నిహతే తారకే దైత్యే తారపుత్రే సబాన్ధవే స్కన్దేన వా ప్రయత్నేన తస్య పుత్రా మహాబలాః
తారకుడు అనే రాక్షసుడు, తన బంధువులతో కలిసి, స్కందుని చేత శ్రమపడి చంపబడ్డాడు. అప్పుడు అతని బలవంతమైన కుమారులు,
విద్యున్మాలీ తారకాక్షః కమలాక్షశ్ చ వీర్యవాన్ తపస్తేపుర్మహాత్మానో మహాబలపరాక్రమాః
విద్యున్మాలి, తారకాక్షుడు, కమలాక్షుడు అనే వీరులు — వీరు గొప్ప మనసు కలవారు, అపార బలశాలులు, గొప్ప తపస్సు చేయడం ప్రారంభించారు.
తప ఉగ్రం సమాస్థాయ నియమే పరమే స్థితాః తపసా కర్శయామాసుర్ దేహాన్ స్వాన్దానవోత్తమాః
తీవ్రమైన తపస్సు ఆచరిస్తూ, కఠిన నియమాలు పాటిస్తూ, ఆ దానవులలో శ్రేష్ఠులు తమ శరీరాలను తపస్సుతో బాధించారు.
తేషాం పితామహః ప్రీతో వరదః ప్రదదౌ వరమ్ అవధ్యత్వం చ సర్వేషాం సర్వభూతేషు సర్వదా
వారిపై పితామహుడు సంతోషించి, వరాలిచ్చేవాడు వారికి వరమిచ్చాడు — అన్ని జీవుల్లో ఎవ్వరూ వారిని ఎప్పుడూ చంపలేరు అని.
సహితా వరయామాసుః సర్వలోకపితామహమ్ తాన్ అబ్రవీత్ తదా దేవో లోకానాం ప్రభుర్ అవ్యయః
వారు అందరూ కలసి లోకాల పితామహుడిని వరం కోరారు. అప్పుడు ఆ జగత్ప్రభువు, నశించని దేవుడు, వారికి ఇలా అన్నాడు.
నాస్తి సర్వామరత్వం వై నివర్తధ్వమ్ అతో ఽసురాః అన్యం వరం వృణీధ్వం వై యాదృశం సమ్ప్రరోచతే
ప్రతి ఒక్కరికీ అమరత్వం సాధ్యం కాదు — అందుకే మీరు ఈ కోరికను వదిలేయండి, అసురులారా. మీకు నచ్చిన వేరే వరం కోరుకోండి.
తతస్తే సహితా దైత్యాః సమ్ప్రధార్య పరస్పరమ్ బ్రహ్మాణమబ్రువన్దైత్యాః ప్రణిపత్య జగద్గురుమ్
అప్పుడు ఆ దైత్యులు అందరూ కలసి పరస్పరం ఆలోచించి, జగద్గురువు బ్రహ్మను నమస్కరించి ఇలా అడిగారు.
వయం పురాణి త్రీణ్యేవ సమాస్థాయ మహీమిమామ్ విచరిష్యామ లోకేశ త్వత్ప్రసాదాజ్జగద్గురో
ప్రభూ, నీ అనుగ్రహంతో మేము ఈ భూమిపై పురాతనమైన మూడు నగరాలలో నివసిస్తాము.
తథా వర్షసహస్రేషు సమేష్యామః పరస్పరమ్ ఏకీభావం గమిష్యన్తి పురాణ్యేతాని చానఘ
అలా, వందల సంవత్సరాల తరువాత మేమంతా కలిసిపోతాము. ఆ పురాతన నగరాలు కూడా ఒక్కటిగా మారిపోతాయి, పాపరహితుడా.
సమాగతాని చైతాని యో హన్యాద్భగవంస్తదా ఏకేనైవేషుణా దేవః స నో మృత్యుర్భవిష్యతి
ఆ నగరాలు ఒక్కటిగా ఐక్యమై ఉన్నప్పుడు, ఎవరు ఒక్క బాణంతో వాటిని నాశనం చేస్తారో, వారే మాకు మరణంగా మారాలి, ప్రభూ.
ఏవమస్త్వితి తాన్దేవః ప్రత్యుక్త్వా ప్రావిశద్దివమ్ తతో మయః స్వతపసా చక్రే వీరః పురాణ్యథ
దేవుడు 'అలా జరుగనీ' అని సమాధానం చెప్పి, ఆకాశానికి వెళ్లిపోయాడు. తర్వాత మయుడు తన తపస్సుతో ఆ పురాతన నగరాలను నిర్మించాడు.
