సామాని జగతీఛన్దస్తోమం సప్తదశం తథా వైరూపమతిరాత్రం చ పశ్చిమాదసృజన్ముఖాత్
సామవేద గీతలు, జగతీ ఛందస్సు, ఛందస్తోమ, పదిహేడు, వైరూప, అతిరాత్ర—ఇవన్నీ ఆయన పడమర నోటిలోంచి పుట్టాయి.
ఏకవింశమథర్వాణమ్ ఆప్తోర్యామాణమ్ ఏవ చ అనుష్టుభం సవైరాజమ్ ఉత్తరాదసృజన్ముఖాత్
అథర్వణ, ఆప్తోర్యామ, అనుష్టుప్, సవైరాజ అనే యజ్ఞాలు ఆయన ఉత్తర నోటిలోంచి పుట్టాయి.
విద్యుతో ఽశనిమేఘాంశ్ చ రోహితేన్ద్రధనూంషి చ తేజాంసి చ ససర్జాదౌ కల్పస్య భగవాన్ప్రభుః
కాలపు ఆరంభంలో భగవంతుడు మెరుపులు, మబ్బులు, ఇంద్రధనస్సు, ఇంకా ఇతర ప్రకాశవంతమైన వస్తువులను సృష్టించాడు.
ఉచ్చావచాని భూతాని గాత్రేభ్యస్తస్య జజ్ఞిరే బ్రహ్మణస్తు ప్రజాసర్గం సృజతో హి ప్రజాపతేః
బ్రహ్మ దేవుడు సృష్టిని ప్రారంభించినప్పుడు, ఆయన శరీర భాగాల నుండి ఉన్నతమైనవి, తక్కువవైనవి ఇలా వివిధ రకాల జీవులు పుట్టుకొచ్చాయి.
సృష్ట్వా చతుష్టయం పూర్వం దేవాసురనరాన్పితౄన్ తతో ఽసృజత్ స భూతాని స్థావరాణి చరాణి చ
మొదట దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, పితృదేవతలు అనే నాలుగు వర్గాలను సృష్టించాడు; తర్వాత స్థిరమైనవి, చలించే అన్ని జీవులను వెలికితీశాడు.
యక్షాన్పిశాచాన్ గన్ధర్వాంస్ త్వ్ అథైవాప్సరసాం గణాన్ నరకిన్నరరక్షాంసి వయఃపశుమృగోరగాన్
తర్వాత యక్షులు, పిశాచులు, గంధర్వులు, అప్సరసల గణాలు, నాగులు, కిన్నరులు, రాక్షసులు, పక్షులు, పశువులు, అడవి జంతువులు, సర్పాలు ఇలా అన్నింటినీ సృష్టించాడు.
అవ్యయం చ వ్యయం చాపి యదిదం స్థాణుజఙ్గమమ్ తేషాం వై యాని కర్మాణి ప్రాక్సృష్ట్యాం ప్రతిపేదిరే
నశించని వాటిని, నశించే వాటిని, స్థిరమైనదీ, కదిలే దీ అన్నీ ఆయన సృష్టించాడు; అవి గత సృష్టిలో చేసిన పనులను మళ్లీ చేపట్టాయి.
తాన్యేవ ప్రతిపద్యన్తే సృజ్యమానాః పునః పునః హింస్రాహింస్రే మృదుక్రూరే ధర్మాధర్మే నృతానృతే
ప్రతి సృష్టిలో జీవులు మళ్లీ మళ్లీ అదే పనులను చేస్తుంటాయి—అవి హింసాత్మకమైనా, అహింసాత్మకమైనా, మృదువైనా, క్రూరమైనా, ధర్మమైనా, అధర్మమైనా, నిజమైనా, అబద్ధమైనా.
తద్భావితాః ప్రపద్యన్తే తస్మాత్తత్తస్య రోచతే మహాభూతేషు సృష్టేషు ఇన్ద్రియార్థేషు మూర్తిషు
ఆ పనుల ప్రభావంతో జీవులు తగిన స్థితిని పొందుతాయి; అందువల్ల, వారు తమ స్వభావానికి అనుగుణంగా మహాభూతాలు, ఇంద్రియాలు, రూపాలలో ఆకర్షితులవుతారు.
వినియోగం చ భూతానాం ధాతైవ వ్యదధాత్ స్వయమ్ కేచిత్పురుషకారం తు ప్రాహుః కర్మ సుమానవాః
భూతాల కర్తవ్యాలను స్వయంగా ధాతా నిర్ణయించాడు; అయినా, కొంతమంది జ్ఞానులు పురుష ప్రయత్నమే కర్మకు కారణమని అంటారు.
