లిఙ్గపురాణమ్

మహేశ్వరాత్త్రయో దేవా జజ్ఞిరే జగదీశ్వరాత్ శాశ్వతాః పరమా గుహ్యః సర్వాత్మానః శరీరిణః

మహేశ్వరుని నుండి, జగదీశ్వరుని నుండి, మూడు దేవతలు పుట్టాయి. అవి శాశ్వతమైనవి, పరమమైనవి, రహస్యమైనవి, సమస్త జీవుల స్వరూపమైనవి.

ఏత ఏవ త్రయో దేవా ఏత ఏవ త్రయో గుణాః ఏత ఏవ త్రయో లోకా ఏత ఏవ త్రయో ఽగ్నయః

ఈ మూడు దేవతలే మూడు గుణాలు, మూడు లోకాలు, మూడు అగ్నులు కూడా.

పరస్పరాశ్రితా హ్యేతే పరస్పరమనువ్రతాః పరస్పరేణ వర్తన్తే ధారయన్తి పరస్పరమ్

వీటన్నీ పరస్పర ఆధారంగా, ఒకదానికొకటి నిబద్ధంగా, పరస్పరం కలిసిపోతూ, ఒకదానిని మరొకటి నిలబెడతాయి.

అన్యోన్యమిథునా హ్యేతే అన్యోన్యముపజీవినః క్షణం వియోగో న హ్యేషాం న త్యజన్తి పరస్పరమ్

వీటన్నీ పరస్పరం జంటగా, ఒకదానికొకటి ఆధారంగా ఉంటాయి. ఒక్క క్షణం కూడా వేరుపడవు, ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టవు.

ఈశ్వరస్తు పరో దేవో విష్ణుశ్ చ మహతః పరః బ్రహ్మా చ రజసా యుక్తః సర్గాదౌ హి ప్రవర్తతే

పరమేశ్వరుడే పరమదేవుడు, విష్ణువు మహత్తుని మించి ఉన్నవాడు, బ్రహ్మా రజోగుణంతో సృష్టి ప్రారంభంలో కార్యాచరణలో ఉంటాడు.

పరః స పురుషో జ్ఞేయః ప్రకృతిః సా పరా స్మృతా

ఆ పరమునే పురుషుడని తెలుసుకోవాలి, ప్రకృతిని పరమమని గుర్తించాలి.

అధిష్ఠితా సా హి మహేశ్వరేణ ప్రవర్తతే చోద్యమనే సమన్తాత్ అనుప్రవృత్తస్తు మహాంస్తదేనాం చిరస్థిరత్వాద్ విషయం శ్రియః స్వయమ్

ఆమెను మహేశ్వరుడు నియంత్రిస్తాడు. అన్ని విధాలా ప్రేరేపించినప్పుడు ఆమె కార్యాచరణలోకి వస్తుంది. ఆ మహానుభావుడు ఆమెలో ప్రవేశించి, చాలా కాలం స్థిరంగా ఉంటాడు. ఆమె స్వయంగా శ్రీమంతతకు ఆధారంగా మారుతుంది.

ప్రధానగుణవైషమ్యాత్ సర్గకాలః ప్రవర్తతే ఈశ్వరాధిష్ఠితాత్పూర్వం తస్మాత్సదసదాత్మకాత్

ప్రధానంలోని గుణాల అసమతుల్యత వల్ల సృష్టికాలం ప్రారంభమవుతుంది. ఇశ్వరుని నియంత్రణకు ముందు అది సత్-అసత్ స్వరూపంగా ఉంటుంది.

సంసిద్ధః కార్యకరణే రుద్రశ్చాగ్రే హ్యవర్తత తేజసాప్రతిమో ధీమాన్ అవ్యక్తః సమ్ప్రకాశకః

కార్య-కరణాలలో సిద్ధుడైన రుద్రుడు ముందుగా ప్రబలంగా, అపూర్వమైన తేజస్సుతో, జ్ఞానంతో, అవ్యక్తంగా ఉన్నా ప్రకాశించేవాడిగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

స వై శరీరీ ప్రథమః స వై పురుష ఉచ్యతే బ్రహ్మా చ భగవాంస్తస్మాచ్ చతుర్వక్త్రః ప్రజాపతిః

శరీరం కలవాడు మొదటివాడు; అతడే పురుషుడు అని పిలవబడతాడు. అతనిలో నుంచే బ్రహ్మదేవుడు, నాలుగు ముఖాలతో ఉన్న ప్రజాపతి ఉద్భవించాడు.

