లిఙ్గపురాణమ్

ఏతత్కాలాన్తరం జ్ఞేయమ్ అహర్వై పారమేశ్వరమ్ రాత్రిశ్చైతావతీ జ్ఞేయా పరమేశస్య కృత్స్నశః

ఈ కాలాన్ని పరమేశ్వరుని పగలు అని తెలుసుకోవాలి. పరమేశ్వరుని రాత్రి కూడా అంతే పరిమాణంలో, సంపూర్ణంగా ఉండే దానిగా తెలుసుకోవాలి.

అహస్తస్య తు యా సృష్టిః రాత్రిశ్ చ ప్రలయః స్మృతః నాహస్తు విద్యతే తస్య న రాత్రిరితి ధారయేత్

చేతులు లేనివాడి సృష్టి, రాత్రి అంటే లయమని చెబుతారు. చేతులు లేనివాడికి రాత్రి లేదు, లయమూ ఉండదు — ఇది మనం బాగా గ్రహించాలి.

ఉపచారస్తు క్రియతే లోకానాం హితకామ్యయా ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాశ్ చ మహాభూతాని పఞ్చ చ

ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, ఐదు మహాభూతాల గురించి లోకాలకు మేలు కావాలని ఉపమానంగా వివరణ ఇచ్చారు.

తస్మాత్ సర్వాణి భూతాని బుద్ధిశ్ చ సహ దైవతైః అహస్తిష్ఠన్తి సర్వాణి పరమేశస్య ధీమతః

అందువల్ల, అన్ని జీవులు, బుద్ధి, దేవతలతో కలసి, చేతులు లేకుండా, పరమేశ్వరుడైన జ్ఞానవంతుడిలో స్థిరంగా ఉంటాయి.

అహరన్తే ప్రలీయన్తే రాత్ర్యన్తే విశ్వసంభవః స్వాత్మన్యవస్థితే వ్యక్తే వికారే ప్రతిసంహృతే

ప్రపంచం ఉద్భవించే రాత్రి చివరలో అవన్నీ తమ స్వభావంలో నిలిచి, వ్యక్తమైనవి, వాటి మార్పులు లయమవుతాయి.

సాధర్మ్యేణావతిష్ఠేతే ప్రధానపురుషావుభౌ తమఃసత్త్వరజోపేతౌ సమత్వేన వ్యవస్థితౌ

ప్రధానం, పురుషుడు ఇద్దరూ తమ సహజ స్వభావంతో కలసి, అంధకారం, సత్త్వం, రజస్సుతో సమంగా స్థిరంగా ఉంటారు.

అనుపృక్తావభూతాం తావ్ ఓతప్రోతౌ పరస్పరమ్ గుణసామ్యే లయో జ్ఞేయో వైషమ్యే సృష్టిరుచ్యతే

ఇద్దరూ పరస్పరం కలిసిపోతూ ఉంటారు. గుణాలు సమంగా ఉన్నప్పుడు లయమవుతారు; అసమతుల్యత వచ్చినప్పుడు సృష్టి జరుగుతుంది.

తిలే యథా భవేత్తైలం ఘృతం పయసి వా స్థితమ్ తథా తమసి సత్త్వే చ రజస్యనుసృతం జగత్

ఎలా నువ్వులలో నూనె, పాలలో నెయ్యి ఉంటాయో, అలాగే ప్రపంచం కూడా తమస్సు, సత్త్వం, రజస్సును అనుసరిస్తూ ఉంటుంది.

ఉపాస్య రజనీం కృత్స్నాం పరాం మాహేశ్వరీం తథా అర్హముఖే ప్రవృత్తశ్ చ పరః ప్రకృతిసంభవః

పూర్తి రాత్రిని, పరమమైన మాహేశ్వరీని పూజించిన తరువాత, అర్హుని నోటినుండి, ప్రకృతిలోంచి పరముడు ఉద్భవిస్తాడు.

క్షోభయామాస యోగేన పరేణ పరమేశ్వరః ప్రధానం పురుషం చైవ ప్రవిశ్య స మహేశ్వరః

పరమేశ్వరుడు పరమయోగంతో ప్రధానం, పురుషుడిని కదిలించి, వాటిలో ప్రవేశించి, మహేశ్వరుడయ్యాడు.

