బుద్ధిర్లజ్జా వపుః శాన్తిః సిద్ధిః కీర్తిస్త్రయోదశ పత్న్యర్థం ప్రతిజగ్రాహ ధర్మో దాక్షాయణీః ప్రభుః
బుద్ధి, లజ్జ, రూపం, శాంతి, సిద్ధి, కీర్తి—ఈ పదమూడు మందిని ధర్ముడు దక్షుని కుమార్తెలుగా భార్యలుగా స్వీకరించాడు.
దారాణ్యేతాని వై తస్య విహితాని స్వయంభువా తాభ్యః శిష్టాయవీయస్య ఏకాదశ సులోచనాః
ఈవారు ధర్మునికి భార్యలుగా స్వయంభువుడు నియమించాడు. వీరి తరువాత మిగిలిన చిన్నవారిలో పదకొండు మంది సుందర కళ్లతో ఉన్నారు.
సతీ ఖ్యాత్యథ సంభూతిః స్మృతిః ప్రీతిః క్షమా తథా సంనతిశ్చానసూయా చ ఊర్జా స్వాహా స్వధా తథా
సతీ, ఖ్యాతి, సంభూతి, స్మృతి, ప్రీతి, క్షమ, సన్నతి, అనసూయ, ఊర్జ, స్వాహా, స్వధా.
తాస్ తథా ప్రత్యపద్యన్త పునరన్యే మహర్షయః రుద్రో భృగుర్ మరీచిశ్ చ అఙ్గిరాః పులహః క్రతుః
వీరు తరువాత మరికొంత మంది మహర్షులు స్వీకరించారు. రుద్రుడు, భృగువు, మరీచి, అంగిరసు, పులహ, క్రతువు.
పులస్త్యో ఽత్రిర్ వసిష్ఠశ్ చ పితరో ఽగ్నిస్తథైవ చ సతీం భవాయ ప్రాయచ్ఛత్ ఖ్యాతిం చ భృగవే తతః
పులస్త్యుడు, అత్రి, వసిష్ఠుడు, పితృదేవతలు, అగ్ని కూడా. సతీని భవునికి ఇచ్చారు, ఖ్యాతిని భృగువుకి ఇచ్చారు.
మరీచయే చ సంభూతిం స్మృతిమఙ్గిరసే దదౌ ప్రీతిం చైవ పులస్త్యాయ క్షమాం వై పులహాయ చ
సంభూతిని మరీచికి, స్మృతిని అంగిరసునికి, ప్రీతిని పులస్త్యునికి, క్షమను పులహునికి ఇచ్చారు.
క్రతవే సంనతిం నామ అనసూయాం తథాత్రయే ఊర్జాం దదౌ వసిష్ఠాయ స్వాహామప్యగ్నయే దదౌ
సన్నతిని క్రతువుకి, అనసూయను అత్రికి, ఊర్జను వసిష్ఠునికి, స్వాహాను అగ్నికి ఇచ్చారు.
స్వధాం చైవ పితృభ్యస్తు తాస్వపత్యా నిబోధత ఏతాః సర్వా మహాభాగాః ప్రజాస్వనుసృతాః స్థితాః
స్వధాను పితృదేవతలకు ఇచ్చారు. ఇప్పుడు వీరి సంతానాన్ని విను. వీరందరూ మహాభాగ్యవంతులు, సర్వప్రజల్లో స్థిరంగా ఉన్నారు.
మన్వన్తరేషు సర్వేషు యావదాభూతసంప్లవమ్ శ్రద్ధా కామం విజజ్ఞే వై దర్పో లక్ష్మీసుతః స్మృతః
ప్రతి మన్వంతరంలో, సృష్టి లయం వరకు, శ్రద్ధకు కాముడు పుట్టాడు. లక్ష్మికి దర్పుడు కుమారుడిగా పుట్టాడని చెబుతారు.
ధృత్యాస్తు నియమః పుత్రస్ తుష్ట్యాః సంతోష ఏవ చ పుష్ట్యా లోభః సుతశ్చాపి మేధాపుత్రః శ్రుతస్ తథా
ధృతికి నియముడు కుమారుడిగా, తృప్తికి సంతోషుడు, పోషణకు లోభుడు, మేధకు శ్రుతి కుమారుడిగా పుట్టారు.
క్రియాయామభవత్పుత్రో దణ్డః సమయ ఏవ చ బుద్ధ్యాం బోధః సుతస్ తద్వత్ ప్రమాదో ఽప్యుపజాయత
క్రియకు దండుడు, సమయుడు కుమారులుగా పుట్టారు. బుద్ధికి బోధుడు కుమారుడిగా, అలాగే ప్రమాదుడు కూడా పుట్టాడు.