దైవమిత్యపరే విప్రాః స్వభావం భూతచిన్తకాః పౌరుషం కర్మ దైవం చ ఫలవృత్తిస్వభావతః
మరికొందరు దీనిని విధి అంటారు; భూతాల స్వభావాన్ని ఆలోచించే వారు దాన్ని సహజ స్వభావమని చెబుతారు; ఇంకొందరు ప్రయత్నం, కర్మ, విధి అన్నీ కలిసి ఫలితాన్ని ఇస్తాయని అంటారు.
న చైకం న పృథగ్భావమ్ అధికం న తతో విదుః ఏతదేవం చ నైకం చ నామభేదేన నాప్యుభే
దాన్ని ఒక్కటిగా కూడా, పూర్తిగా వేరుగా కూడా, దాని కంటే ఎక్కువగా కూడా ఎవరూ తెలుసుకోరు; అది ఒక్కటి కాదు, పేర్లు వేరుగా పెట్టినదీ కాదు, రెండూ కలిపినదీ కాదు.
కర్మస్థా విషమం బ్రూయుః సత్త్వస్థాః సమదర్శనాః నామ రూపం చ భూతానాం కృతానాం చ ప్రపఞ్చనమ్
కర్మలో ఆసక్తి ఉన్నవారు భేదాన్ని మాట్లాడతారు; సత్త్వంలో స్థిరమైనవారు సమంగా చూస్తారు; భూతాల పేర్లు, రూపాలు, వాటి సృష్టి విస్తరణే.
వేదశబ్దేభ్య ఏవాదౌ నిర్మమే స మహేశ్వరః ఋషీణాం నామధేయాని యాశ్ చ వేదేషు వృత్తయః
ఆదిలో మహేశ్వరుడు వేద శబ్దాల నుండి ఋషుల పేర్లను, వేదాల్లో చెప్పిన కర్మాచరణలను రూపొందించాడు.
శర్వర్యన్తే ప్రసూతానాం తాన్యేవైభ్యో దదాత్యజః ఏవంవిధాః సృష్టయస్తు బ్రహ్మణో ఽవ్యక్తజన్మనః
రాత్రి చివర్లో పుట్టినవారికి కూడా అవే విషయాలను ఇస్తాడు; ఇలా అవ్యక్త జననుడైన బ్రహ్మ సృష్టులు జరుగుతుంటాయి.
శర్వర్యన్తే ప్రదృశ్యన్తే సిద్ధిమాశ్రిత్య మానసీమ్ ఏవంభూతాని సృష్టాని స్థావరాణి చరాణి చ
రాత్రి చివర్లో, మానసిక సిద్ధిని పొంది, ఆ స్థిరమైనవి, చలించే జీవులు కనిపిస్తాయి; అటువంటి జీవులే సృష్టించబడతాయి.
యదాస్య తాః ప్రజాః సృష్టా న వ్యవర్ధన్త సత్తమాః తమోమాత్రావృతో బ్రహ్మా తదా శోకేన దుఃఖితః
ఆ ఉత్తమమైన జీవులు పుట్టిన తర్వాత పెరగకపోయినప్పుడు, బ్రహ్మ తిమిరంతో కప్పబడి, దుఃఖంతో బాధపడిపోయాడు.
తతః స విదధే బుద్ధిమ్ అర్థనిశ్చయగామినీమ్ అథాత్మని సమద్రాక్షీత్ తమోమాత్రాం నియామికామ్
అప్పుడు బ్రహ్మ తన మనస్సును స్పష్టమైన నిర్ణయానికి దారితీసేలా మళ్లించాడు; తనలో తానే ఆ అంధకారమే కారణమని గ్రహించాడు.
రజఃసత్త్వం పరిత్యజ్య వర్తమానాం స్వధర్మతః తతః స తేన దుఃఖేన దుఃఖం చక్రే జగత్పతిః
రజస్సు, సత్త్వాన్ని వదిలి, తన స్వభావంలో నిలిచాడు; ఆ దుఃఖం వల్ల జగత్పతి దుఃఖాన్ని సృష్టించాడు.