సంసిద్ధః కార్యకారణే తథా వై సమవర్తత ఏక ఏవ మహాదేవస్ త్రిధైవం స వ్యవస్థితః

కారణం, ఫలితాల్లో సంపూర్ణుడై, మహాదేవుడు ఒక్కడే మూడు రూపాల్లో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

అప్రతీపేన జ్ఞానేన ఐశ్వర్యేణ సమన్వితః ధర్మేణ చాప్రతీపేన వైరాగ్యేణ చ తే ఽన్వితాః

అద్వితీయమైన జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం, ధర్మం, విరక్తి — ఇవన్నీ వారికి సమానంగా ఉన్నాయి.

అవ్యక్తాజ్జాయతే తేషాం మనసా యద్యదీహితమ్ వశీకృతత్వాత్త్రైగుణ్యం సాపేక్షత్వాత్స్వభావతః

అవ్యక్తం నుండి, వారి మనసు ద్వారా ఏది కోరితే అది ఉద్భవిస్తుంది; మూడు గుణాలపై అధికారం వల్ల, స్వభావానుసారంగా అవి జరుగుతాయి.

చతుర్ముఖస్తు బ్రహ్మత్వే కాలత్వే చాన్తకః స్మృతః సహస్రమూర్ధా పురుషస్ తిస్రో ఽవస్థాః స్వయంభువః

నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మదేవుడు సృష్టికర్తగా, కాలంగా అంతం చేసేవాడిగా, వేల తలలతో ఉన్న స్వయంభువుడు మూడు స్థితుల్లో ఉన్నాడని చెప్పబడింది.

బ్రహ్మత్వే సృజతే లోకాన్ కాలత్వే సంక్షిపత్యపి పురుషత్వే హ్యుదాసీనస్ తిస్రో ఽవస్థాః ప్రజాపతేః

బ్రహ్మగా లోకాలను సృష్టిస్తాడు; కాలంగా వాటిని లయ చేస్తాడు; పురుషుడిగా నిష్పక్షపాతంగా ఉంటాడు — ఇవే ప్రజాపతికి మూడు స్థితులు.

బ్రహ్మా కమలగర్భాభో రుద్రః కాలాగ్నిసన్నిభః పురుషః పుణ్డరీకాక్షో రూపం తత్పరమాత్మనః

బ్రహ్మదేవుడు కమలంలో జన్మించినవాడిలా, రుద్రుడు కాలాగ్నిలా, పురుషుడు కమలదళ నేత్రుడిగా ఉన్నాడు — ఇవే పరమాత్మ యొక్క రూపాలు.

ఏకధా స ద్విధా చైవ త్రిధా చ బహుధా పునః మహేశ్వరః శరీరాణి కరోతి వికరోతి చ

ఒక్కటిగా, రెండుగా, మూడుగా, మళ్లీ అనేక రూపాల్లో మహేశ్వరుడు శరీరాలను సృష్టించి, మార్చుతాడు.

నానాకృతిక్రియారూపనామవన్తి స్వలీలయా మహేశ్వరః శరీరాణి కరోతి వికరోతి చ

వివిధ రూపాలు, క్రియలు, ఆకారాలు, పేర్లతో తన లీల ద్వారా మహేశ్వరుడు శరీరాలను సృష్టించి, మార్చుతాడు.

త్రిధా యద్వర్తతే లోకే తస్మాత్త్రిగుణ ఉచ్యతే చతుర్ధా ప్రవిభక్తత్వాచ్ చతుర్వ్యూహః ప్రకీర్తితః

లోకంలో మూడు విధాలుగా ఉండే వాడైనందున అతడిని త్రిగుణుడు అంటారు; నాలుగు భాగాలుగా విభజించబడినందున అతడు చతుర్వ్యూహుడు అని పిలవబడతాడు.

యదాప్నోతి యదాదత్తే యచ్చాత్తి విషయానయమ్ యచ్చాస్య సతతం భావస్ తస్మాదాత్మా నిరుచ్యతే

ఏది పొందినా, ఏది స్వీకరించినా, ఏది అనుభవించినా, అతని స్థితి ఎప్పుడూ ఏదైతే ఉందో, అందుకే అతడిని ఆత్మ అని అంటారు.