లజ్జాయాం వినయః పుత్రో వ్యవసాయో వసోః సుతః క్షేమః శాన్తిసుతశ్చాపి సుఖం సిద్ధేర్వ్యజాయత
లజ్జకు వినయుడు కుమారుడిగా, రూపానికి వ్యవసాయుడు, శాంతికి క్షేముడు, సిద్ధికి సుఖం పుట్టింది.
యశః కీర్తిసుతశ్చాపి ఇత్యేతే ధర్మసూనవః కామస్య హర్షః పుత్రో వై దేవ్యాం ప్రీత్యాం వ్యజాయత
కీర్తికి యశస్సు కుమారుడిగా పుట్టాడు. వీరే ధర్ముని కుమారులు. ప్రీతి దేవికి కామునికి హర్షుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు.
ఇత్యేష వై సుతోదర్కః సర్గో ధర్మస్య కీర్తితః జజ్ఞే హింసా త్వధర్మాద్వై నికృతిం చానృతం సుతమ్
ఇలా ధర్ముని సంతాన సృష్టి వివరించబడింది. అధర్ముని నుండి హింస పుట్టింది, ఆమెకు నికృతి, అనృతం కుమారులుగా పుట్టారు.
నికృత్యాం తు ద్వయం జజ్ఞే భయం నరక ఏవ చ మాయా చ వేదనా చాపి మిథునద్వయమేతయోః
నికృతికి ఇద్దరు పుట్టారు—భయం, నరకం. వీరిలో మాయ, వేదన కూడా పుట్టారు. ఇవి రెండు జంటలు.
భూయో జజ్ఞే ఽథ వై మాయా మృత్యుం భూతాపహారిణమ్ వేదనాయాః సుతశ్చాపి దుఃఖం జజ్ఞే చ రౌరవః
మళ్లీ మాయకు మృత్యువు పుట్టాడు, భూతాలను తీసుకుపోయేవాడు. వేదనకు దుఃఖం, రౌరవం కూడా పుట్టారు.
మృత్యోర్ వ్యాధిజరాశోకక్రోధాసూయాశ్ చ జజ్ఞిరే దుఃఖోత్తరాః సుతా హ్యేతే సర్వే చాధర్మలక్షణాః
మరణం నుంచి వ్యాధి, వృద్ధాప్యం, దుఃఖం, కోపం, అసూయ ఇవన్నీ పుట్టాయి. ఇవన్నీ బాధతో కూడినవే, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉండే స్వభావం కలవే.
నైషాం భార్యాస్తు పుత్రాశ్ చ సర్వే హ్యేతే పరిగ్రహాః ఇత్యేష తామసః సర్గో జజ్ఞే ధర్మనియామకః
వాళ్ల భార్యలు, పిల్లలు కూడా అంతే, వీరందరూ సంపాదించినవారు లాగా భావించబడతారు. ఇలా ధర్మ నియమానికి లోబడి, తామస స్వభావం కలిగిన సృష్టి పుట్టింది.
ప్రజాః సృజేతి వ్యాదిష్టో బ్రహ్మణా నీలలోహితః సో ఽభిధ్యాయ సతీం భార్యాం నిర్మమే హ్యాత్మసంభవాన్
బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో నీలలోహితుడు జీవులను సృష్టించమని చెప్పగా, అతను తన భార్య సతిని ధ్యానించి, తనలో నుంచే సంతానం పుట్టించాడు.
నాధికాన్న చ హీనాంస్తాన్ మానసానాత్మనః సమాన్ సహస్రం హి సహస్రాణాం సో ఽసృజత్ కృత్తివాససః
అతను తనకంటే ఎక్కువగానో తక్కువగానో కాకుండా, తనతో సమానంగా ఉన్నవారిని మాత్రమే సృష్టించాడు. కృత్తివాసుడు వేల కొద్దీ, తన మనస్సుతో సమానమైనవారిని పుట్టించాడు.
తుల్యానేవాత్మనః సర్వాన్ రూపతేజోబలశ్రుతైః పిఙ్గలాన్సనిషఙ్గాంశ్ చ సకపర్దాన్సలోహితాన్
వాళ్లందరినీ తన రూపం, తేజం, బలం, విద్యలో తానెంత ఉంటే అంతే సమానంగా, పింగళవర్ణంతో, ఆయుధాలు ధరించినవారిగా, జటలు, ఎర్రని దేహంతో సృష్టించాడు.