తమశ్ చ వ్యనుదత్పశ్చాద్ రజః సత్త్వం తమావృణోత్ తత్తమః ప్రతినున్నం వై మిథునం సమజాయత
తర్వాత ఆయన ఆ అంధకారాన్ని తొలగించాడు; రజస్సు, సత్త్వం దాన్ని కప్పాయి; ఆ తిమిరం తొలగినప్పుడు ఒక జంట జన్మించింది.
అధర్మస్తమసో జజ్ఞే హింసా శోకాదజాయత తతస్తస్మిన్సముద్భూతే మిథునే దారుణాత్మికే
అంధకారంలో నుండి అధర్మం పుట్టింది; శోకంలో నుండి హింస జన్మించింది. ఆ ఇద్దరి కలయికతో, ఇద్దరూ భయంకరమైన స్వభావం కలిగి ఉండగా, ఇంకొకటి ఉద్భవించింది.
గతాసుర్ భగవాన్ ఆసీత్ ప్రీతిశ్ చైనమ్ అశిశ్రియత్ స్వాం తనుం స తతో బ్రహ్మా తామపోహత భాస్వరామ్
ఆ ప్రభువు ప్రాణం విడిచినప్పుడు, ప్రేమ ఆయనను చుట్టుముట్టింది. అప్పుడు బ్రహ్మ తన ప్రకాశవంతమైన రూపాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
ద్విధా కృత్వా స్వకం దేహమ్ అర్ధేన పురుషో ఽభవత్ అర్ధేన నారీ సా తస్య శతరూపా వ్యజాయత
తన శరీరాన్ని రెండుగా చేసి, ఒక భాగంతో పురుషుడిగా, మరో భాగంతో ఆడగా మారాడు—ఆమె శతరూపగా జన్మించింది.
ప్రకృతిం భూతధాత్రీం తాం కామాద్వై సృష్టవాన్ప్రభుః సా దివం పృథివీం చైవ మహిమ్నా వ్యాప్యధిష్ఠితా
ప్రభువు, కోరికతో, ఆమెను భూతధాత్రిగా సృష్టించాడు. ఆమె మహిమతో ఆకాశాన్ని, భూమిని వ్యాపించి, వాటిలో స్థిరపడింది.
బ్రహ్మణః సా తనుః పూర్వా దివమావృత్య తిష్ఠతి యా త్వర్ధాత్సృజతో నారీ శతరూపా వ్యజాయత
బ్రహ్మ యొక్క ఆ పూర్వ శరీరం ఆకాశాన్ని కప్పి నిలిచింది; ఆయన ఆడగా సృష్టించిన భాగం నుండి శతరూప జన్మించింది.
సా దేవీ నియుతం తప్త్వా తపః పరమదుశ్చరమ్ భర్తారం దీప్తయశసం పురుషం ప్రత్యపద్యత
ఆ దేవి అనేక సంవత్సరాలు కఠినమైన తపస్సు చేసి, మహిమగల పురుషుడిని భర్తగా పొందింది.
స వై స్వాయంభువః పూర్వం పురుషో మనురుచ్యతే తస్యైవ సప్తతియుగం మన్వన్తరమిహోచ్యతే
ఆ పురుషుడు ముందుగా స్వాయంభువ మనువుగా పిలవబడతాడు. ఆయన యెపుడు డెబ్బై యుగాల కాలాన్ని మన్వంతరంగా అంటారు.
లేభే స పురుషః పత్నీం శతరూపామ్ అయోనిజామ్ తయా సార్ధం స రమతే తస్మాత్సా రతిరుచ్యతే
ఆ పురుషుడు గర్భంలో పుట్టని శతరూపను భార్యగా పొందాడు. ఆమెతో కలిసి ఆనందించాడు కనుక ఆమెను రతి అని పిలుస్తారు.
ప్రథమః సంప్రయోగాత్మా కల్పాదౌ సమపద్యత విరాజమ్ అసృజద్ బ్రహ్మా సో ఽభవత్ పురుషో విరాట్
కల్ప ప్రారంభంలో వారి మొదటి కలయిక జరిగింది. బ్రహ్మ విరాట్ను సృష్టించాడు, అతడు విరాట్పురుషుడయ్యాడు.
సమ్రాట్ చ శతరూపా వై వైరాజః స మనుః స్మృతః స వైరాజః ప్రజాసర్గం ససర్జ పురుషో మనుః
శతరూప సామ్రాజ్ఞిగా మారింది, విరాట్ నుండి పుట్టిన మనువును వైరాజమనువు అంటారు. ఆ వైరాజమనువు ప్రజలను సృష్టించాడు.