మహేశ్వరాత్త్రయో దేవా జజ్ఞిరే జగదీశ్వరాత్ శాశ్వతాః పరమా గుహ్యః సర్వాత్మానః శరీరిణః

మహేశ్వరుని నుండి, జగదీశ్వరుని నుండి, మూడు దేవతలు పుట్టాయి. అవి శాశ్వతమైనవి, పరమమైనవి, రహస్యమైనవి, సమస్త జీవుల స్వరూపమైనవి.

ఏత ఏవ త్రయో దేవా ఏత ఏవ త్రయో గుణాః ఏత ఏవ త్రయో లోకా ఏత ఏవ త్రయో ఽగ్నయః

ఈ మూడు దేవతలే మూడు గుణాలు, మూడు లోకాలు, మూడు అగ్నులు కూడా.

పరస్పరాశ్రితా హ్యేతే పరస్పరమనువ్రతాః పరస్పరేణ వర్తన్తే ధారయన్తి పరస్పరమ్

వీటన్నీ పరస్పర ఆధారంగా, ఒకదానికొకటి నిబద్ధంగా, పరస్పరం కలిసిపోతూ, ఒకదానిని మరొకటి నిలబెడతాయి.

అన్యోన్యమిథునా హ్యేతే అన్యోన్యముపజీవినః క్షణం వియోగో న హ్యేషాం న త్యజన్తి పరస్పరమ్

వీటన్నీ పరస్పరం జంటగా, ఒకదానికొకటి ఆధారంగా ఉంటాయి. ఒక్క క్షణం కూడా వేరుపడవు, ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టవు.

ఈశ్వరస్తు పరో దేవో విష్ణుశ్ చ మహతః పరః బ్రహ్మా చ రజసా యుక్తః సర్గాదౌ హి ప్రవర్తతే

పరమేశ్వరుడే పరమదేవుడు, విష్ణువు మహత్తుని మించి ఉన్నవాడు, బ్రహ్మా రజోగుణంతో సృష్టి ప్రారంభంలో కార్యాచరణలో ఉంటాడు.

పరః స పురుషో జ్ఞేయః ప్రకృతిః సా పరా స్మృతా

ఆ పరమునే పురుషుడని తెలుసుకోవాలి, ప్రకృతిని పరమమని గుర్తించాలి.

అధిష్ఠితా సా హి మహేశ్వరేణ ప్రవర్తతే చోద్యమనే సమన్తాత్ అనుప్రవృత్తస్తు మహాంస్తదేనాం చిరస్థిరత్వాద్ విషయం శ్రియః స్వయమ్

ఆమెను మహేశ్వరుడు నియంత్రిస్తాడు. అన్ని విధాలా ప్రేరేపించినప్పుడు ఆమె కార్యాచరణలోకి వస్తుంది. ఆ మహానుభావుడు ఆమెలో ప్రవేశించి, చాలా కాలం స్థిరంగా ఉంటాడు. ఆమె స్వయంగా శ్రీమంతతకు ఆధారంగా మారుతుంది.

ప్రధానగుణవైషమ్యాత్ సర్గకాలః ప్రవర్తతే ఈశ్వరాధిష్ఠితాత్పూర్వం తస్మాత్సదసదాత్మకాత్

ప్రధానంలోని గుణాల అసమతుల్యత వల్ల సృష్టికాలం ప్రారంభమవుతుంది. ఇశ్వరుని నియంత్రణకు ముందు అది సత్-అసత్ స్వరూపంగా ఉంటుంది.

సంసిద్ధః కార్యకరణే రుద్రశ్చాగ్రే హ్యవర్తత తేజసాప్రతిమో ధీమాన్ అవ్యక్తః సమ్ప్రకాశకః

కార్య-కరణాలలో సిద్ధుడైన రుద్రుడు ముందుగా ప్రబలంగా, అపూర్వమైన తేజస్సుతో, జ్ఞానంతో, అవ్యక్తంగా ఉన్నా ప్రకాశించేవాడిగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

స వై శరీరీ ప్రథమః స వై పురుష ఉచ్యతే బ్రహ్మా చ భగవాంస్తస్మాచ్ చతుర్వక్త్రః ప్రజాపతిః

శరీరం కలవాడు మొదటివాడు; అతడే పురుషుడు అని పిలవబడతాడు. అతనిలో నుంచే బ్రహ్మదేవుడు, నాలుగు ముఖాలతో ఉన్న ప్రజాపతి ఉద్భవించాడు.