విశిష్టాన్ హరికేశాంశ్ చ దృష్టిఘ్నాంశ్ చ కపాలినః మహారూపాన్విరూపాంశ్ చ విశ్వరూపాన్ స్వరూపిణః
వాళ్లలో కొందరు బంగారు జటలు కలవారు, భయంకరమైన చూపు ఉన్నవారు, ఖపాలాలు ధరించినవారు, గొప్ప రూపాలు, విచిత్రమైన రూపాలు, అన్ని రూపాలను ధరించేవారు, తమ స్వరూపాన్ని ప్రదర్శించేవారు.
రథినశ్చర్మిణశ్చైవ వర్మిణశ్ చ వరూథినః సహస్రశతబాహూంశ్ చ దివ్యాన్ భౌమాన్తరిక్షగాన్
రథసారథులు, చర్మాలు ధరించినవారు, కవచాలు వేసుకున్నవారు, కవచధారులు, వందల, వేల చేతులతో ఉన్నవారు, భూమిపై, ఆకాశంలో ఉండే దివ్యులు.
స్థూలశీర్షాన్ అష్టదంష్ట్రాన్ ద్విజిహ్వాంస్ తాంస్ త్రిలోచనాన్ అన్నాదాన్ పిశితాశాంశ్ చ ఆజ్యపాన్సోమపానపి
పెద్ద తలలు, ఎనిమిది పళ్ళు, రెండు నాలుకలు, మూడు కళ్ళు ఉన్నవారు, అన్నం తినేవారు, మాంసాహారులు, ఘృతాన్ని, సోమాన్ని పానంచేసేవారు.
మీఢుషో ఽతికపాలాంశ్ చ శితికణ్ఠోర్ధ్వరేతసః హవ్యాదాఞ్ఛ్రుతధర్మాంశ్ చ ధర్మిణో హ్యథ బర్హిణః
వారు భయంకరమైన రక్షకులు, నీలకంఠులు, పైకి ప్రవహించే వీర్యం కలవారు, హవిస్సులు తినేవారు, వేద ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, ధార్మికులు, దర్భతో అలంకరించుకున్నవారు.
ఆసీనాన్ధావతశ్చైవ పఞ్చభూతాన్సహస్రశః అధ్యాపినో ఽధ్యాయినశ్ చ జపతో యుఞ్జతస్ తథా
వాళ్లు కూర్చుని ఉండేవారు, పరుగెత్తేవారు, ఐదు భూతాల నుంచి వేల కొద్దీ జనులు, బోధించేవారు, పఠించేవారు, జపించేవారు, యోగంలో నిమగ్నమై ఉండేవారు.
ధూమవన్తో జ్వలన్తశ్ చ నదీమన్తో ఽతిదీప్తినః వృద్ధాన్బుద్ధిమతశ్చైవ బ్రహ్మిష్ఠాఞ్శుభదర్శనాన్
వారు పొగతో ఉన్నవారు, జ్వలించేవారు, గర్జించే స్వరం కలవారు, అత్యంత ప్రకాశవంతులు, వృద్ధులు, జ్ఞానులు, బ్రహ్మను ఆరాధించే వారు, మంగళకరమైన రూపం కలవారు.
నీలగ్రీవాన్ సహస్రాక్షాన్ సర్వాంశ్చాథ క్షమాకరాన్ అదృశ్యాన్సర్వభూతానాం మహాయోగాన్మహౌజసః
నీలగొంతులు, వెయ్యి కళ్ళు కలవారు, సహనంతో ఉండేవారు, అన్ని జీవులకు కనిపించని వారు, మహాయోగులు, అపార శక్తి కలవారు.
భ్రమన్తో ఽభిద్రవన్తశ్ చ ప్లవన్తశ్ చ సహస్రశః అయాతయామాన్ అసృజద్ రుద్రానేతాన్ సురోత్తమాన్
వారు అల్లాడేవారు, దూకేవారు, వేల కొద్దీ ఎగిరేవారు. అలాంటి రుద్రులను, అలసట లేకుండా ఉండే ఉత్తమ దేవతలను అతను సృష్టించాడు.
బ్రహ్మా దృష్ట్వాబ్రవీదేనం మాస్రాక్షీరీదృశీః ప్రజాః స్రష్టవ్యా నాత్మనస్తుల్యాః ప్రజా దేవ నమో ఽస్తు తే
వారిని చూసిన బ్రహ్మ అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'కటుకమైన కళ్ళతో ఇలాంటి ప్రాణులను సృష్టించకూడదు దేవా, నీతో సమానమైన వారిని సృష్టించకూడదు. నీకు నమస్కారం.'