ధర్మాదైశ్వర్యమిత్యేషా శ్రుతిరేషా సనాతనీ దైత్యాశ్చైతే హి ధర్మిష్ఠాః సర్వే త్రిపురవాసినః
'ధర్మంతో ఐశ్వర్యం వస్తుంది — ఇదే శాశ్వతమైన ఉపదేశం. ఈ త్రిపుర వాసి దైత్యులందరూ ధర్మపరులు.'
తస్మాదవధ్యతాం ప్రాప్తా నాన్యథా ద్విజపుఙ్గవాః కృత్వాపి సుమహత్పాపం రుద్రమభ్యర్చయన్తి యే
'కాబట్టి, ద్విజోత్తములారా, వారు చంపలేనివారయ్యారు. ఎంత పెద్ద పాపం చేసినా, రుద్రుని ఆరాధించే వారు వేరేలా ఉండరు.'
ముచ్యన్తే పాతకైః సర్వైః పద్మపత్రమివాంభసా పూజయా భోగసంపత్తిర్ అవశ్యం జాయతే ద్విజాః
'పూజచేసినవారికి అన్ని పాపాలు పోతాయి, నీటిలో తడవని కమలదళంలా. ద్విజులారా, పూజ వల్ల అనుభవాలు, ఐశ్వర్యం తప్పక కలుగుతాయి.'
తస్మాత్తే భోగినో దైత్యా లిఙ్గార్చనపరాయణాః తస్మాత్కృత్వా ధర్మవిఘ్నమ్ అహం దేవాః స్వమాయయా
'అందుకే, లింగార్చనలో నిమగ్నమైన ఆ దైత్యులు సుఖాలు అనుభవిస్తున్నారు. అందుకే, వారి ధర్మానికి అడ్డంకి కలిగించేందుకు, దేవతలారా, నా మాయతోనే—'
దైత్యానాం దేవకార్యార్థం జేష్యే ఽహం త్రిపురం క్షణాత్ విచార్యైవం తతస్తేషాం భగవాన్పురుషోత్తమః కర్తుం వ్యవసితశ్చాభూద్ ధర్మవిఘ్నం సురారిణామ్
'—దేవతల పనికోసం, నేను త్రిపురను, దైత్యులను క్షణంలో జయిస్తాను. ఇలా ఆలోచించిన భగవంతుడు, పురుషోత్తముడు, దేవతలకు శత్రువులైన వారి ధర్మానికి అడ్డంకి కలిగించేందుకు సంకల్పించాడు.'
అసృజచ్చ మహాతేజాః పురుషం చాత్మసంభవమ్ మాయీ మాయామయం తేషాం ధర్మవిఘ్నార్థమచ్యుతః
అప్పుడా మహాతేజస్సుతో ఉన్న అచ్యుతుడు తనలో నుండే ఒక మహాశక్తివంతుడైన పురుషుడిని సృష్టించాడు. అతడు మాయతో నిండినవాడు, వారి ధర్మానికి అడ్డంకి కలిగించేందుకు పుట్టాడు.
శాస్త్రం చ శాస్తా సర్వేషామ్ అకరోత్కామరూపధృక్ సర్వసంమోహనం మాయీ దృష్టప్రత్యయసంయుతమ్
ఆ మాయావాది, కావలసిన రూపం ధరించి, అందరికీ ఒక గ్రంథాన్ని రచించాడు. అది మాయతో నిండినది, అందరినీ మోహింపజేసేది, చూపుతో నమ్మకం కలిగించేది.
ఏతత్స్వాఙ్గభవాయైవ పురుషాయోపదిశ్య తు మాయీ మాయామయం శాస్త్రం గ్రన్థషోడశలక్షకమ్
తన స్వయంగా పుట్టిన ఆ పురుషుడికి, అచ్యుతుడు ఆ మాయాగ్రంథాన్ని బోధించాడు. అది పదహారు వేల శ్లోకాలతో కూడిన మాయతో నిండిన గ్రంథం.
శ్రౌతస్మార్తవిరుద్ధం చ వర్ణాశ్రమవివర్జితమ్ ఇహైవ స్వర్గనరకం ప్రత్యయం నాన్యథా పునః
అది శ్రౌత, స్మార్త సంప్రదాయాలకు విరుద్ధంగా ఉంది. varnashrama విధానం లేనిది. స్వర్గం, నరకం ఈ లోకంలోనే ఉంటాయని, వేరేలా లేదని బోధిస్తుంది.
తచ్ఛాస్త్రముపదిశ్యైవ పురుషాయాచ్యుతః స్వయమ్ పురత్రయవినాశాయ ప్రాహైనం పురుషం హరిః
ఆ మాయాగ్రంథాన్ని ఆ పురుషుడికి బోధించిన తర్వాత, అచ్యుతుడు త్రిపుర వినాశనార్థంగా ఆ పురుషుడిని హరిః ఇలా ఆదేశించాడు.