సంసిద్ధః కార్యకారణే తథా వై సమవర్తత ఏక ఏవ మహాదేవస్ త్రిధైవం స వ్యవస్థితః

కారణం, ఫలితాల్లో సంపూర్ణుడై, మహాదేవుడు ఒక్కడే మూడు రూపాల్లో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

అప్రతీపేన జ్ఞానేన ఐశ్వర్యేణ సమన్వితః ధర్మేణ చాప్రతీపేన వైరాగ్యేణ చ తే ఽన్వితాః

అద్వితీయమైన జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం, ధర్మం, విరక్తి — ఇవన్నీ వారికి సమానంగా ఉన్నాయి.

అవ్యక్తాజ్జాయతే తేషాం మనసా యద్యదీహితమ్ వశీకృతత్వాత్త్రైగుణ్యం సాపేక్షత్వాత్స్వభావతః

అవ్యక్తం నుండి, వారి మనసు ద్వారా ఏది కోరితే అది ఉద్భవిస్తుంది; మూడు గుణాలపై అధికారం వల్ల, స్వభావానుసారంగా అవి జరుగుతాయి.

చతుర్ముఖస్తు బ్రహ్మత్వే కాలత్వే చాన్తకః స్మృతః సహస్రమూర్ధా పురుషస్ తిస్రో ఽవస్థాః స్వయంభువః

నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మదేవుడు సృష్టికర్తగా, కాలంగా అంతం చేసేవాడిగా, వేల తలలతో ఉన్న స్వయంభువుడు మూడు స్థితుల్లో ఉన్నాడని చెప్పబడింది.

బ్రహ్మత్వే సృజతే లోకాన్ కాలత్వే సంక్షిపత్యపి పురుషత్వే హ్యుదాసీనస్ తిస్రో ఽవస్థాః ప్రజాపతేః

బ్రహ్మగా లోకాలను సృష్టిస్తాడు; కాలంగా వాటిని లయ చేస్తాడు; పురుషుడిగా నిష్పక్షపాతంగా ఉంటాడు — ఇవే ప్రజాపతికి మూడు స్థితులు.

బ్రహ్మా కమలగర్భాభో రుద్రః కాలాగ్నిసన్నిభః పురుషః పుణ్డరీకాక్షో రూపం తత్పరమాత్మనః

బ్రహ్మదేవుడు కమలంలో జన్మించినవాడిలా, రుద్రుడు కాలాగ్నిలా, పురుషుడు కమలదళ నేత్రుడిగా ఉన్నాడు — ఇవే పరమాత్మ యొక్క రూపాలు.

ఏకధా స ద్విధా చైవ త్రిధా చ బహుధా పునః మహేశ్వరః శరీరాణి కరోతి వికరోతి చ

ఒక్కటిగా, రెండుగా, మూడుగా, మళ్లీ అనేక రూపాల్లో మహేశ్వరుడు శరీరాలను సృష్టించి, మార్చుతాడు.

నానాకృతిక్రియారూపనామవన్తి స్వలీలయా మహేశ్వరః శరీరాణి కరోతి వికరోతి చ

వివిధ రూపాలు, క్రియలు, ఆకారాలు, పేర్లతో తన లీల ద్వారా మహేశ్వరుడు శరీరాలను సృష్టించి, మార్చుతాడు.

త్రిధా యద్వర్తతే లోకే తస్మాత్త్రిగుణ ఉచ్యతే చతుర్ధా ప్రవిభక్తత్వాచ్ చతుర్వ్యూహః ప్రకీర్తితః

లోకంలో మూడు విధాలుగా ఉండే వాడైనందున అతడిని త్రిగుణుడు అంటారు; నాలుగు భాగాలుగా విభజించబడినందున అతడు చతుర్వ్యూహుడు అని పిలవబడతాడు.