ఋషిః సర్వగతత్వాచ్చ శరీరీ సో ఽస్య యత్ప్రభుః స్వామిత్వమస్య యత్సర్వం విష్ణుః సర్వప్రవేశనాత్

అతడు అన్నీ వ్యాపించినవాడు కనుక ఋషి; శరీరధారి అయినందున దానికి అధిపతి; అన్నిటికీ యజమాని అయినందున విష్ణువు, ఎందుకంటే అతడు అన్నిటిలోనూ ప్రవేశిస్తాడు.

భగవాన్ భగవద్భావాన్ నిర్మలత్వాచ్ఛివః స్మృతః పరమః సమ్ప్రకృష్టత్వాద్ అవనాద్ ఓమితి స్మృతః

దైవ గుణాలు కలిగి ఉండటం వల్ల భగవంతుడు; నిర్మలుడు కావడంతో శివుడు; అత్యున్నతుడు కావడంతో పరముడు; రక్షకుడు కావడంతో ఓం అని పిలవబడతాడు.

సర్వజ్ఞః సర్వవిజ్ఞానాత్ సర్వః సర్వమయో యతః త్రిధా విభజ్య చాత్మానం త్రైలోక్యం సమ్ప్రవర్తతే

అన్నీ తెలిసినవాడు కావడం వల్ల సర్వజ్ఞుడు; అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉండటం వల్ల సర్వమయుడు; తనను మూడు భాగాలుగా చేసి మూడు లోకాలను నడిపిస్తాడు.

సృజతే గ్రసతే చైవ రక్షతే చ త్రిభిః స్వయమ్ ఆదిత్వాద్ ఆదిదేవో ఽసావ్ అజాతత్వాద్ అజః స్మృతః

తానే స్వయంగా సృష్టించి, గ్రసించి, రక్షిస్తాడు; మొదటివాడు కావడంతో ఆదిదేవుడు; జన్మించని వాడు కావడంతో అజుడు అని పిలవబడతాడు.

పాతి యస్మాత్ప్రజాః సర్వాః ప్రజాపతిర్ ఇతి స్మృతః దేవేషు చ మహాన్దేవో మహాదేవస్తతః స్మృతః

అతడు అన్నీ ప్రాణులను రక్షించేవాడు కనుక ప్రజాపతి అని పిలవబడతాడు; దేవతల్లో మహాదేవుడు కనుక మహాదేవుడని గుర్తించబడతాడు.

సర్వగత్వాచ్చ దేవానామ్ అవశ్యత్వాచ్చ ఈశ్వరః బృహత్త్వాచ్చ స్మృతో బ్రహ్మా భూతత్వాద్భూత ఉచ్యతే

అన్నింటిలో వ్యాపించి, దేవతలకు అధిపతి కావడంతో ఈశ్వరుడు; విస్తారంగా ఉండటం వల్ల బ్రహ్మా; భూతమయుడైనందున భూతుడు అని పిలవబడతాడు.

క్షేత్రజ్ఞః క్షేత్రవిజ్ఞానాద్ ఏకత్వాత్కేవలః స్మృతః యస్మాత్పుర్యాం స శేతే చ తస్మాత్పూరుష ఉచ్యతే

క్షేత్రాన్ని తెలిసినవాడు కనుక క్షేత్రజ్ఞుడు; ఒక్కడే ఉండటం వల్ల కేవలుడు; శరీరరూప నగరంలో నివసించేవాడు కనుక పురుషుడు అని పిలవబడతాడు.

అనాదిత్వాచ్చ పూర్వత్వాత్ స్వయంభూరితి సంస్మృతః యాజ్యత్వాదుచ్యతే యజ్ఞః కవిర్ విక్రాన్తదర్శనాత్

ఆదిలో మొదలు లేకుండా, ముందుగా ఉన్నవాడిగా స్వయంభువునిగా గుర్తించబడతాడు. పూజించదగినవాడైనందున యజ్ఞుడని పిలవబడతాడు. అతడు కవి, మహత్తరమైన దృష్టి కలవాడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

క్రమణః క్రమణీయత్వాత్ పాలకశ్చాపి పాలనాత్ ఆదిత్యసంజ్ఞః కపిలో హ్య్ అగ్రజో ఽగ్నిరితి స్మృతః

నడక వల్ల అతడిని క్రమణుడని, రక్షణచేసేవాడిగా పాలకుడని అంటారు. అతడు ఆదిత్యుడు, కపిలుడు, పెద్దవాడు, అగ్నిగా కూడా గుర్తించబడతాడు.