గన్తుమర్హసి నాశాయ భో తూర్ణం పురవాసినామ్ ధర్మాస్ తథా ప్రణశ్యన్తు శ్రౌతస్మార్తా న సంశయః
'ఓయ్! నగరవాసులను నాశనం చేయడానికి వెంటనే వెళ్లు. శ్రౌత, స్మార్త ధర్మాలు నశించిపోవాలి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
తతః ప్రణమ్య తం మాయీ మాయాశాస్త్రవిశారదః ప్రవిశ్య తత్పురం తూర్ణం మునిర్మాయాం తదాకరోత్
అప్పుడు ఆ మాయావాది, మాయాశాస్త్రంలో నిపుణుడు, భగవంతుడికి నమస్కరించి, వెంటనే ఆ నగరంలోకి ప్రవేశించి, అక్కడ తన మాయను ప్రదర్శించాడు.
మాయయా తస్య తే దైత్యాః పురత్రయనివాసినః శ్రౌతం స్మార్తం చ సంత్యజ్య తస్య శిష్యాస్తదాభవన్
ఆ మాయతో, ఆ త్రిపురంలో నివసించే దైత్యులు వేదమార్గాన్ని, సంప్రదాయ కర్మలను వదిలేసి, అతని శిష్యులయ్యారు.
తత్యజుశ్ చ మహాదేవం శఙ్కరం పరమేశ్వరమ్ నారదో ఽపి తదా మాయీ నియోగాన్మాయినః ప్రభోః
వారు మహాదేవుడైన శంకరుడిని, పరమేశ్వరుడిని కూడా వదిలిపెట్టారు. ఆ సమయంలో నారదుడు కూడా ఆ మాయవంతుడి ఆజ్ఞతో మాయలో పడిపోయాడు.
ప్రవిశ్య తత్పురం తేన మాయినా సహ దీక్షితః మునిః శిష్యైః ప్రశిష్యైశ్ చ సంవృతః సర్వతః స్వయమ్
ఆ మాయవంతుడితో కలిసి ఆ ముని ఆ నగరంలో ప్రవేశించి, తన శిష్యులతో, శిష్యుల శిష్యులతో四వైపులా చుట్టుముట్టబడి దీక్ష తీసుకున్నాడు.
స్త్రీధర్మం చాకరోత్స్త్రీణాం దుశ్చారఫలసిద్ధిదమ్ చక్రుస్తాః సర్వదా లబ్ధ్వా సద్య ఏవ ఫలం స్త్రియః
ఆయన స్త్రీల ధర్మాన్ని ఆచరించాడు, అది కష్టమైన ఫలితాలను సులభంగా ఇస్తుంది. ఆ స్త్రీలు వెంటనే ఫలితం పొందినందున ఎప్పుడూ ఆ విధానాన్ని పాటించేవారు.
జనాసక్తా బభూవుస్తా వినిన్ద్య పతిదేవతాః అద్యాపి గౌరవాత్తస్య నారదస్య కలౌ మునేః
వారు లోకంలో మునిగిపోయి, భర్తను దేవతలుగా పూజించడాన్ని నిందించేవారు. ఈ నారద మునికి గౌరవంగా, కలియుగంలో కూడా ఇది కొనసాగుతోంది.
నార్యశ్చరన్తి సంత్యజ్య భర్తౄన్ స్వైరం వృథాధమాః స్త్రీణాం మాతా పితా బన్ధుః సఖా మిత్రం చ బాన్ధవః
స్త్రీలు భర్తలను వదిలేసి, స్వేచ్ఛగా, తక్కువగా ప్రవర్తించేవారు. స్త్రీలకు తల్లి, తండ్రి, బంధువు, స్నేహితుడు, మిత్రుడు, బంధువు—
భర్తా ఏవ న సందేహస్ తథాప్య్ ఆసహమాయయా కృత్వాపి సుమహత్పాపం యా భర్తుః ప్రేమసంయుతా
—ఈ అన్నీ కూడా భర్తే అనడంలో సందేహం లేదు. అయినా మాయవశాన, ఎంత పెద్ద పాపం చేసినా, భర్తపై ప్రేమతో కలిసిన స్త్రీ—
ప్రాప్నుయాత్ పరమం స్వర్గం నరకం చ విపర్యయాత్ పురైకా మునిశార్దూలాః సర్వధర్మాన్ సదా పతిమ్
—అతిపెద్ద స్వర్గాన్ని పొందుతుంది, లేకపోతే వ్యతిరేకంగా నరకాన్ని పొందుతుంది. ఒక పట్టణంలో, మునిశార్దూలులారా, స్త్రీలు ఎల్లప్పుడూ భర్తనే ధర్మంగా భావించేవారు.
