లిఙ్గపురాణమ్

పర్యాయవాచకైః శబ్దైస్ తత్త్వమ్ ఆద్యమ్ అనుత్తమమ్ వ్యాఖ్యాతం తత్త్వభావజ్ఞైర్ దేవసద్భావచేతకైః

వివిధ అర్థాలను తెలిపే పదాలతో, ఆ పరమ తత్వాన్ని తత్వాన్ని తెలిసినవారు, దేవునికి భక్తులైనవారు వివరించారు.

మహాన్సృష్టిం వికురుతే చోద్యమానః సిసృక్షయా సంకల్పో ఽధ్యవసాయశ్ చ తస్య వృత్తిద్వయం స్మృతమ్

మహత్ సృష్టిని చేయాలని సంకల్పించి సృష్టిని ప్రవర్తిస్తాడు. దానికి సంకల్పం, అధ్యవసాయం అనే రెండు విధానాలు ఉన్నాయి.

త్రిగుణాద్ రజసోద్రిక్తాద్ అహఙ్కారస్తతో ఽభవత్ మహతా చ వృతః సర్గో భూతాదిర్ బాహ్యతస్తు సః

మూడు గుణాలలో రాజోగుణం పెరిగినప్పుడు, అహంకారం పుట్టింది. మహతుతో కూడిన సృష్టి, భూతాది అనే బాహ్యమైనవి మొదలయ్యాయి.

తస్మాదేవ తమోద్రిక్తాద్ అహఙ్కారాదజాయత భూతతన్మాత్రసర్గస్తు భూతాదిస్తామసస్తు సః

అహంకారంలో తమోగుణం పెరిగినప్పుడు, భూతతన్మాత్రల సృష్టి, అంటే భూతాదులు మొదలయ్యాయి. ఇది అంధకార స్వభావమైందిగా చెప్పబడుతుంది.

భూతాదిస్తు వికుర్వాణః శబ్దమాత్రం ససర్జ హ ఆకాశం సుషిరం తస్మాద్ ఉత్పన్నం శబ్దలక్షణమ్

భూతాది రూపం మారుతూ, మొదట శబ్దాన్ని సృష్టించింది. దానివల్ల ఆకాశం, అంటే ఖాళీ స్థలం పుట్టింది. దానికి లక్షణం శబ్దమే.

ఆకాశం శబ్దమాత్రం తు స్పర్శమాత్రం సమావృణోత్ వాయుశ్చాపి వికుర్వాణో రూపమాత్రం ససర్జ హ

ఆకాశానికి శబ్దమే లక్షణం. వాయువు మార్పు చెందుతూ, శబ్దాన్ని చుట్టుకుని, కేవలం స్పర్శను కలిగించింది.

జ్యోతిరుత్పద్యతే వాయోస్ తద్రూపగుణమ్ ఉచ్యతే స్పర్శమాత్రస్తు వై వాయూ రూపమాత్రం సమావృణోత్

వాయువులో నుంచి వెలుగు పుట్టింది; దానికి రూపమే లక్షణం. వాయువు కేవలం స్పర్శతో ఉండి, ఆ రూపాన్ని చుట్టుకుంది.

జ్యోతిశ్చాపి వికుర్వాణం రసమాత్రం ససర్జ హ సమ్భవన్తి తతో హ్యాపస్ తా వై సర్వరసాత్మికాః

వెలుగు మార్పు చెందుతూ కేవలం రుచిని కలిగించింది. దానివల్ల నీళ్లు పుట్టాయి, అవి అన్ని రుచులను కలిగి ఉంటాయి.

రసమాత్రాస్తు తా హ్యాపో రూపమాత్రో ఽగ్నిర్ ఆవృణోత్ ఆపశ్చాపి వికుర్వత్యో గన్ధమాత్రం ససర్జిరే

నీళ్లకు కేవలం రుచే లక్షణం. వాటిని రూపంతో ఉన్న అగ్ని చుట్టుకుంది. నీళ్లు మార్పు చెందుతూ కేవలం వాసనను కలిగించాయి.

సంఘాతో జాయతే తస్మాత్ తస్య గన్ధో గుణో మతః తస్మింస్తస్మింశ్ చ తన్మాత్రం తేన తన్మాత్రతా స్మృతా

అప్పుడే సమాహారం ఏర్పడింది; దానికి వాసనే లక్షణంగా భావించబడింది. ప్రతి పదార్థంలో దాని స్వంత లక్షణం ఉంటుంది, అందుకే వాటిని సూక్ష్మతలు అంటారు.