కాఞ్చనం దివి తత్రాసీద్ అన్తరిక్షే చ రాజతమ్ ఆయసం చాభవద్ భూమౌ పురం తేషాం మహాత్మనామ్
వారికి ఒక నగరం ఆకాశంలో బంగారంతో, ఒకటి మధ్యలో వెండితో, మరొకటి భూమిపై ఇనుముతో నిర్మించబడింది.
ఏకైకం యోజనశతం విస్తారాయామతః సమమ్ కాఞ్చనం తారకాక్షస్య కమలాక్షస్య రాజతమ్
ప్రతి నగరం వెడల్పు, పొడవు రెండూ వంద యోజనాలు. బంగారు నగరం తారకాక్షునికి, వెండి నగరం కమలాక్షునికి.
విద్యున్మాలేశ్చాయసం వై త్రివిధం దుర్గముత్తమమ్ మయశ్ చ బలవాంస్తత్ర దైత్యదానవపూజితః
ఇనుము నగరం విద్యున్మాలికి. ఇలా మూడు అద్భుతమైన కోటలు నిర్మించబడ్డాయి. అక్కడ మయుడు, దైత్య దానవులందరి గౌరవాన్ని పొందుతూ నివసించాడు.
హైరణ్యే రాజతే చైవ కృష్ణాయసమయే తథా ఆలయం చాత్మనః కృత్వా తత్రాస్తే బలవాంస్తదా
బంగారు, వెండి, నల్ల ఇనుము నగరాల్లో మయుడు తన ఇంటిని నిర్మించుకుని, అక్కడ శక్తివంతుడిగా ఉండేవాడు.
ఏవం బభూవుర్దైత్యానామ్ అతిదుర్గాణి సువ్రతాః పురాణి త్రీణి విప్రేన్ద్రాస్ త్రైలోక్యమివ చాపరమ్
అలా, దైత్యులకు మూడు గొప్ప కోటలు ఏర్పడ్డాయి, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా! అవి మూడు లోకాలను పోలినవిగా వెలిగిపోయాయి.
పురత్రయే తదా జాతే సర్వే దైత్యా జగత్త్రయే పురత్రయం ప్రవిశ్యైవ బభూవుస్తే బలాధికాః
ఆ మూడు నగరాలు నిర్మించబడిన తరువాత, అన్ని దైత్యులు వాటిలో ప్రవేశించి, మూడు లోకాలలో అపారమైన శక్తిని పొందారు.
కల్పద్రుమసమాకీర్ణం గజవాజిసమాకులమ్ నానాప్రసాదసంకీర్ణం మణిజాలైః సమావృతమ్
అవి కల్పవృక్షాలతో నిండిపోయి, ఏనుగులు, గుర్రాలతో కిక్కిరిసిపోయి, అనేక రకాల భవనాలతో అలంకరించబడి, మణుల జాలులతో మెరిసిపోయేవి.
సూర్యమణ్డలసంకాశైర్ విమానైర్విశ్వతోముఖైః పద్మరాగమయైః శుభ్రైః శోభితం చన్ద్రసంనిభైః
సూర్య మండలంలా ప్రకాశించే, అన్ని దిక్కులవైపు తిరిగి ఉన్న, పద్మరాగ మణులతో నిర్మించిన, చంద్రుని వెలుగు పోయే శోభతో మెరిసే ఆకాశ భవనాలతో ఆ నగరం అలంకరించబడింది.
ప్రాసాదైర్గోపురైర్దివ్యైః కైలాసశిఖరోపమైః శోభితం త్రిపురం తేషాం పృథక్పృథగనుత్తమైః
దివ్యమైన ప్రాసాదాలు, గొప్ప గోపురాలు, కైలాస శిఖరాల్లాంటి అద్భుత నిర్మాణాలతో, ప్రతి ఒక్కటి వేర్వేరుగా, అత్యుత్తమంగా మెరిసిపోతూ, త్రిపుర నగరాన్ని అలంకరించాయి.
దివ్యస్త్రీభిః సుసమ్పూర్ణం గన్ధర్వైః సిద్ధచారణైః రుద్రాలయైః ప్రతిగృహం సాగ్నిహోత్రైర్ ద్విజోత్తమాః
ఆ నగరం దివ్య స్త్రీలతో, గంధర్వులు, సిద్ధులు, చారణులతో నిండిపోయి, ప్రతి ఇంట్లో శ్రేష్ఠ ద్విజులు, అగ్నిహోత్రాలతో కూడిన రుద్రాలయాలలో పూజలు నిర్వహించేవారు.
