్తతః

ఈ రథానికి ప్రేరణ బ్రహ్మ, ప్రణవం బ్రహ్మదైవతం. లోకాలొక పర్వతం చుట్టూ మెట్లు.

విషమశ్ చ తదా బాహ్యో మానసాద్రిః సుశోభనః నాసాః సమన్తతస్తస్య సర్వ ఏవాచలాః స్మృతాః

బయటి మానస పర్వతం అద్భుతంగా ఉంది. దాని చుట్టూ ఉన్న అన్ని పర్వతాలు దాని ముక్కులు.

తలాః కపోతాః కాపోతాః సర్వే తలనివాసినః మేరురేవ మహాఛత్రం మన్దరః పార్శ్వడిణ్డిమః

తలాలు, కపోతాలు, కాపోతాలు—అన్ని తల ప్రాంత నివాసులు. మేరు మహా ఛత్రం, మందరము ప్రక్కన డిండి.

శైలేన్ద్రః కార్ముకం చైవ జ్యా భుజఙ్గాధిపః స్వయమ్ కాలరాత్ర్యా తథైవేహ తథేన్ద్రధనుషా పునః

పర్వతాధిపతి ధనుస్సు, దాని జ్య భుజంగాధిపతి. కాలరాత్రి, ఇంద్రధనస్సు కూడా దాని ధనుస్సు తంతువులు.

ఘణ్టా సరస్వతీ దేవీ ధనుషః శ్రుతిరూపిణీ ఇషుర్విష్ణుర్మహాతేజాః శల్యం సోమః శరస్య చ

గంట సరస్వతీ దేవి, ఆమె వేదస్వరూపిణి. బాణం మహాతేజస్వి విష్ణువు, బాణాగ్రం సోముడు.

కాలాగ్నిస్తచ్ఛరస్యైవ సాక్షాత్తీక్ష్ణః సుదారుణః అనీకం విషసమ్భూతం వాయవో వాజకాః స్మృతాః

కాలకాలమైన అగ్ని అతని ముఖంగా, భయంకరంగా, తీవ్రమైనదిగా ఉంది. విషం నుంచి పుట్టిన గాలులు అతని గుర్రాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

ఏవం కృత్వా రథం దివ్యం కార్ముకం చ శరం తథా సారథిం జగతాం చైవ బ్రహ్మాణం ప్రభుమీశ్వరమ్

అలా ఆ దివ్యరథాన్ని, విల్లు, బాణాన్ని, సారథిని, లోకాలకు అధిపతైన బ్రహ్మను సృష్టించాడు.

ఆరురోహ రథం దివ్యం రణమణ్డనధృగ్ భవః సర్వదేవగణైర్యుక్తం కమ్పయన్నివ రోదసీ

భవుడు యుద్ధానికి అలంకరించబడిన ఆ దివ్యరథంపై ఎక్కాడు. అందులో అన్ని దేవతల గణాలు జతకట్టబడ్డాయి. ఆ సమయంలో ఆకాశం, భూమి కంపించుతున్నట్లుగా అనిపించింది.

ఋషిభిః స్తూయమానశ్ చ వన్ద్యమానశ్ చ బన్దిభిః ఉపనృత్తశ్చాప్సరసాం గణైర్నృత్యవిశారదైః

ఋషులు స్తుతిస్తూ, గాయకులు వందిస్తూ, నాట్యంలో నిపుణమైన అప్సరసల గణాలు చుట్టూ నర్తిస్తూ ఆయనకు సేవ చేశారు.

సుశోభమానో వరదః సమ్ప్రేక్ష్యైవ చ సారథిమ్ తస్మిన్నారోహతి రథం కల్పితం లోకసంభృతమ్

వరమిచ్చే వాడు, ప్రకాశంగా మెరిసిపోతూ, సారథిని చూసి, లోకాలతో నిండిన ఆ సిద్ధమైన రథంపై ఎక్కాడు.

శిరోభిః పతితా భూమీం తురగా వేదసంభవాః అథాధస్తాద్రథస్యాస్య భగవాన్ ధరణీధరః

వేదాల నుంచి పుట్టిన గుర్రాలు తలకిందులుగా భూమిపై పడ్డాయి. అప్పుడు ఆ రథం క్రింద భూమిని మోయు భగవంతుడు కనిపించాడు.

వృషేన్ద్రరూపీ చోత్థాప్య స్థాపయామాస వై క్షణమ్ క్షణాన్తరే వృషేన్ద్రో ఽపి జానుభ్యామగమద్ధరామ్

వృషభరాజు రూపంలో ఆయన ఆ గుర్రాలను లేచిపెట్టాడు, కొంతసేపు నిలబెట్టాడు. వెంటనే ఆ వృషభుడు మళ్లీ మోకాళ్లపై భూమికి పడిపోయాడు.

అభీషుహస్తో భగవాన్ ఉద్యమ్య చ హయాన్ విభుః స్థాపయామాస దేవస్య వచనాద్వై రథం శుభమ్

బాణాన్ని చేతిలో పట్టుకున్న భగవంతుడు, ఆ గుర్రాలను లేచిపెట్టి, దేవుని ఆజ్ఞతో శుభమైన రథాన్ని స్థాపించాడు.

తతో ఽశ్వాంశ్చోదయామాస మనోమారుతరంహసః పురాణ్యుద్దిశ్య ఖస్థాని దానవానాం తరస్వినామ్

తర్వాత ఆయన మనస్సు, గాలి వేగంతో పరిగెత్తే గుర్రాలను పురాతనంగా ఆకాశంలో ఉండే శక్తివంతమైన దానవుల వైపు నడిపించాడు.

అథాహ భగవాన్ రుద్రో దేవానాలోక్య శఙ్కరః పశూనామాధిపత్యం మే దత్తం హన్మి తతో ఽసురాన్

అప్పుడు భగవంతుడైన రుద్రుడు, దేవతలను చూసి ఇలా అన్నాడు: 'ప్రాణులపై అధికారం నాకు ఇచ్చారు. అందుకే నేను అసురులను సంహరిస్తాను.'