అవిశేషవాచకత్వాద్ అవిశేషాస్ తతస్ తు తే ప్రశాన్తఘోరమూఢత్వాద్ అవిశేషాస్తతః పునః

వాటికి భేదం లేనివి అని పిలవబడటానికి కారణం, అవి ప్రత్యేకతలు లేకపోవడమే. శాంతి, ఘోరత, మూర్ఛ కారణంగా కూడా అవి భేదం లేనివిగా పిలవబడతాయి.

భూతతన్మాత్రసర్గో ఽయం విజ్ఞేయస్తు పరస్పరమ్ వైకారికాదహఙ్కారాత్ సత్త్వోద్రిక్తాత్తు సాత్త్వికాత్

ఈ సూక్ష్మ పదార్థాల సృష్టి పరస్పరం కలిసిన vaikārikā అహంకారంలో, సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉన్నదానిలోంచి పుట్టిందని తెలుసుకోవాలి.

వైకారికః స సర్గస్తు యుగపత్ సమ్ప్రవర్తతే బుద్ధీన్ద్రియాణి పఞ్చైవ పఞ్చ కర్మేన్ద్రియాణి చ

ఆ vaikārikā సృష్టి ఒకేసారి ప్రబలుతుంది: ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు.

సాధకానీన్ద్రియాణి స్యుర్ దేవా వైకారికా దశ ఏకాదశం మనస్తత్ర స్వగుణేనోభయాత్మకమ్

ఇంద్రియాలు సాధనాలు. వాటికి దశ vaikārikā దేవతలు అధిపతులు. పదకొండవది మనస్సు, అది తన స్వభావంతో రెండు విధాలుగా ఉంటుంది.

శ్రోత్రం త్వక్ చక్షుషీ జిహ్వా నాసికా చైవ పఞ్చమీ శబ్దాదీనామవాప్త్యర్థం బుద్ధియుక్తాని తాని వై

చెవి, చర్మం, కళ్ళు, నాలుక, ముక్కు — ఇవే ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు. ఇవి శబ్దాది విషయాలను గ్రహించేందుకు బుద్ధితో కూడి ఉంటాయి.

పాదౌ పాయురుపస్థశ్ చ హస్తౌ వాగ్దశమీ భవేత్ గతిర్విసర్గో హ్యానన్దః శిల్పం వాక్యం చ కర్మ తత్

కాళ్లు, గుదము, జననేంద్రియం, చేతులు, వాక్కు — ఇవే ఐదు కర్మేంద్రియాలు. నడక, విసర్జన, ఆనందం, కళ, మాట — ఇవే వాటి పనులు.

ఆకాశం శబ్దమాత్రం చ స్పర్శమాత్రం సమావిశత్ ద్విగుణస్తు తతో వాయుః శబ్దస్పర్శాత్మకో ఽభవత్

శబ్దమే లక్షణంగా ఉన్న ఆకాశంలో కేవలం స్పర్శ ప్రవేశించింది. ఆ తరువాత వాయువు రెండు లక్షణాలతో — శబ్దం, స్పర్శతో — ఏర్పడింది.

రూపం తథైవ విశతః శబ్దస్పర్శగుణావుభౌ త్రిగుణస్తు తతస్త్వగ్నిః సశబ్దస్పర్శరూపవాన్

అలాగే, రూపం ప్రవేశించినప్పుడు శబ్దం, స్పర్శ రెండూ కలిసివున్నాయి. ఆ తరువాత అగ్ని మూడు లక్షణాలతో — శబ్దం, స్పర్శ, రూపంతో — ఏర్పడింది.

సశబ్దస్పర్శరూపం చ రసమాత్రం సమావిశత్ తస్మాచ్చతుర్గుణా ఆపో విజ్ఞేయాస్తు రసాత్మికాః

శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, వాటితో పాటు కేవలం రుచి కూడా కలిసింది. అందువల్ల నీళ్లు నాలుగు లక్షణాలతో, రుచితో కూడినవిగా భావించాలి.

శబ్దస్పర్శం చ రూపం చ రసో వై గన్ధమావిశత్ సంగతా గన్ధమాత్రేణ ఆవిశన్తో మహీమిమామ్

శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రుచి — వీటిలో కేవలం వాసన ప్రవేశించింది. వాసన లక్షణంతో కలిసినవి ఈ భూమిలో ప్రవేశించాయి.