వాపీకూపతడాగైశ్ చ దీర్ఘికాభిస్తు సర్వతః మత్తమాతఙ్గయూథైశ్ చ తురఙ్గైశ్ చ సుశోభనైః
అన్ని వైపులా బావులు, చెరువులు, పెద్ద నీటి కుంటలు, పొడవాటి కుంటలు, మత్తుగా ఉన్న ఏనుగుల గుంపులు, అందమైన గుర్రాలతో ఆ నగరం చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
రథైశ్ చ వివిధాకారైర్ విచిత్రైర్విశ్వతోముఖైః సభాప్రపాదిభిశ్ చైవ క్రీడాస్థానైః పృథక్ పృథక్
వివిధ ఆకారాల రథాలు, అద్భుతంగా అన్ని దిక్కులవైపు తిరిగినవి, సభామండపాలు, ద్వారాలు, వేర్వేరు ఆట స్థలాలతో ఆ నగరం అలంకరించబడింది.
వేదాధ్యయనశాలాభిర్ వివిధాభిః సమన్తతః అధృష్యం మనసాప్యన్యైర్ మయస్యైవ చ మాయయా
చుట్టూ అన్ని వైపులా వేదాధ్యయనశాలలు ఉండి, ఇతరులు మనసులో కూడా తలపించలేని విధంగా, మాయాసురుని మాయ వల్ల ఆ నగరం రక్షించబడింది.
పతివ్రతాభిః సర్వత్ర సేవితం మునిపుఙ్గవాః కృత్వాపి సుమహత్ పాపమ్ అపాపైః శఙ్కరార్చనాత్
ప్రతి చోటా పతివ్రతలు సేవ చేస్తూ ఉండేవారు. మహా పాపం చేసినా కూడా, శంకరుని ఆరాధన వల్ల వారు పాపరహితులయ్యారు, మునిశ్రేష్ఠులారా.
దైత్యేశ్వరైర్మహాభాగైః సదారైః ససుతైర్ద్విజాః శ్రౌతస్మార్తార్థధర్మజ్ఞైస్ తద్ధర్మనిరతైః సదా
మహాభాగ్యశాలి అయిన దైత్యాధిపతులు, తమ భార్యలతో, కుమారులతో కలిసి, శ్రౌత, స్మార్త ధర్మాలలో నిపుణులై, ఆ ధర్మాల్లో నిత్యం నిమగ్నులై ఉండేవారు.
మహాదేవేతరం త్యక్త్వా దేవం తస్యార్చనే స్థితైః వ్యూఢోరస్కైర్ వృషస్కన్ధైః సర్వాయుధధరైః సదా
మహాదేవుడిని తప్ప మరే దేవునిని పూజించకుండా, విస్తారమైన ఛాతీలతో, వృషభ భుజాలతో, అన్ని ఆయుధాలు ధరించి, శంకరుని ఆరాధనలో నిలిచేవారు.
సర్వదా క్షుధితైశ్చైవ దావాగ్నిసదృశేక్షణైః ప్రశాన్తైః కుపితైశ్చైవ కుబ్జైర్ వామనకైస్ తథా
ఎప్పుడూ ఆకలితో ఉన్నవారు, అగ్నిలా మండే కళ్లతో, ప్రశాంతంగా లేదా కోపంగా ఉండేవారు. అలాగే, కొంతమంది వంకరదేహంతో, మరికొంతమంది చిన్నపుడుగా ఉండేవారు.
నీలోత్పలదలప్రఖ్యైర్ నీలకుఞ్చితమూర్ధజైః నీలాద్రిమేరుసంకాశైర్ నీరదోపమనిఃస్వనైః మయేన రక్షితైః సర్వైః శిక్షితైర్యుద్ధలాలసైః
నీలోత్పల దళాల్లాంటి నీలిరంగు వాలులతో, నీలంగా వంకరగా ఉన్న జుట్టుతో, నీలగిరి, మేరు పర్వతాల్లాంటి రూపంతో, మేఘగర్జనలాంటి స్వరంతో, మాయాసురుని చేత శిక్షణ పొందిన యుద్ధానికి తహతహలాడే వీరులందరూ ఆ నగరాన్ని కాపాడేవారు.
అథ సమరరతైః సదా సమన్తాచ్ ఛివపదపూజనయా సులబ్ధవీర్యైః రవిమరుదమరేన్ద్రసంనికాశైః సురమథనైః సుదృఢైః సుసేవితం తత్
అప్పుడు ఎప్పుడూ యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండే, శివుని పాదపూజ వల్ల సులభంగా బలాన్ని పొందిన, సూర్యుడు, వాయువు, ఇంద్రుడిలాంటి, దృఢమైన, పరాక్రమశాలి దేవతలతో ఆ నగరం బలంగా రక్షించబడింది.