సంత్యజ్యాపూజయన్సాధ్వ్యో దేవానన్యాఞ్జగద్గురూన్ తాః స్వర్గలోకమాసాద్య మోదన్తే విగతజ్వరాః
ఇతర దేవతలను, జగద్గురువులను పూజించకుండా వదిలేసిన ఆ సతీస్త్రీలు, స్వర్గాన్ని చేరుకుని, బాధలేకుండా ఆనందంగా ఉండేవారు.
నరకం చ జగామాన్యా తస్మాద్భర్తా పరా గతిః తథాపి భర్తౄన్ స్వాంస్ త్యక్త్వా బభూవుః స్వైరవృత్తయః
ఇంకొకరు నరకానికి వెళ్లారు. అందువల్ల భర్తే పరమగతి. అయినా తమ భర్తలను వదిలేసి, స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించే స్త్రీలయ్యారు.
మాయయా దేవదేవస్య విష్ణోస్తస్యాజ్ఞయా ప్రభోః అలక్ష్మీశ్ చ స్వయం తస్య నియోగాత్త్రిపురం గతా
దేవదేవుడైన విష్ణువు మాయవశంతో, ఆ ప్రభువు ఆజ్ఞతో, అలక్ష్మి కూడా స్వయంగా అతని ఆదేశంతో త్రిపురానికి వెళ్లింది.
యా లక్ష్మీస్తపసా తేషాం లబ్ధా దేవేశ్వరాదజాత్ బహిర్గతా పరిత్యజ్య నియోగాద్బ్రహ్మణః ప్రభోః
వారు తపస్సుతో దేవేశ్వరుని నుండి పొందిన లక్ష్మీ, బ్రహ్మ ప్రభువు ఆజ్ఞతో వారిని వదిలిపెట్టి బయటకు వెళ్లిపోయింది.
బుద్ధిమోహం తథాభూతం విష్ణుమాయావినిర్మితమ్ తేషాం దత్త్వా క్షణం దేవస్ తాసాం మాయీ చ నారదః
విష్ణు మాయతో కలిగిన అటువంటి బుద్ధిమోహాన్ని వారికి కొంతసేపు ఇచ్చి, ఆ దేవుడు, మాయలో ఉన్న నారదుడు కూడా వారికి దయచేశారు.
సుఖాసీనౌ హ్యసంభ్రాన్తౌ ధర్మవిఘ్నార్థమవ్యయౌ ఏవం నష్టే తదా ధర్మే శ్రౌతస్మార్తే సుశోభనే
వారు సుఖంగా, ఆందోళన లేకుండా కూర్చొని, ధర్మాన్ని అడ్డుకునేందుకు అచంచలంగా ఉన్నారు. అలా ఆ సమయంలో, వేదధర్మం, సంప్రదాయధర్మం నశించిపోయింది.
పాషణ్డే ఖ్యాపితే తేన విష్ణునా విశ్వయోనినా త్యక్తే మహేశ్వరే దైత్యైస్ త్యక్తే లిఙ్గార్చనే తథా
విశ్వయోనియైన విష్ణువు ఆ పాశండాన్ని ప్రకటించినప్పుడు, దైత్యులు మహేశ్వరుడిని, లింగార్చనను వదిలిపెట్టారు.
స్త్రీధర్మే నిఖిలే నష్టే దురాచారే వ్యవస్థితే కృతార్థ ఇవ దేవేశో దేవైః సార్ధముమాపతిమ్
స్త్రీధర్మం అంతా నశించి, దుష్టాచారం ప్రబలినప్పుడు, దేవతలతో కలిసి దేవేశుడు, ఉమాపతిని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
తపసా ప్రాప్య సర్వజ్ఞం తుష్టావ పురుషోత్తమః మహేశ్వరాయ దేవాయ నమస్తే పరమాత్మనే
తపస్సుతో సర్వజ్ఞుడిని చేరుకుని, పురుషోత్తముడు అతనిని స్తుతించాడు: 'మహేశ్వరుడైన దేవా, పరమాత్మా, నీకు నమస్కారం.'
నారాయణాయ శర్వాయ బ్రహ్మణే బ్రహ్మరూపిణే శాశ్వతాయ హ్యనన్తాయ అవ్యక్తాయ చ తే నమః
నారాయణుడికి, శర్వుడికి, బ్రహ్మకు, బ్రహ్మరూపుడైనవాడికి, శాశ్వతుడికి, అనంతుడికి, అవ్యక్తుడైన నీకు నమస్కారం.