తస్మాత్పఞ్చగుణా భూమిః స్థూలా భూతేషు శస్యతే శాన్తా ఘోరాశ్ చ మూఢాశ్ చ విశేషాస్తేన తే స్మృతాః

అందువల్ల భూమి ఐదు లక్షణాలతో, భూతాల్లో స్థూలంగా ఉంటుంది. శాంతమైనవి, ఘోరమైనవి, మూర్ఛతో ఉన్నవి — ఇవే భేదాలుగా గుర్తించబడతాయి.

పరస్పరానుప్రవేశాద్ ధారయన్తి పరస్పరమ్ భూమేరన్తస్త్విదం సర్వం లోకాలోకాచలావృతమ్

పరస్పరం కలిసిపోవడం వల్ల అవి ఒకదానిని ఒకటి నిలబెడతాయి. భూమిలోపల ఈ లోకమంతా, లోకాలు, పర్వతాలతో కూడి ఉంటుంది.

విశేషాశ్చేన్ద్రియగ్రాహ్యా నియతత్వాచ్చ తే స్మృతాః గుణం పూర్వస్య సర్గస్య ప్రాప్నువన్త్యుత్తరోత్తరాః

ఈ భేదాలను ఇంద్రియాలు గ్రహించగలవు, అవి స్థిరంగా ఉన్నందువల్ల గుర్తించబడతాయి. ప్రతి తరువాతి సృష్టి ముందున్న లక్షణాన్ని పొందుతుంది.

తేషాం యావచ్చ తద్ యచ్చ యచ్చ తావద్గుణం స్మృతమ్ ఉపలభ్యాప్సు వై గన్ధం కేచిద్ బ్రూయుర్ అపాం గుణమ్

వాటిలో ఆ లక్షణాలు ఉన్నంతకాలం, వాటికి ఏవి గుణాలుగా భావించబడతాయో, కొందరు నీటిలో పరిమళాన్ని గ్రహించి, అది నీటి గుణమని అంటారు.

పృథివ్యామేవ తం విద్యాద్ అపాం వాయోశ్ చ సంశ్రయాత్ ఏతే సప్త మహాత్మానో హ్య్ అన్యోన్యస్య సమాశ్రయాత్

అయితే, ఆ పరిమళం నిజంగా భూమికి చెందినదని తెలుసుకో. అది నీటిలో, గాలిలో కనిపించడమూ వాటి పరస్పర సంబంధం వల్లే. ఈ ఏడు మహత్తర భూతాలు ఒకదానికొకటి కలిసిపోతూ, పరస్పర లక్షణాలను పంచుకుంటాయి.

పురుషాధిష్ఠితత్వాచ్చ అవ్యక్తానుగ్రహేణ చ మహాదయో విశేషాన్తా హ్య్ అణ్డముత్పాదయన్తి తే

పురుషుడు అధిష్ఠానంగా ఉండటం వల్ల, అవ్యక్తుని కృపతో, ఈ మహాభూతాలు విశిష్ట రూపాల వరకు విస్తరించి, అండాన్ని సృష్టించాయి.

ఏకకాలసముత్పన్నం జలబుద్బుదవచ్చ తత్ విశేషేభ్యో ఽణ్డమ్ అభవన్ మహత్ తద్ ఉదకేశయమ్

ఆ అండం, నీటిలో బుడగలా ఒక్కసారిగా ఉద్భవించింది. అది విశిష్ట భూతాల నుండి పుట్టింది. అది విస్తారంగా ఉండి, నీటిపై తేలియుంది.

అద్భిర్ దశగుణాభిస్తు బాహ్యతో ఽణ్డం సమావృతమ్ ఆపో దశగుణేనైతాస్ తేజసా బాహ్యతో వృతాః

ఆ అండాన్ని బయట నుండి దశపాటు ఎక్కువ నీరు చుట్టుముట్టింది. ఆ నీటిని కూడా దశపాటు ఎక్కువ అగ్ని బయట నుంచి ఆవరిస్తోంది.

తేజో దశగుణేనైవ వాయునా బాహ్యతో వృతమ్ వాయుర్దశగుణేనైవ బాహ్యతో నభసా వృతః

ఆ అగ్నిని మళ్లీ దశపాటు ఎక్కువ గాలి బయట నుంచి చుట్టుకుంది. ఆ గాలిని కూడా దశపాటు ఎక్కువ ఆకాశం బయట నుంచి ఆవరించింది.